تحصیل و تدریس
تحصیل در مشهد
سید علی خامنه ای تحصیل را در چهار سالگی از مكتب خانه و با فراگیری قرآن كریم شروع كرد. دوره دبستان را در نخستین مدرسه اسلامی مشهد، دارالتعلیم دیانتی، گذراند. در همین ایام، یادگیری قرائت و تجوید قرآن را نزد برخی قاریان قرآن مشهد آغاز كرد. هم زمان با تحصیل در كلاس پنجم دبستان، تحصیلات مقدماتی حوزوی را نیز آغاز كرد. شوق وافر او به تحصیلات حوزوی و تشویق والدین سبب شد كه وی پس از اتمام دوره دبستان، وارد دنیای طلبگی شود و تحصیل علوم دینی را در مدرسه سلیمان خان ادامه دهد. وی بخشی از مقدمات را نیز نزد پدر طی كرد. سپس به مدرسه نواب رفت و دوره سطح را در آن به پایان برد. هم زمان با تحصیلات حوزوی دوره دبیرستان را تا سال دوم متوسطه ادامه داد وی معالمالاصول را نزد آیت الله سید جلیل حسینی سیستانی و شرح لمعه را نزد پدر و میرزا احمد مدرس یزدی فرا گرفت. رسائل، مكاسب و كفایه را نیز نزد پدر و آیت الله حاج شیخ هاشم قزوینی آموخت. در سال ۱۳۳۴ش، در درس خارج فقه آیت الله سید محمدهادی میلانی حاضر شد.
حوزه نجف
وی در ۱۳۳۶ش طی سفر كوتاهی همراه خانواده به نجف اشرف مشرف شد و در دروس مدرسان بنام حوزه علمیه نجف، از جمله آیات سید محسن حكیم، سید ابوالقاسم خویی، سید محمود شاهرودی، میرزا باقر زنجانی و میرزا حسن بجنوردی حضور یافت، ولی به دلیل عدم تمایل پدر برای اقامت در آن شهر به مشهد بازگشت و به مدت یك سال دیگر در درس آیت الله میلانی حاضر شد. سپس در سال ۱۳۳۷ش به شوق ادامه تحصیل عازم حوزه علمیه قم شد. در همین سال و پیش از عزیمت به قم، آیت الله محمدهادی میلانی به وی اجازه روایت داده بود.
حوزه قم
سید علی خامنه ای، در قم نزد بزرگانی چون آیات حاج آقا حسین بروجردی، امام خمینی، حاج شیخ مرتضی حائری یزدی، سید محمد محقق داماد و علامه طباطبایی تلمذ نمود. در مدت اقامت در قم اكثر وقت خود را به تحقیق، مطالعه و تدریس می گذراند.
بازگشت به مشهد
آیت الله خامنه ای در ۱۳۴۳ش به دلیل عارضه بینایی پدر و كمك به وی به ضرورت از قم به مشهد بازگشت و بار دیگر در جلسات درس آیت الله میلانی حضور یافت كه تا سال ۱۳۴۹ ادامه داشت. او از ابتدای حضور در مشهد، به تدریس سطوح عالی فقه و اصول (رسائل، مكاسب و كفایه) و برگزاری جلسات تفسیر برای عموم همت گماشت. در این جلسات جمعیت كثیری از قشر جوان به ویژه دانشجویان حضور پیدا می كردند. در جلسات تفسیر خود، مهم ترین پایه های فكری اسلام و اندیشه اسلامی را از خلال آیات قرآن استخراج و بیان مینمود و به تعمیق بنیان های اندیشه مبارزه و براندازی حكومت طاغوت می پرداخت به صورتی كه شركت كننده در درس تفسیر او به این نتیجه ضروری و طبیعی می رسید كه حكومتی بر پایه اسلام و معارف دین باید در كشور تحقق یابد. یكی از اهداف اصلی او از تفسیر، انتقال مبانی انقلاب اسلامی به جامعه بود از سال ۱۳۴۷ درس تخصصی تفسیر را نیز برای طلاب علوم دینی شروع كرد كه این دروس و جلسات تفسیر تا سال ۱۳۵۶ و قبل از دستگیری و تبعید به ایرانشهر ادامه داشت. جلسات تفسیر در سالیانی از دوره ریاست جمهوری و پس از آن ادامه داشت.
تدریس درس خارج
ایشان از سال ۱۳۶۹ش تدریس خارج فقه را آغاز كرد و تاكنون به تدریس ابواب جهاد، قصاص، مكاسب محرمه و صلاة مسافر پرداخته اند.
شخصیت ادبی
آیت الله خامنه ای با حوزه شعر و ادبیات مأنوس هستند و همواره به مطالعه رمان و داستان علاقمند بوده اند و بسیاری از رمان ها و داستان های معتبر دنیا را مطالعه كرده اند. این علاقه با مطالعه رمان ها و آثار ادبی نویسندگان بزرگ جهان و تاریخ و فرهنگ ملل شرق و غرب تداوم پیدا كرد. حتی به نقد كتاب های ادبی و شعر هم می پردازند. با بسیاری از شاعران، نویسندگان و روشنفكران زمانه در ارتباط بود. در ایامی كه در مشهد حضور داشت در برخی از انجمن های ادبی كه با حضور شعرای بزرگ تشكیل می شد شركت می كرد. در انجمن های ادبی به نقد شعر می پرداخت. خود نیز اشعاری سروده و در سال های اخیر تخلص «امین» را برگزیده است. مطالعه كتب تاریخی بخش دیگری از برنامه مطالعاتی دائمی ایشان است و به مباحث و موضوعات تاریخ معاصر احاطه دارند.
