امروزه در اغلب کشورهای پیشرفته به لحاظ اهمیت و نقش فرهنگپذیری و ویژگیهای شخصیتی افراد در رانندگی، قانونمداری، اجتناب و پیشگیری از حوادث و سوانح خیابانی و جاده ای، در بررسی معضل ترافیک و حوادث ناشی از رانندگیهای تهاجمی، بیشترین توجه به روانشناسی رانندگی معطوف میشود. در واقع محورها و مباحث اصلی روانشناسی رانندگی با روانشناسی ترافیک آمیزه ای است از یافته های دیگر حوزه های مرتبط با روانشناسی همچون روانشناسی اجتماعی، روانشناسی شخصیت، روانشناسی رشد، روانشناسی سلامت، روانشناسی بالینی و روانشناسی کاربردی. همه سخن این است که چگونگی نظام ارزشها، باورها و نگرشها، احساسات و انگیزه ها و مجموعه رفتارهای فردی و اجتماعی انسان میتواند به عنوان اصلیترین عامل در تبیین معضل یا پدیده ترافیک مورد توجه قرار گیرد.
منش اجتماعی و ویژگیهای شخصیتی راننده، شرایط حاکم بر حوزه شناختی، احساسی و عاطفی، رفتاری، حسی و حرکتی او میتواند بیشترین نقش را در ارتباط با ترافیک و تصادفات رانندگی داشته باشد. مطابق گزارشهای آماری، در اغلب کشورهای جهان علت اصلی تصادفات رانندگی و حوادث جاده ای و خیابانی، رانندگی تهاجمی است.
رانندگی افراد پرخاشگر
راننده پرخاشگر، راننده ای است که با توسل به درگیری و خشونت، قصد انجام اعمال خلاف مقررات راهنمایی و رانندگی را دارد، اعمالی همچون تغییر مسیر ناگهانی و خطرناک، سبقت غیرمجاز، رعایت نکردن فاصله مناسب طولی و عرضی، بوق زدنهای مکرر، استفاده از نور بالا برای تنبیه دیگران، حرکت سریع و تعقیب و گریز خودرویی، سرعتهای نابجا، مانور و تغییر مسیر به طور مکرر، اشغال طولانی خط سبقت، ترمزهای ناگهانی و مکرر، انحراف از مسیر اصلی و عبور از خط مقابل برای رهایی از ترافیک غیرروان و قانونشکنی و دیگر رفتارهای ناپسند همراه با فحاشی و هتاکی به دیگران، در کارنامه رانندگی افراد پرخاشگر کاملاً مشهود است.
از عوامل مؤثر در بروز رفتار پرخاشگرانه رانندگان میتوان به موارد ذیل اشاره کرد:
- صرف زمان، معطلی و کندی ترافیک
- مهارت نداشتن در رانندگی
- آلودگیهای صوتی موجود در محیط
- مشکلات روانی راننده
-نابسامانی ترافیک
- تأثیر آلودگی هوا بر سیستم عصبی
این عوامل به طور مجزا باعث بروز عکس العملهای نامناسب یا کاهش تواناییهای فکر و جسمی راننده خواهند شد.
رانندگی یکی از مواردی است که شخصیت انسان را در اجتماع آشکار میکند و تقریباً میتوان گفت که ابعاد فرهنگی رشد اجتماعی و میزان ادب و علاقه او را نسبت به همنوعانش نشان میدهد. نیاز راننده به داشتن فرهنگ و تجربه بالا و اطلاع کافی از مسائل قانونی و فنی، مقولهای ضروری برای نشان دادن عکس العملهای مناسب است.
رفتارهای تهاجمی در رانندگی
رفتار تهاجمی در رانندگی به آن نوع از رانندگی اطلاق میشود که راننده متأثر از سلطه احساسات و هیجانات نامتعادل و نامعقول، وسیله نقلیه خود را به طرزی ناامن و خلاف مقررات هدایت میکند.
رفتارها به طور اعم و رفتارهای تهاجمی به طور اخص، در بستر بازخوردها، نگرشها و باورهای خاص پدیدار میشوند و تکوین بازخوردها و نگرشها نیز متأثر از 2 عنصر شناختی و احساسی است. به عبارت دیگر آمیزه ای از تکوین تدریجی شناختهای حاصل از چگونگی قرار گرفتن پشت فرمان اتومبیل، تبلور رفتارهای کلامی و حرکتی، از دوران کودکی تا زمان رانندگی و احساسی که به تناسب آن به صورت خوشایند یا ناخوشایند در هر فردی به وجود می آید، نگرش یا بازخورد او را نسبت به چگونگی رفتار تهاجمی در رانندگی تشکیل میدهد و ریشه در اعماق وجود هر فرد دارد. به طور کلی هیجان زدگی یا هیجان خواهی یا آزردگی هیجانی در رانندگی متأثر از سه مؤلفه اصلی است:
- وجود خصیصه های شخصیتی ناشکیبا، بیقراری و بی دقتی در امور
- قدرت طلبی و زورمداری
- بی پروایی و یاغیگری خیابانی (جاده ای)
هر یک از مؤلفه های فوق میتواند به الگوهایی از رفتارهای تهاجمی و تخلفات خاص در رانندگی منجر شود. از آنجا که ریشه اصلی رانندگیهای تهاجمی و تخلفات رانندگی را میتوان در شرایط روانی و خصیصه های شخصیتی افراد متخلف یافت، شایسته است که در مقابله با این پدیده شوم، توجه به مسائل روانشناختی و الگوهای رفتار افراد قبل از اعطای گواهینامه رانندگی و پس از آن در اولویت برنامه های اصلاحی قرار گیرد.
ارزیابی نگرش و بازخوردهای داوطلبان دریافت گواهینامه رانندگی و رانندگانی که تخلفات مکرر داشته اند، نسبت به پدیده رانندگی و الگوی سالم رانندگی در خیابانها و جاده ها و همچنین ارزیابی وضعیت روانی و هیجان ایشان امری لازم و ضروری است.
یقیناً برخی از شرایط روانی و نگرشهای موجود در افرادی که پشت فرمان اتومبیل مینشینند، نظیر نگرشهای نه چندان مطلوب نسبت به منزلت و جایگاه اجتماعی پلیس، احساس قانونگریزی، احساس تبعیض در جامعه، احساس بیتفاوتی یا خصومت نسبت به دیگران، عدم احساس امنیت روانی، تجارب ناخوشایندی از ناکامیها، زودبرانگیختگی و هیجان خواهی و کم توانی در پیش بینی ها، برنامه ریزی ها و . . . میتواند در الگوهای رانندگی تهاجمی مؤثر باشد.
خشونت در رانندگی
به گزارش پایگاه خبری «مجله ماشین»، تجسم کنید پشت چراغ قرمز منتظر سبز شدن چراغ هستید که ماشین پشت سر شما یک دقیقه مانده تا چراغ سبز شود شروع به بوق زدن کرده و دست تکان میدهد که چرا حرکت نمیکنید!
خشونت و پرخاشگری برخی رانندگی حین رانندگی به یکی از معضلات و عوامل استرس زای زندگی روزمره تبدیل شده و چنانچه با این معضل برخورد معقول و منطقی نشود، میتواند به نزاع های خیابانی، تصادفات و حتی مرگ نیز منجر شود. برخی عوامل هستند که بروز این پدیده را افزایش میدهند.
عوامل محیطی: ترافیک سنگین، آب و هوا (گرما، سرما و رطوبت زیاد)، آلودگی صوتی، آلودگی هوا، تنگی وقت و عجله داشتن.
عوامل روانی: تحت تأثیر خشم، ترس، اضطراب، ناکامیها، خواب آلودگی، درد شدید و داروها رانندگی کردن.
افرادی که حین رانندگی به خشونت دست میزنند به دو دسته تقسیم میشوند: افرادی که مقصر هستند و از روی غرض و به عمد دست به رفتارهای خشونت آمیز و غیرقانونی میزنند، افرادی که سهواً حین رانندگی رفتار خشونت آمیز و غیرقانونی از خود بروز میدهند و ما به اشتباه تصور میکنیم آنها عمداً به چنین اعمالی دست زده اند.
مدیریت خشم در رانندگی
- همواره یک راننده مؤدب و محتاط باشید. از ایجاد شرایطی که به تحریک سایر رانندگان می انجامد خودداری کنید.
- همیشه قوانین رانندگی را رعایت کنید و کمربند ایمنی خود را پیش از رانندگی ببندید.
- فاصله مناسب و ایمن خود را با خودروهای دیگر حفظ کنید. هیچگاه با فاصله اندک به تعقیب خودروها نپردازید.
- اگر در لاین سرعت می رانید و رانندهای میخواهد از شما سبقت گیرد به وی اجازه دهید تا عبور کند.
- از نشان دادن حرکات دست و یا صورت بی مورد و توهین آمیز جداً خودداری کنید.
- از بوق خودرو درست و به هنگام استفاده کنید. بوق یک وسیله ارتباطی است، از آن برای مجازات سایر رانندگان استفاده نکنید، کنترل بورق خودروی خود را به دست بگیرید!
- هر گاه با یک راننده عصبانی مواجه شدید، سعی نکنید به اوضاح بحرانی دامن بزنید. از برقراری تماس چشمی با راننده خشمگین جداً خودداری کنید.
- هر گاه راننده ای شما را به مبارزه طلبید یا سعی در تحریک شما داشت، نفس عمیقی بکشید و بدون توجه به مسیر خود ادامه دهید.
- اگر احساس کردید که مقصر هستید، اشتباه خود را بپذیرید و فوراً با بالا آوردن دست خود عذرخواهی کنید.
- شتابزده تصمیم گیری نکنید، شاید راننده مورد نظر شما عجله داشته باشد، عصبانی باشد، راه را گم کرده، به فن رانندگی آشنایی کامل ندارد و یا به دنبال آدرس میگردد. همواره خونسردی خود را حفظ کنید.
- هیچگاه عمل رانندگان دیگر را تلافی نکنید.
- از استرس خود بکاهید و حین رانندگی به یک موسیقی ملایم و آرامبخش گوش دهید.
- بردباری خود را افزایش دهید و زود از کوره در نروید.
- پیش از آنکه تصمیم بگیرید عمل راننده دیگر را تلافی کرده یا با وی گلاویز شوید، از خود بپرسید آیا ارزش دارد که وقت خود را هدر دهید، به دردسر بیفتید یا آسیب ببینید؟
- قبل از سبقت گرفتن یا هر گونه تغییر مسیر، راهنما بزنید.
- هنگام استفاده از نور بالای خودرو دقت کنید.
- از سد معبر جداً خودداری کنید و هنگام رانندگی با عابران پیاده صحبت نکنید.
- برنامه خود را طوری تنظیم کنید تا به ترافیک برخورد نکنید.
- از سلامتی خودروی خود پیش از رانندگی مطمئن شوید.
- زمانی که خسته، خوابآلود، خشمگین و مضطرب هستید رانندگی نکنید.
- حین رانندگی با تلفن همراه خود صحبت نکنید.
- مقابل در پارکینگها پارک نکنید و هنگام پارک خودرویتان به گونه ای پارک کنید که خودروهای دیگر قادر باشند از پارک خارج شوند.
http://cafekhoondani.com
