مجمود كاشغري

محمود بن حسین بن محمد کاشغری (۱۰۰۸ م. بارسغان تا ۱۱۰۲ م. اوپال در ۵۰ کیلومتری کاشغر) نویسنده نخستین فرهنگ ترکی، دیوان لغات الترک، است.

پدرش، حسین کاشغری، شهردار بارسغان و از وابستگان دودمان قراخانیان بود. محمود کاشغری علاوه بر زبان‌های ترکی به فارسی و عربی تسلط کامل داشت. وی بیشتر عمرش را در بغداد به سر برد.

 دیوان لغات ترک

دیوان لغات ترک، فرهنگنامه‌ای به زبان عربی برای یاد دادن ترکی به اعراب است. این کتاب همچنین به تاریخ، فولکلور، میتولوژی، جغرافیا، مردم‌شناسی و ادبیات اقوام ترک پیش و پس از اسلام، قواعد دستوری زبان‌های ترکی و گویش‌شناسی آن می‌پردازد. این فرهنگنامه در هشت کتاب و هر کتاب در دو بخش و هر بخش بر اساس هنجارهای صرف زبان عربی سامان یافته و حاوی ۷۵۰۰ تکواژ، ۲۹۰ گفتاورد و ۲۲۰ چکامه است.

کاشغری در این کتاب مجموعه‌ای ار واژگان ترکی اقوام ترکمن، اوغوز، چگل، یغما، قرقیز، ازبک و اویغور تهیه کرده است که براساس قواعد صرف زبان عربی نوشته شده است. وی در این کتاب برای شرح واژه‌ها از گفتاوردها و چکامه‌های حماسی فولکلور اقوام ترک و مثال‌هایی از زندگی مردم بهره برده است