سوره 2. بقره آيه 239

آيه     فَإِنْ خِفْتُمْ فَرِجَالاً أَوْ رُكْبَاناً فَإِذَآ أَمِنْتُمْ فَاذْكُرُواْ اللَّهَ كَمَا عَلَّمَكُمْ مَّا لَمْ تَكُونُواْ تَعْلَمُونَ‏

ترجمه     پس اگر (از دشمن یا خطرى) بیم داشتید، پیاده یا سواره (به هر شكل كه مى‏توانید نماز گزارید) و آنگاه كه ایمن شدید خدا را یاد كنید، همانگونه كه آنچه را نمى‏توانستید بدانید به شما آموخت.

نکته ها     در قرآن گاهى به جاى كلمه‏ى «صلوة»، كلمه «ذكر» گفته شده است، چنانكه درباره نماز جمعه مى‏فرماید: «فاسعوا الى ذكر اللّه» به سوى ذكر خدا بشتابید. و یا خداوند به موسى علیه السلام مى‏فرماید: «اقم الصلوة لذكرى» نماز را بپادار تا یاد من باشى. در این آیه نیز مراد از «فاذكروا اللّه» نماز است. آرى، فلسفه و روح نماز، یاد خداوند است. این آیه اشاره به نماز خوف دارد كه در شرایط جنگى با احكام مخصوصى كه در فقه آمده است، اقامه مى‏شود. در احادیث مى‏خوانیم كه پیامبر صلى الله علیه وآله در جنگ احزاب با اشاره نماز خواندند و حضرت على علیه السلام در بعضى از جنگ‏ها دستور مى‏دادند كه هنگام جنگ با ایماء و اشاره نماز بخوانند. امام كاظم علیه السلام در جواب شخصى كه پرسید: اگر حیوان درنده‏اى به ما حمله كرد و وقت نماز تنگ بود چه كنیم؟ فرمودند: با همان وضعى كه دارید نماز بخوانید، گرچه پشت به قبله باشد. [651] 651) تفسیر نمونه، ج‏2، ص 148 ونورالثقلین، ج‏2،ص‏239.

پيام ها     1- نماز، در هیچ حالى ساقط نمى‏شود. «فان خفتم فرجالا او ركبانا» 2- در اسلام عسر و حرج نیست. وقتى امكان استقرار بدن و یا ایستادن به سوى قبله و یا سایر شرایط نباشد، حذف مى‏شوند. «فرجالا او ركبانا» 3- نماز، شكر نعمت است. «فاذكروااللّه كما علّمكم» 4- بعضى از مسائل را انسان نمى‏داند، ولى مى‏تواند به تجربه بدست آورد. ولى بعضى از مسائل را انسان نمى‏داند و نمى‏تواند كه بداند، مگر از طریق وحى. «ما لم تكونوا تعلمون» ونفرمود: «لا تعلمون»