مسجد ملارستم مراغه

مسجد ملارستم مراغه

اين بنا در قسمت جنوبي خيابان اوحدي و در محل ميدان ملا رستم واقع گرديده و يکي ازمساجد تاريخي دوره صفوي در مراغه است . بناي اصلي مسجد، ازسه واحد مختلف تشکيل مي شود: شبستان اصلي ، شبستان کوچک زمستاني و محل خرج دادن . شبستان اصلي به طول و عرض 40/19×60/25 متر، داراي 35ستون و سقف چوبي است . اين ستون ها در پنج رديف 7 تايي قرار گرفته و فاصله هرکدام ازديگري، 10/3متر است . درجهات مختلف شبستان، براي تامين روشنايي، پنجره هايي تعبيه کرده اند . در ديوار شمالي شبستان، چهار در بزرگ چوبي قرار دارد که دروسط آن، پنجره هاي مستطيل شکلي ترتيب داده اند . اين درها و پنجره ها، درعين حال، ضلع جنوبي شبستان زمستاني را تشکيل مي دهند . نکته قابل توجه دراين شبستان، تزيينات زيباي ستون ها، سرستون ها و زير سقف است . ستون هاي اين مسجد، از تنه درخت سپيدار بر پايه هاي ساده سنگي چند ضلعي استوار شده و بر فراز آنها، سرستون هايي زيبا به صورت سه رديف قطار يا مقرنس که از پايين به بالا بر حجمشان افزوده مي شود، قرار دارد . بر فراز رديف سوم، يک بخش مکعب شکل قرار گرفته است . روي ستون ها و در جهت طولي ، تيرهاي حمال استوار شده که روي آنها را با صندوقه اي به شکل مکعب پوشانده اند . فاصله تيرهاي حمال را هم با تنه درختان تيرريزي کرده و روي آنها را با تخته هاي کوچک(پردو) پوشانده اند . برروي اين سطوح و سطح صدوقه تيرهاي حمال و سرستون ها ، تزييات نقاشي غني و پرکاري صورت گرفته است . اين نقوش، به گونه هاي مختلف و درعين حال متناسب و هماهنگ اجرا شده اند . رنگ هاي به کاررفته ، آبي ، سبز، قرمز، نارنجي ، سياه و زرد هستند . شبستان کوچک نيز به صورت مستطيل شکل ساخته شده و درگذشته به علت مساحت کم و سقف کوتاه ، تنها درزمستان ها از آن استفاده مي شده است؛ اما ازهنگام متروک شدن شبستان بزرگ، درتمام مدت سال مورد استفاده قرار مي گيرد . اين شبستان به طول وعرض 40/7×40/26 متر درهر طرف داراي پنج جرز به پهناي 145 و ضخامت 70 سانتي متر است . فاصله ميان هر دو جرز در طول شبستان، 3 متر است که در اين فاصله ها، پنجره هاي بزرگي ترتيب داده اند . در وسط تالار، شش ستون برپاست که تير حمال مياني سقف برروي آنها گذاشته شده است . يکي از ستون ها تماما از سنگ مرمر است . پايه اين ستون ، همانند ديگر ستون ها ، ازسنگ سياه با تراش ساده است؛ ولي سرستون آن در دو رديف داراي تراش مقرنس است و ساقه آن نيز مانند بدنه ستون هاي چوبي ساده، هشت ضلعي است . سرستون ها را به صورت قطاربندي چهار طبقه ترتيب داده اند . طرح روي طبقه ها عبارت است از قطارها يا نيم کا سه هايي که دور تا دور به صورت فرو رفته ايجاد شده اند . بر روي اين قسمت، مکعبي قرار گرفته است که برسطوح چهارگانه آن، ترنج هاي تزييني نقش بسته است . شيوه ساخت سقف، همانند شبستان بزرگ است . تنها ستون سنگي اين شبستان به نظر مي رسد که مربوط به بناي قديمي اين مسجد بوده باشد . محل خرج دادن نيز با طرح مستطيل ساخته شده و در پشت ديوار شمالي شبستان بزرگ و زير شبستان کوچک واقع گشته و بر اين اساس، طول آن برابر طول شبستان است . دروسط اين تالار، چهار ستون مدور قطور آجري قرار دارد که تيرهاي حمال برروي آنها گذاشته شده است . درديوار شمالي تالار، پنج ورودي قرار دارد که مستقيما به ميدان مقابل مسجد راه دارد . اين تالار فاقد هرگونه تزييني است و تنها به هنگام دادن خرجي يا نذري درماه محرم و صفر استفاده مي شود . ظروفي که در اين محل مورد استفاده قرار مي گيرد، مسين و غالبا عتيقه و قديمي اند . نماي خارجي مسجد بسيار ساده و مشتعل برسردري بزرگ درآخرين حد غربي ديوار و سردري کوچک مربوط به تالار خرجي در آخرين حد شرقي ديوار است . سردر اصلي مسجد در بالا به صورت طاقنمايي با قوس تيزه دار ساخته شده و درون آن را با گچبري مقرنس بندي کرده اند . برروي حاشيه سردر، ازگچبري هاي شبکه اي و تزيينات هندسي ستاره اي شکل استفاده شده و کتيبه سنگ مرمري نيز درکنار اين سردر نصب شده است . با توجه به شيوه ساخت و تزيينات به نظر مي رسد که اين بنا در اوايل دوره شاه تهماسب صفوي ساخته شده باشد . اين بنا به شماره 1614/3 به ثبت تاريخي رسيده است .