تغذيه و بهداشت
يكی از كارهای حساس بانوان تغذيه اطفال است.سلامت وبيماری،زشتی و زيبايی،حتیخوش اخلاقی و بد اخلاقی،زيركی و كودنیكودكان مربوط به چگونگی تغذيه آنها است.احتياجات غذائی آنان بابزرگسالان يكسان نخواهد بود و در سنين مختلف نيز تغيير پيدامیكند.
يك بانوی بچهدار بايد همه اين جهات را رعايت كند.
بهترين و كاملترين غذاها شير است.تمام موادی كه برای تغذيه ورشد بدن ضرورت دارد درشير هست.به همين جهتشير مادر برای نوزاداز هر غذائی سالمتر و بهتر میباشد.
زيرا مواد موجود در شير مادر با دستگاه گوارش طفل مناسب بودهبراحتی هضم میشود.بهعلاوه،تقلب بردار نيست.نيازی هم به جوشاندنندارد تا بعض مواد غذايی آن در اثر جوشاندناز بين برود.
بدين جهتحضرت علی عليه السلام فرمود:برای طفل هيچ غذايیبهتر و با بركتتر از شيرمادر وجود ندارد (13) .
دكتر عبد الحسين طبا رئيس منطقه مديترانه شرقی بهداشت جهانیدر پيام خود میگويد:عامل مهمی كه كودك را مستعد بيماری میكند محروم كردن وی از شير مادر يعنی يگانهبيمه زندگی اوست (14) .
ليكن مادران بچه شير ده بايد بدين موضوع توجه داشته باشند كهمواد مختلف غذايی اطفالبه وسيله شير خوردن در اختيار آنها گذاردهمیشود.
مواد موجود در شير هم بايد به وسيله غذای مادر تامين شود.يعنیچگونگی شير مادر به نوعو مقدار خوراك او بستگی دارد.به هر نسبت كهغذای مادر متنوع و كامل باشد به هماننسبتشيرش نيز كامل و غنیخواهد بود.بنابراين،بر مادران شير ده لازم است كه در آن اياماز غذایخودشان كاملا مراقبت نمايند.بايد غذای آنها از حيث غذائيتبه قدریغنی باشد كهبتواند احتياجات غذايی خودشان و نوزادشان را تامين كند.
اگر اين جهت را مراعات نكنند ممكن استسلامتخودشان و طفلشان درمعرض خطر قرارگيرد.بر پدر نيز لازم است كه برنامه غذايی همسر بچهشيردهاش را طوری مرتب سازد كه ازجهت غذائيتبسيار غنی و كاملباشد و بدين وسيله سلامت او و فرزندش را تامين نمايد.و اگردر اين بارهكوتاهی نمود جريمهاش را به دكتر و دارو خواهد پرداخت.در اين بارهمیتوان ازپزشك دستور گرفتيا از كتابهای غذاشناسی استفاده نمود.
ولی به طور كلی غذای مادر بايد متنوع و گوناگون باشد،بايد از انواعخوراكيها ميل كند.بايدانواع سبزيها،ميوهها،حبوبات،گوشت،تخم مرغ،لبنيات در برنامه غذايی او گنجانده شود،و ازهمه اينها گاه گاه استفادهكند.به هر حال،شير مادر بدون ترديد آثار نيك يا بدی در نوزادخواهدگذاشت كه نمیتوان آنها را ناديده گرفت.بدين جهت علی عليه السلام فرمود:زناناحمق را برای شير دادن انتخاب نكنيد زيرا شير طبيعت نوزادرا دگرگون خواهد ساخت (15) .
حضرت باقر عليه السلام فرمود:زنان زيبا را برای شير دادنانتخاب كنيد زيرا شير اثر دارد وصفات زن شيرده را به طفل شيرخوارسرايت میدهد (16) .
نوزاد را منظم و در ساعتهای معين شير بدهيد،تا با نظم و ترتيبعادت كند و بردبار و صبوربار بيايد،و معده و دستگاه گوارشش سالمبماند.اگر نظم و ترتيب را رعايت نكرديد و هر وقتگريه كرد پستان دردهانش گذاشتيد با همين وضع عادت میكند.
گاه و بيگاه گريه را سر میدهد و اسباب مزاحمتشما را فراهممیسازد.در بزرگی نيز همينبینظمی را از دست نخواهد داد.حريت وآزادی را از دست میدهد.در مشكلات زندگی صبر وحوصله ندارد و بااندك چيزی يا ستيزهگری را آغاز میكند يا به گريه و زاری متوسلمیشود.خيال نكنيد كه رعايت نظم و ترتيب درباره نوزاد دشوار است.اگرچند روزی صبر و حوصله بهخرج بدهيد بزودی با برنامه دلخواه شماعادت خواهد كرد.
كارشناسان تغذيه اطفال اظهار میدارند كه هر سه يا چهار ساعتيك بار بايد نوزاد را از شيرسير كرد.در موقع شير دادن طفل را در دامنبگذاريد.زيرا علاوه بر اينكه شير خوردن برايشآسان است،از شمااحساس محبت و مهربانی میكند و همين احساس در شخصيت آيندهاشمؤثر خواهد بود.هنگامی كه در رختخواب خوابيدهايد نوزاد را پهلویخودتان نگذاريد و شيربدهيد.زيرا ممكن است در همان حاليكه پستانتاندر دهان اوستخوابتان ببرد و بدين وسيلهآن طفل بيگناه كه نمیتواند ازخويش دفاع كند خفه شود.اين امر را خيلی بعيد مشماريدزيرا از اين قبيلحوادث بسيار اتفاق افتاده است.
اگر پستان شما شير ندارد میتوانيد از شير گاو استفاده نماييد.ولیچون شير گاو غليظتر ازشير زن میباشد و قند كمتری دارد قدری آب وقدری شكر به آن اضافه كنيد.يا از شيرهایپاستوريزه استفاده كنيد يااينكه شير را در حدود بيست دقيقه بجوشانيد تا اگر دارایميكروب استكشته شود.شير داغ يا سرد به بچه ندهيد مواظب باشيد حرارتش بهاندازهحرارت شير مادر باشد.بعد از هر دفعه كه او را شير ميدهيد شيشه وسر شيشه را كاملابشوييد،مخصوصا در تابستان،زيرا ممكن است آلوده ومتعفن گردد و به سلامتشيرخوارآسيب رساند.مواظب باشيد شير فاسد ومانده به او ندهيد.برای شير دادن بهتر است ازشيشههای درجهدار استفادهكنيد تا مقدار خوراكش منظم گردد.
اگر میخواهيد از شير خشك استفاده كنيد حتما با پزشك اطفالمشورت نماييد زيرا شيرخشك انواع مختلفی دارد بايد پزشك تعيين كندچه نوعی از آنها با دستگاه گوارش طفلشما تناسب دارد به هر حال دقتكنيد تازه باشد.
میتوانيد گاهی هم آب ميوه به كودك بدهيد.از پنجشش ماهگیكم كم به غذا خوردنعادتش بدهيد میتوانيد از سوپ رقيق استفاده كنيد.
میتوانيد بيسكويتيا نان قندی تازه را در آب حل كرده به او بخورانيد. ماستشيرين و پنيرتازه نيز مفيد است.از نه ماه به بعد از غذاهایخوراكی خودتان قدری به او بدهيد.نوزاد هممانند شما احتياج به آب پيدامیكند اگر احساس كرديد تشنه است آبش بدهيد.گريه وبيتابی اطفالگاهی در اثر تشنگی میباشد.غذاهای رقيق و متنوع به او بدهيدمخصوصاميوهجات و سبزيهای پخته و سوپ استخوان برای اطفال مفيد است.اما تامیتوانيددستگاه گوارش جديد و بیعيب آنها را به وسيله چای مسمومنسازيد.
بهداشت و نظافت كودك را كاملا رعايت كنيد.رختخواب ولباسهايش هميشه تميز باشد.كهنههايش را زود بزود عوض كنيد.
دستهايش را با آب و صابون بشوييد،از حمام دادن و شستشوی او غفلتنكنيد.زيرا كودك درمقابل ميكروبها چندان استقامتی ندارد،اگربهداشت را رعايت نكنيد ممكن استبيمار يا تلفشود.
از بيماریهائی كه واكسن دارند مانند:آبله،سرخك،سياه سرفه،آبله مرغان،مخملك،فلجاطفال،به وسيله واكسن قبلا از آنها جلوگيریكنيد.علاج واقعه را قبل از وقوع بايد كرد.
خوشبختانه واكسن اين قبيل بيماريها در بهداريها مجانا در اختيارشما گذاشته میشود.
اگر قوانين نظافت و بهداشت را كاملا رعايت كنيد میتوانيدفرزندانی سالم و شاداب ونيرومند پرورش دهيد و از خويشتن به يادگاربگذاريد.
پی نوشتها:
1-كافی-جلد 5 ص 84
2-كافی-جلد 5 ص 84
3-كافی-جلد 5 ص 86-بانوی نمونه اسلام ص 74
4-بحار الانوار جلد 103 ص 247
5-بحار الانوار جلد 5 ص 251
6-كافی جلد 5 ص 113
7-وسائل ج 15 ص 96.
8-وسائل ج 15 ص 97.
9-وسائل ج 15 ص 96.
10-مجمع الزوائد ج 8 ص 138.
11-بحار ج 74 ص 6.
12-به كتاب آئين تربيت از همين مؤلف مراجعه شود
13-وسائل ج 15 ص 175
14-اطلاعات 15 فروردين 1353
15-وسائل ج 15 ص 188
16-وسائل ج 15 ص 189
