در بيان قرآن هيچ چيز در اين دنيا عبث و بيهوده نيست و همه چيز به جا و در يک قَدَر معلوم خلق شده است.[1] تک تک برگهاي درختان، دانه دانه شنهاي بيابان، تک تک سلول بدن ما و تمام اجرام سماوي يک به يک به ضرورت خلق شدهاند و هيچ چيز مستحب خلق نميگردد.[2] اين امر در خصوص انسان و زندگي او نيز صادق است، انسان و زندگي او و لحظه لحظه عمرش به ضرورت و به جهت کاري پديد آمده و او حق ندارد با بيتوجهي آن را هدر دهد. خداوند با لحني توبيخ آميز از انسان ميپرسد که:
«افحسبتم انما خلقناکم عبثاً و انكم الينا لا ترجعون»
«آيا تصور ميکنيد که شما را بيهوده (و بيهدف) خلق کردهايم؟»[3]
و همچنين ميفرمايد:
«ايحسب الانسان ان يترک سدي»،
«آيا انسان پنداشته که در اين دنيا رها شده است [و هيچ هدفمندي و مسئوليتي (تکليف) ندارد]؟» [4]
خير اينگونه نيست! بلکه هر خلقتي غايتي دارد و تمام مخلوقات هدفمند و با حکمت خلق شدهاند. به ويژه انسان که اشرف مخلوقات و مظهر ارادة الهي است؛ هر آنچه در اين جهان از نعمات بر او ارزاني شده[5] براي خوشگذراني او نيست بلکه هر يک ابزاري هستند براي بهرهمندي انسان تا با استعانت از آنها زندگي موفق و خوشعاقبتي داشته باشد. لذا يکي از موارد مهم بازخواست الهي از انسان در آخرت، نعمات و فرصتهايي است که در زندگي از آنها بهره برده است، چنانکه فرمود:
«ثم لتسئلنّ يومئذٍ عن النعيم»
«سپس حتماً در آن روز (قيامت) از فرصتها و نعماتي که به شما داده شده است بازخواست خواهد شد.» [6]
با اين بيان انسان موفق آن کس است که در اين دنيا هر لحظه در تکاپو و تلاش باشد، و هيچ رخوت و سستي را در خود و روند زندگي خويش راه ندهد. چون به تعبير رسول اکرم(ص) اين دنيا در حکم مزرعة براي آخرت است؛[7] بايد در آن بذر مناسبي کاشت، و سپس با درايت و دقت آن را بارور ساخت تا در سراي آخرت بهرهاي براي برداشت وجود داشته باشد.
[1] - «ان من شي الا عندنا خزائنه و ما ننزله الا بقدر معلوم» قرآن کريم، سوره حجر آيه20
[2] - اين امر در فلسفه اسلامي اثبات شده است و بر اساس آن قانوني ارائه شده مبني بر اين که «کل امر لم يوجب لم يوجد» تا چيزي واجب نشود به وجود نميآيد.
[3] - قرآن کريم، سوره مؤمنون آيه 115
[4] - قرآن کريم، سوره قيامت آيه 36
[5] - «هُوَ الَّذي خَلَقَ لَکُمْ ما فِي اْلأَرْضِ جَميعًا» قرآن کريم، سوره بقره آيه 29
[6] - قرآن کريم، سوره التكاثر، آيه 8
[7]- «الدنيا مزرعه الآخره» «دنيا [همچون] مزرعه آخرت است»رسول اکرم (ص) بحارالانوار ج 65 - ص 318
