چند پلان از سبک زندگی عاشورایی

عاشورا تنها یک حادثه دردناک در سال 61 هجری نبود، چرا که اگر این گونه نبود در همان سال های اولیه رو به فراموشی سپرده می شد؛ در واقع نهضت و جریان عاشورا بارقه ای انسان ساز بود که شیوه و سبک نوعی از زندگی را به انسان ها تعلیم و آموزش داد. امام حسین(علیه السلام) و یاران باوفایش با روشی خاص و قرآنی سعی کردند یک زندگی الهی و سعادت بخش را در میان جوامع انسانی چنان ترسیم کنند که سعادت و کمال دو سرا را برای انسان به ارمغان آورد؛ زندگی که بر پایه سنت پیامبر گرامی اسلام و آموزه های دقیق قرآنی باشد.

سبک زندگی که ماندگار ماند

عناصر و شاخص هایی که سبک زندگی حسینی و عاشورایی به جامعه انسانی معرفی می کند دارای مؤلفه هایی است که رعایت و به کار بستن آنها در زندگی ضامن سعادت و خوشبختی تمام جوامع است.

جناب شیخ مفید در ارشاد خود، پلان هایی از روحیه عزتمندانه امام حسین(علیه السلام) را در واقعه عاشورا این چنین به تصویر کشیده است: «وَ اللَّهِ لَا أُعْطِيكُمْ بِيَدِي إِعْطَاءَ الذَّلِيلِ وَ لَا أَفِرُّ فِرَارَ الْعَبِيد؛[4] نه بخدا، نه دست خوارى بشما خواهم داد، و نه مانند بندگان فرار خواهم نمود.»

پلان اول: زندگی در سایه سنت و سیره نبوی

 از مهمترین و زیباترین عناصر سبک زندگی حسینی(علیه السلام)، زندگی در سایه «سنت و سیره نبوی» است، سنت و سیره نبوی، شیوه و الگوی صحیح زندگی است که خدای متعال نیز خود مبلغ و مروج آن بوده است و همگان را به آن سمت و سو هدایت و راهنمایی کرده است. خدای متعال در این خصوص می فرماید: «مسلّماً براى شما در زندگى رسول خدا سرمشق نيكويى بود، براى آنها كه اميد به رحمت خدا و روز رستاخيز دارند و خدا را بسيار ياد مى ‏كنند.» [احزاب، آیه 21]
با دقت و تأمل در جریانات انحرافی که در سال 61 و پیش از آن به وقوع پیوست متوجه می شویم، عده ای تلاش داشتند که از سنت و سیره نبوی اسم و رسمی باقی نماند، از این رو امام حسین(علیه اسلام) با ارائه شیوه و الگویی جدید در پی خنثی سازی جریان انحرافی و به تبع زنده کردن سیره و سنت نبوی بودند؛ کما اینکه منابع اسلامی از امام حسین(علیه السلام) این چنین نقل کرده اند: «و من شما را به کتاب خداو سنّت پیامبرش فرا مى خوانم، چرا که (این گروه) سنّت پیامبر(صلى الله علیه وآله) را از بین برده و بدعت(در دین) را احیا کردند، اگر سخنانم را بشنوید و فرمانم را اطاعت کنید، شما را به راه راست هدایت مى کنم.»[1]

پلان اول: خشکاندن خط بی تفاوتی و بی مسئولیتی:

از جمله عناصر و شاخص های سبک زندگی عاشورایی، دوری از خط بی تفاوتی و بی مسئولیتی است. در مکتب و سبک زندگی امام حسین(علیه السلام) بی تفاوتی جایگاهی ندارد، از اینرو انسان های دغدغه مند و خواهان سعادت و کمال جامعه انسانی، رشد و پرورش می یابند، در واقع در دانشگاه عاشورا انسان می آموزد اگر جامعه انسانی رو به فساد و انحراف کشیده شود، نباید سکوت کرد و با هر شیوه و روش صحیحی باید در پی اصلاح بود؛ کما اینکه امام حسین(علیه السلام) خود این چنین بود و برای اصلاح جامعه اسلامی بپاخواست:
« من نه از روي خودخواهي و يا براي خوشگذراني و نه براي فساد و ستمگري از شهر خود بيرون آمدم، بلکه هدف من از اين حركت، اصلاح مفاسد امت و احياي سنت و قانون جدم است.»[2]

پلان سوم: زندگی با عزت

در سبک زندگی حسینی، انسان تنها زندگی شرافتمندانه و خفت مندانه را مطالبه و جستجو می کنند؛ از این رو از هر گونه ذلت و خواری در زندگی خود را دور نگه می دارد؛ در واقع اگر انسان  روحیه عزت مندی را در زندگی خود جاری سازد هیچ گاه تن به آلودگی و تباهی نمی دهد. خواست الهی و سبک زندگی قرآنی نیز بر پایه و اساس عزت استوار شده است؛ کما اینکه خدای متعال در خصوص عزت مؤمنین این چنین می فرماید: «و [لى‏] عزّت از آنِ خدا و از آنِ پيامبر او و از آنِ مؤمنان است ليكن اين دورويان نمى‏دانند.» [منافقون، آیه8] بر اساس روایات اسلامی نیز عزت در سایه اطاعت پذیری از فرامین الهی حاصل می شود نه در زیر بار ستم و ننگ ابرقدرت های زمان. در روایتی از منابع روایی از امام حسن(علیه السلام) این چنین نقل شده است: «هرگاه اراده عزتی بدون دار و دسته و هیبتی بدون سلطنت داشتی، از خواری معصیت الهی به سوی عزت اطاعت خداوند خارج شو.» [3]

 بدون شک دست یابی به زندگی سعادت بخش و عزت آفرین که مطابق سنت و سیره نبوی باشد، بدون داشتن صبر و استقامت به منصه ظهور نخواهد رسید، صبر از جمله عناصری ارزشمند است که خدای متعال همگان را به آن ترغیب کرده است: « فَاصْبِرْ صَبْراً جَميلاً؛[معارج، آیه5] پس صبر كن، صبرى نيكو.»، به طور قطع و یقین الگوی تام و تمام صبر در زندگی حضرات معصومین(علیهم السلام) جلوه گر بوده است، بخصوص در واقعه دردناک سال 61 هجری خاندان عصمت و طهارت در مسیر آرمان های الهی صبری زیبا را به جامعه انسانی معرفی کردند.

با دقت در فرهنگ جملات و عبارت امام حسین(علیه السلام) که در متون و منابع روایی نقل شده است به خوبی می توان شاخص و عنصر زندگی عزتمندانه را مشاهده کرد. جناب شیخ مفید در ارشاد خود، پلان هایی از روحیه عزتمندانه امام حسین(علیه السلام) را در واقعه عاشورا این چنین به تصویر کشیده است: «وَ اللَّهِ لَا أُعْطِيكُمْ بِيَدِي إِعْطَاءَ الذَّلِيلِ وَ لَا أَفِرُّ فِرَارَ الْعَبِيد؛[4] نه بخدا، نه دست خوارى بشما خواهم داد، و نه مانند بندگان فرار خواهم نمود.»

پلان آخر: صبر و استقامت لازمه موفقیت

بدون شک دست یابی به زندگی سعادت بخش و عزت آفرین که مطابق سنت و سیره نبوی باشد، بدون داشتن صبر و استقامت به منصه ظهور نخواهد رسید، صبر از جمله عناصری ارزشمند است که خدای متعال همگان را به آن ترغیب کرده است: « فَاصْبِرْ صَبْراً جَميلاً؛[معارج، آیه5] پس صبر كن، صبرى نيكو.»، به طور قطع و یقین الگوی تام و تمام صبر در زندگی حضرات معصومین(علیهم السلام) جلوه گر بوده است، بخصوص در واقعه دردناک سال 61 هجری خاندان عصمت و طهارت در مسیر آرمان های الهی صبری زیبا را به جامعه انسانی معرفی کردند.
پی نوشت ها:
[1]. مكاتيب الأئمة عليهم السلام، ج‏3، ص132.«و َقَد بَعَثتُ رسولي إلَيكُم بِهذا الكِتابِ، وَأنَا أدْعُوكُم إِلى كِتابِ اللَّهِ...»
[2]. بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏44، ص329. « و اني لَم أَخرُج أَشِراً وَ لابَطراً وَ لامُفسِدا...»
[3]. كفاية الأثر في النص على الأئمة الإثني عشر، ص228. « وَ إِذَا أَرَدْتَ عِزّاً بِلَا عَشِيرَةٍ وَ هَيْبَةً بِلَا سُلْطَانٍ...»
[4]. الإرشاد للمفيد / ترجمه رسولى محلاتى، ج‏2، ص102. 

علی بیرانوند- کارشناس حوزه/  تبیان