... جنگى كه بر ما تحميل شد، همت ملت در خطوط مقدم بسيج گرديد و از خود دفاع كرديم اما در ميان هشت سال دفاع مقدس انسان هايى رشد كردند كه بعضا با ايثار خود تاريخ جنگ را ورق زدند كه هنوز زندگى شان به عنوان يك راز در پشت پرده ابهام باقى مانده است. مهندسين بسيجى چه آنها كه دعوت حق را لبيك گفته اند
و چه آنها كه يادگارى از ديروز باشكوه اند در ميان ما هداياى ارزنده اى هستند كه فرمول هاى خشك دانشگاهى و مهندسى را به خدمت راه خدا گرفتند. طراحى و اجراى پل هاى عظيم و شناور، سدها، خاكريزها و گذرگاه هاى رزمندگان در زير بارش تيربارهاى دشمن تنها به صرف دانش مهندسى امكان پذير نبود.
سنگرهايى كه با فرمول هاى مهندسى بنا مى شدند، در فرهنگ جنگ به عنوان مكانى مقدس ياد مى شد و خانه رزمنده در روزهاى پدافند و جان پناه بسيجى در روزهاى آفند به شمار مى آمد . صوت قرآن و دعاى رزمنده، در نيمه شبهايى كه التماس انسان را در برابر خدا مجسم مى كرد، از دل همين سنگرها برمى خاست و سنگر مسجد مى شد و سنگرساز، بانى آن مسجد، همچنين در آن روزها از خاكريز به عنوان مقاومتگاه رزمندگان ياد مى شد و خط شكنان بر روى اين تپه هاى خاك، موقعيت خود را تثبيت مى كردند و آن خاكريز را مرز جديد حق و باطل مى دانستند و آن گاه نيز پيشروى در قله هاى سر به فلك كشيده كوهستانى غرب و شمال غرب، استقرار در فراز و نشيب كوه ها را زمانى موفق مى پنداشتند كه جاده اى از پس آن كوه ها و دره ها همواره با پيچ و خم شكننده و پل هاى طويل قامت استوار صخره هاى سنگى و شيب هاى تند را به زانو درمى آوردند و قله ها در تصرف بسيجيان قرار مى گرفت. از آن پس سنگر سازان بى سنگر چون فرشته نجات در قلب بسيجيان جاى مى گرفتند و لبخند شيرين آنها خستگى را از تنشان مى زدود. اما سوال اينجاست كه مهندسى رزمى چگونه شكل مى گرفت؟ چه كسانى مناطق عملياتى را با ديد مهندسى تعقيب مى كردند؟ اگر ويژگى اين جنگ، اصالت انسان بود، در اين صورت كدام تفكر، علم و تكنولوژى ها را به خدمت اين مكتب درآورده بود؟
اگر از اعداد و ارقام و فرمول هاى خشك سخن بگوييم خواهيم نوشت پس از عمليات سنگين والفجر ۸ هماهنگى ها جهت ساخت پل بعثت انجام گرفت؛ پل بعثت بر روى اروند ساخته شد. اين رود به دليل نزديكى به خليج فارس تابع تغييرات آن بود. عرض رودخانه در محل احداث پل تقريبا يك كيلومتر و حداكثر عمق آن ۱۲ متر بود. اصلى ترين عنصر مورد استفاده در پل، لوله هاى فولادى به طول ۱۲ متر و قطر۵۶ اينچ (۱۴۲ سانتى متر) و ضخامت ۱۶ ميلى متر بود.لوله ها توسط گوشواره هايى به يكديگر متصل شده بودند، به طورى كه مقطع آن به شكل شبكه هاى لانه زنبورى در مى آمد. طبق محاسبه كارشناسان۴۰۰۰ لوله براى اين كار لازم بود.
پس از پر كردن عمق رودخانه از لوله هاى به هم چسبيده و تراز كردن سطح بالايى آنها به وسيله لوله هاى مناسب ديگر، سطح پل را آسفالت ريخته و هموار كردند. حركت قدرتمند و ويرانگر آب اروند با انديشه توانا و حسابگر مهندسان جهادگر قابل كنترل شد.امكان كنترل لوله اى با ابعاد ذكر شده به صورت سرباز وجود نداشت، چرا كه هر لوله پس از ورود به آب و پر شدن حجم داخل آن، وزن قابل ملاحظه اى مى يافت كه هنگام قرار گرفتن در جريان رود بر قدرت آن افزوده مى شد. تصميم بر آن شد كه سر لوله ها را از دو طرف ببندند.
در اين صورت طبق قانون سيالات حدود ۱۹ تن نيرو از طرف آب به لوله وارد مى شد و موجب شناور شدن آن مى گشت با توجه به اينكه وزن هر لوله تقريبا ۵/۶ تن بود، دو لوله دربسته مى توانست سه لوله در باز را شناور نگه دارد.
حمل لوله ها به وسيله روتورگ كه وسيله شناور نسبتا بزرگى بود و قادر است بارهاى سنگين را در آب جابه جا كند، انجام گرفت. ذكر اين نكته درباره اهميت بستر سر لوله ها كافى است كه در صورت باز شدن سر يك لوله امكان غرق لوله و روتورگ حتمى بود.
پس از انتقال لوله ها به محل احداث پل و اتصال آنها نسبت به غرق كردن لوله ها اقدام شد كه خود به تنهايى عمليات دشوار و پيچيده اى بود.
گذشته از اين نظر كه مسئولان نصب و غرق ضمن كنترل تلاطم حاصل از تخليه هواى لوله ها، بايد آنها را به جاى مناسب خود هدايت مى كردند تا در بستر رودخانه اى بر روى هم قرار گيرند. براى اين كار همه چيز به دقت محاسبه و سرعت آب و جزر و مد موجود اندازه گيرى گرديد. هر اتفاق نامطلوب ممكن بود همه عمليات را به هم بريزد.
پل بعثت با تمام دشوارى هاى مربوط به خود ساخته شد.اكنون مى توان به پاى اين گونه تجربيات جنگ نشست و نقش مهندسين، شهيد چمران ها، پورشريفى ها، تند گويان ها، باكرى ها، همت ها، رضازاده ها و... را بهتر درك كرد چرا كه اين طراحان در قيد حيات گمنام مى زيستند.
طراحى و اجراى طرح هاى مهندسى براى مناطقى كه زير انبوه آتش قرار دارد، فقط انگيزه الهى مى طلبيد.حيف است تجربيات ارزنده اى از اين دست به فراموشى سپرده شود.
بنا به رسالت مطبوعاتى خود وظيفه يادآورى داريم وتوانايى بيش از اين از ما ميسر نيست، در همين حد هم اميد يارى دوستان و همسنگران را داريم. يادآورى بازخوانى طرحهاى مهندسى دفاع مقدس از دو منظر ما را يارى خواهد رساند؛جنبه خودآموزى كه چه بوديم و جنبه علمى آن كه چگونه از تجربيات آن سال ها مى توان در عرصه سازندگى استفاده نمود.
يعقوب سالكى نيا
ویژه نامه سروقامتان روزنامه جوان
