طرح مسأله: از جمله شبهاتی که پیرامون معجزات علمی قرآن وارد شده اشاره دارد به اینکه خداوند در قرآن گفته آسمان را نگه می دارد تا نیفتد در صورتی که ثابت شده آسمان چیزی نیست که بیفتد و همچنین گفته شده نیرویی که آسمان و زمین را از سقوط حفظ کرده نمی تواند نیروی جاذبه باشد.در پاسخ به این شبهات به چند نکته اشاره می کنیم:
1. در آیه 65 سوره حج چنین آمده « خداوند آسمان را نگاه مىدارد تا بر زمين نيفتد مگر به فرمان او.» در اینکه مراد از آسمان چیست و آیا اصولا آسمان افتادنی است یا خیر مباحث مختلفی مطرح شده است.« آسمان » در قرآن به معانی مختلفی آمده؛ گاهی به معنی باران ، گاهی به معنی ابر ، گاهی جایگاه کرات آسمانی، گاهی جو زمین، گاهی جایگاه فرشتگان و گاهی نیز به معنای بالا و یا هر چیزی که بالای سر ماست.[1]
2.در اینکه آسمان در این آیه به کدام معنا آمده است نیز مباحث مختلفی مطرح شده است. علامه طباطبایی(ره)در ذیل این آیه می فرماید:« مراد از آسمان همانطور كه گفتيم جهت بالا، و موجودات بالا است پس خدا نمىگذارد كه آن موجودات فرو ريزند و به زمين بيفتند، مگر به اذن خودش كه با اذن او احيانا سنگهاى آسمانى و صاعقه، و امثال آن به زمين مىافتد.»[2]
3.سوال اساسی دیگری که مطرح می شود این است که خداوند موجودات بالا را چگونه نگه می دارد که بر روی زمین سقوط نمی کنند؟ قرآن کریم برای پاسخ به این سوال در آیه 2 سوره رعد و آیه 10 سوره لقمان از عبارت « بِغَیرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا؛ بدون ستونهایی که آنها را ببینید» استفاده کرده است.«برای عبارت «تَرَونَها» دو تفسیر گفتهاند یکی اینکه صفت برای «عَمَد» باشد یعنی: «آسمانها را بدون ستونی که دیدنی باشد بر افراشتیم» که لازمه آن وجود ستونهای نامریی برای آسمان است. دیگر آنکه « بِغَیرِ عَمَدٍ» متعلق به جمله « تَرَوْنَهَا » باشد یعنی: «همانگونه که میبینید آسمان بدون ستون است»[3]
4. مفسران قرآن ستونی را که دیده نمی شود به قانون جاذبه تفسیر کرده اند که بر اساس آن ستاره ها و سیارات آسمان هر كدام در مدار و جايگاه خود، معلق و ثابتند، بی آنكه تكيه گاهى داشته باشند. از این رو از دیدگاه آنها تنها چيزى كه آنها را در جاى خود ثابت نگه مى دارد، تعادل قوه جاذبه و دافعه است كه يكى ارتباط با جرم اين كرات دارد و ديگرى مربوط به حركت آنهاست.اين تعادل جاذبه و دافعه به صورت يك ستون نامرئى، كرات آسمان را در جاى خود نگه داشته است.[4]
5. کلمه «عَمَد» جمع است و به معنی «ستونها» میباشد، پس هر چند تفسیر آن به نیروی جاذبه ممکن است ولی امکان دارد که مقصود از ستونها چندین نیروی متفاوت مانند نیروی گریز از مرکز، نیروی مرکز گرا و .. باشد که یکی از آنها نیروی جاذبه است.
پی نوشت:
1. سید حسن مصطفوی، التحقيق في كلمات القرآن الكريم، بنگاه ترجمه و نشر كتاب، تهران، 1360ش، ج5، ص: 220.
2.محمدحسین طباطبایی، ترجمه تفسیر المیزان، دفتر انتشارات اسلامى جامعهى مدرسين حوزه علميه، قم، 1374ش، ج14، ص570.
3. مکارم شیرازی،تفسير نمونه، دار الكتب الإسلامي، تهران، 1374ش، ج10، ص110 و ج17، ص29.
4.همان، ص111.
برای مطالعه بیشتردرباره این موضوع، می توانید به مقاله «نیروی جاذبه (ستونهای نگهدارنده آسمان) در نقد قرآن» مراجعه کنید.
