خوشبختى و تیره بختى?!
این حقیقت است که به اقتضاى سنن و قوانین خاص این عالم، نعمت ها و بدبختى ها درهم آمیخته است و نمى توان شخصى را یافت که در…
خوشبختى و تیره بختى?!
برخی پرسش ها ذهن سوزند! یعنی به قدری عمیق و رک و جدّی اند که نمی توان در زمان کوتاه و با واژههایی اندک پاسخشان را داد. این پرسشها بیخیال بردار هم نیستند و از لحظۀ شنیده شدن، یقۀ ذهن را میگیرند و فقط با گرفتن پاسخی درخور، رهایش می کنند. پرسش از فلسفۀ وجودی سختی ها و دشواری های زندگی یکی از این گردنه های دشوار عبور است. در کنارش، نابرابریِ ظاهری در تقسیم نعمت ها و نقمت ها را هم بگذارید، چه شود!
نظام حکیمانۀ جهان
ما معتقدیم چون خداوند، عالِم و قادر و خیرخواه مطلق است، نظام و جهان هستى را به بهترین وجه خلق کرده است.[1] البته جهان طبیعت مملو از قطع و وصل ها و بریدن و پیوند زدن ها و نیز آمیخته با نشاط و غم، شادى و رنج، امید و شکست و... است.
تمامى این آثار، لازمۀ نظام این جهان است. عالم ماده، به دلیل احکام مختص به خود، منشأ بلاها، رنج ها، محنت ها، بیمارى ها و... است که ما از آن به «شُرور» یاد مى کنیم. همچنین، منشأ خوش وقتى ها، موفقیت ها، شادى ها، پیروزى ها و... است که ما از آن به «خیرات» نام مى بریم. گاه در این شرور و خیرات، ارادۀ آدمى نیز دخیل است؛ یعنى انسان با انتخاب و علم و آگاهى خویش که لازمۀ وجودى او در این عالم مادى است، یا به راه غلط گام مى گذارد و منشأ شرور می شود، یا در صراط مستقیم حرکت می کند و سرچشمۀ خیرهای متعددى براى خود و جامعه مى شود. اما گاه، در این شرور و خیرات، ارادۀ آدمى دخیل نیست؛ بلکه عللی طبیعى و خارج از حیطۀ اختیار انسانى که مقتضاى سنن و قوانین عالم مادى است، برخى شرور را پدید می آورد یا موجب برخى خیرها می شود.[2]
با توجه به حقیقت یاد شده، باید این مطلب را یادآور شویم که خداوند متعال تمامی نعمت ها را به یک فرد ارزانى نکرده است؛ همان گونه که تمام بدبختى ها را براى یک شخص روا نمى دارد. آیا در این جهان مادى، انسانى پیدا می کنید که از همۀ جهات، از نعمتها و خیرات برخوردار بوده و هیچگونه سختی و محرومیتی نداشته باشد؟ از سوى دیگر، آیا در این عالم طبیعى، شخصى یافت می شود که از همه نظر، در بدبختى ها و شرور به سر بَرد؟ آنچه مى بینیم، این حقیقت است که به اقتضاى سنن و قوانین خاص این عالم، نعمت ها و بدبختى ها درهم آمیخته است و نمى توان شخصى را یافت که در نعمت مطلق یا بدبختى مطلق به سر بَرد.
بسیارى هستند که از نظر معیشتى در رفاهاند؛ ولى از مشکلات روحى و روانى یا جسمى و خانوادگى در امان نیستند. فراوان اند افرادى که از زیبایى و استعداد سرشار برخوردارند؛ اما از گرفتارى هاى اخلاقى، مالى، خانوادگى، جسمى و... عذاب می کشند. گروه زیادى در فقر مالى بهسر مى برند؛ ولى سلامت جسمانى و روانى دارند. گروهى نیز در نعمت مادى غرق اند ولى از زیبایى و استعداد تحصیل و تحقیق محروم اند و... .
آنجا که خوشبختی یا بدبختى انسان ها، در عملکرد و انتخاب خود ایشان ریشه دارد، خودِ آدمى است که با گزینش صحیح یا غیرصحیح، خود را با خوشبختى یا تیرهبختى مواجه مى سازد.[3] اما خیرات و شرورى که از اراده و اختیار انسان نشأت نمىگیرد، بر اساس آموزه هاى دینى، براى امتحان و آزمایش اوست.
این آزمون، نه تنها با عدالت خداوند منافات ندارد، بلکه مقتضاى حکمت اوست تا در پرتو این امتحان، انسان هاى شایسته، از ناشایستگان جدا شوند. خداوند متعال نظام مادى را چنان قرار داده و براى آن قوانین خاص نهاده است که آدمى با قرار گرفتن در آن، مدام در حال آزمایش باشد و بر اساس آن، بتواند خود را محک بزند که آیا فقط و فقط خداخواه و خداجوست یا قصدهاى او آلوده و آمیخته به اغراض غیرالهى است؟
منبع: کتاب رهنمای20، معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی
---------------------------------
پی نوشت ها:
[1]. مؤمنون:14؛ تین:4.
[2]. عدل الهى، ص ۱۶۹تا۱۷۲.
[3]. شورى: 30؛ آلعمران: 165و166؛ روم:41
