انفاق به خویشاوندان

برای اینکه پیوندهای خانوادگی و خویشاوندی در بین مردم برقرار باشد، علاوه بر صله رحم که در اسلام توصیه زیادی به آن شده، انفاق به آنها و روی نگرداندن از آنها نیز کمک فراوانی به این پیوندها می کند.

انفاق به خویشاوندان

امير المؤمنين عليه السّلام فرمود: «لَنْ يَرْغَبَ الْمَرْءُ عَنْ عَشِيرَتِهِ... انسان اگر چه مال و فرزند داشته باشد هرگز نبايد از خويشاوند خود و از دوستى و كرامت و دفاع دستى و زبانى آنها روبگرداند.
حضرت علیه السلام به شدت نهی می کند از اینکه انسان نباید از دوستى و دفاع دستى و زبانى خویشاوندان خود روبگرداند‏ هر چند که مال و فرزند داشته باشد چرا که از جهت های گوناگون انسان به خویشاوندان خود نیازمند است که مال و فرزند نمی تواند آنها را برآورده کند حال در نظر بگیرید که انسان مال و فرزندی نداشته باشد در این صورت احتیاجش به خویشاوندانش شدیدتر است و در هر حال انسان باید از خویشاوندانش غفلت نکند و ارتباطش را با آنها حفظ کند.

آنها از همه مردم اطرافش را محكمتر دارند و پشت او را دارند و باو مهربانترند و اگر مصيبتى به او رسد يا بدى برايش پيش آيد، پريشانى او را سامان دهنده ‏ترند.
چرا که فامیل در حفظ و رعایت انسان در حضور و غیبت وی از دیگران مهربان ترند. در هنگام بروز مصیبت و مشکلات کمک و یاری خویشاوندان به خوبی خودش را نشان می دهد که با تمام توان به کمک می شتابند و انسان به وسیله آنها قوت و توان می یابد و به پا می ایستد. چه مناسب است این سخن امیرالمؤمنین علیه السلام که «أَكْرِمْ عَشِيرَتَكَ فَإِنَّهُمْ جَنَاحُكَ الَّذِي بِهِ تَطِيرُ وَ أَصْلُكَ الَّذِي إِلَيْهِ تَصِيرُ وَ يَدُكَ الَّتِي بِهَا تَصُول‏ - گرامى دار قبيله خود را پس بدرستى كه ايشان بال تواند كه بآن پرواز ميكنى، و اصل تواند كه بسوى آن بر مى‏ گردى، و دست تواند كه بآن حمله ميكنى». [1]

و هر كه دست كمك از فاميل خويش باز گيرد، همانا يك دست از آنها بسته و دستهاى بسيارى از يارى او بسته شده است.
چرا که اطرافیانش از او دور می شوند و در سختی ها و مصائب دنیا او را کمک کار نیستند و در غلبه دشمنان او را یاری نمی رسانند.

و هر كه اطرافیان خود (خانواده و وابستگان و فرزندان) خود را به خوش خوى و نرم‏گوى تربیت کند و وادارد دوستش از او مهر و محبت بيند.
مهر و محبت نسبت به وابستگان سبب می شود که آنها هم به او مهر و محبت کنند و و این مهر و محبت متقابل، سعادت وخوشبختی در دو دنیا را برای هر دو طرف به همراه دارد و اینكه هر كه خویشاوندان خود را به خوش برخوردى و مهرورزى با مردم ديگر تربيت كند، دوستانش می فهمند كه او دوستشان دارد، و اگر خودش يا خویشاوندانش با آن دوست بد برخورد كنند دوست انسان می فهمد که دوستى چنین شخصی مورد اعتماد نیست. در حقیقت رفتار اطرافیان و خویشاوندان انسان در دوستیابی وی نقش مهمی دارد.

و هر كه چون دارا شود (دست به احسان گشايد) آنچه را داده خدا در دنيايش جبران كند و در آخرت برايش چند برابر سازد.
این انفاق حتی اگر به اندازه دانه خرمایی نیز باشد چه برای وابستگان باشد یا برای غیر آنها خداوند در دنیا عوض آن را به او می دهد چنانچه خداى تعالى می فرماید: «وَ ما أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَيْ‏ءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهُ- و هرچه را انفاق مى‏كنيد [چه كم و چه زياد] خدا عوضى را جايگزين آن مى‏ كند» [2] در آخرت نیز خداوند جبران می کند و این در روایات به تعبیرات فراوان بیان شده است و بسیاری مردم چنین چیزی را تجربه کرده و به چشم دیده اند.

و نام نيكى كه خدا براى كسى در ميان مردم مي گذارد، از مالى كه مي خورد و به ارث مي گذارد بهتر است.
آری نام نیک و دعای خیر مردم برای انسان بهتر از مال و دارایی است که مصرف کند یا به ارث بگذارد چون مالی که خورده می شود هیچ مدحی رو به همراه ندارد و تا وقتی نفع دارد که خورده نشود و بعد از آن نفعش از بین می رود مالی هم که به ارث گذاشته می شود نفعی برای انسان ندارد چون اگر وارث این مال را در کار خیر به کار ببرد نفعش و ثوابش برای وارث است نه کسی که مال را به ارث گذاشته است.

هر يك از شما كه ثروت مالى پيدا كرد، نبايد تكبرش زياد شود، او خود را بزرگ دارد و از خويشاوندش دور شود، و هيچ يك از شما نبايد نسبت به برادرى كه چون مال ندارد، باو احسان نمي كند، از او دورى كند.
از جوانمردی به دور است که انسان از خویشاوندی که مال دارد و به هر دلیلی کمک نمی کند دوری کند چه رسد به اینکه خویشاوند بخاطر نداری به او کمک نمی کند، دوری در هر دو صورت کاری زشت و دور از انسانیت و قرابت است.

و هيچ يك از شما نبايد از خويشاوند تهيدست غفلت ورزد، و از رفع نياز او به وسيله مال خويش خوددارى كند، مالى كه اگر آن را نگاه دارد سودى براى او ندارد، و اگر مصرف كند زيانى به او نمى ‏رساند. نرسد (زيرا گاهى ممكن است خويشاوندى به چيزى احتياج داشته باشد كه نزد او اضافه و بيكار باشد). [3]

حال كه مال انسان با انفاق و بخشيدن به خویشاوندان و دیگران نقصان پیدا نمی کند، و خيرى و كمكى به خویشاوندان است و پاداش بی نهایت الهی را در پى دارد، پس چرا از انفاق كردن و بخشيدن مال به خویشان و افراد نیازمند خوددارى شود؟ امام صادق علیه السلام می فرماید: «ثَلَاثَةٌ أُقْسِمُ بِاللَّهِ أَنَّهَا الْحَقُّ- سه چيز است كه به خدا سوگند مى‏خورم كه واقعيّت دارد: یکی از آنها «مَا نَقَصَ مَالٌ مِنْ صَدَقَةٍ وَ لَا زَكَاة- هيچ مالى از صدقه و زكات دادن كاهش پيدا نمى‏ كند. [4]

#انفاق #خویشاوندان #صدقه

یادداشت: سید مهدی سیدمرادی
پی نوشت
[1] تحف العقول، النص، ص: 87‏، ابن شعبه حرانى، جامعه مدرسين‏، قم‏، 1404 / 1363 ق‏.
[2] سبا، 39.
[3] كافي ج‏2، ص: 154، محمد بن يعقوب‏ كلينى، دار الكتب الإسلامية، تهران‏، 1407 ق‏.
[4] كشف الغمة في معرفة الأئمة ج‏2، ص: 207، على بن عيسى اربلى، بنى هاشمى، تبريز، 1381 ق‏.

بخشش به هر نوعی خوب است الا به خویشاوندان خود باشد.