موزه عبرت

در دوران حکومت پهلوی ساختمانی در باغ ملی تهران، زندان زنان بود و بعدها به زندان کمیته‌ی مشترک ضد خرابکاری‌ تبدیل شد. بعد از انقلاب اسلامی از آن به عنوان بازداشتگاه (بازداشتگاه توحید) استفاده کردند و در نهایت در سال ۱۳۸۱ به موزه‌ تبدیل شد و نام آن را موزه‌ی عبرت گذاشتند. بنای موزه در سال ۱۳۱۱ و در دوران رضا شاه ساخته شد و می‌توان آن را اولین زندان مدرن ایران نامید. 

در زمان محمدرضا پهلوی از این زندان به عنوان شکنجه‌گاه ساواک و کمیته مشترک ضد خرابکاری استفاده می‌شد. در زندان توحید روش‌های مختلفی برای شکنجه کردن مورد استفاده قرار می‌گرفت که از آن جمله می‌توان به آویزان کردن از سقف، دستبند قپانی، آویزان کردن صلیبی، شوک الکتریکی، آپولو، سوزاندن نقاط حساس بدن با فندک و شعله‌ی شمع، قفس هیتردار، صندلی هیتردار، باتوم برقی، شلاق زدن با کابل برقی اشاره کرد. امروزه مردم برای بازدید از جنایت‌های حکومت پهلوی به این موزه می‌روند.

موزه شهدا

موزه‌ی شهدا یکی دیگر موزه‌های کلان‌شهر تهران است که در آن وسایل و آثار شخصی به جا مانده از شهدای جنگ تحمیلی ایران و عراق، شهدای انقلاب اسلامی و شهدای دیگر وقایع این سرزمین به نمایش گذاشته شده‌اند.

در موزه‌ی شهدا می‌توانید عکس، وصیت‌نامه، دفترچه خاطرات، مدارک تحصیلی، سجاده، قرآن، تسبیح، قلم‌کاری، عینک مطالعه، نوار سخنرانی، مقالات، کتاب‌ها و آثار هنری ۷۰۰ شهید وطن را مشاهده کنید. موزه‌ی شهدا در شهرهای دیگر کشورمان مانند تبریز،اصفهان، بیرجند، تنکابن، اصفهان، کرمانشاه، زنجان، قزوین و ... شعبه دارد.

تاریخچه کاخ نیاوران

کاخ نیاوران از زیبایی و جذابیت طبیعی و تاریخی فراوانی برخوردار می باشد. بناهای مجموعه کاخ نیاوران متعلق به دوره های قاجار و پهلوی می باشد. ابتدا شاهان قاجار کاخ نیاوران را مکان خوش آب و هوا جهت اقامت ییلاقی خویش برگزیدند. فتحعلی شاه قاجار برای تفریحات تابستانی خود دستور می دهد تا در منطقه ای خوش آب و هوا خارج از شهر تهران که وسعتی بسیار کمتر از امروز داشت باغی مصفا بسازند.

درکنار روستایی که «گُرده وی» یا «گُرده به» خوانده می شد و در نیاوران امروز قرار داشت به جای نیزاری که در همسایگی روستا واقع بود باغ را ساختند. باغ ییلاقی فتحعلیشاه که در جای نیزار ایجاد شد را «نی آوران» نامیدند که بعدا به نام «نیاوران» مشهور شد.

محمد شاه نیز در همین باغ بنای کوچک و ساده ای بنا کرد و به دنبال او ناصرالدین شاه « کاخ صاحبقرانیه» را در باغ نیاوران ساخت. آخرین بنایی که در دوران قاجار در باغ نیاوران ساخته شد مشهور به کوشک احمدشاهی است. در زمان حکومت پهلوی دوم، برخی از بناهای کوچک باغ نیاوران تخریب شد و کاخ نیاوران با سبکی مدرن جهت سکونت وی و خانواده اش ساخته شد.

اکنون محوطه کاخ شامل کاخ اختصاصی نیاوران، کاخ صاحبقرانیه، کوشک احمدشاهی و گلخانه ها و مدرسه اختصاصی پهلوی می باشد. در سال 1357 مجموعه کاخ نیاوران توسط نیروهای انقلابی تسخیر شد و در سال 1360 به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تحویل داده شد. در سال 1365 کاخ موزه نیاوران برای اولین بار گشایش یافت.
در سال 1368 مرکز آموزش عالی میراث فرهنگی در محل مدرسه اختصاصی راه اندازی شد و یکسال بعد فضاهای جانبی آن به خوابگاه پسران اختصاص یافت. در سالهای بعد موزه جهان نما (1376)، کاخ صاحبقرانیه (1377) و کوشک احمدشاهی (1379) نیز در معرض بازدید عموم قرار گرفت.
عمارت کوشک احمدشاهی:
عمارت کوشک احمدشاهی، اواخر دوره قاجار جهت خوابگاه ییلاقی احمدشاه در میان باغ نیاوران با مساحتی بالغ بر 800 متر در دو طبقه با سقف شیروانی بنا گردید. از ویژگی های عمده بنای کوشک احمدشاهی تزئینات و نمای آجری به کار رفته در سرتاسر نمای بیرونی آن است. آجرها از نوع منقوش قالبی با طرح های متنوع به رنگ نخودی است. ورودی بنا در ضلع جنوبی قرار دارد که به وسیله چندین پله از کنار حوض بیضی شکل پوشیده از کاشی، به کوشک منتهی می شود.

کاخ صاحبقرانیه :
ناصرالدین در سال 1267 ﻫ.ق دستور داد ساخت کاخ نیاوران را در دو طبقه شامل شاه نشین، کرسی خانه، حمام و 50-40 دستگاه خانه هر کدام شامل 4 اتاق و یک ایوان برای زنانش بسازند. او در سی و یکمین سال حکومتش خود را صاحب قران نامید و این کاخ را «کاخ صاحبقرانیه» نام نهاد.
پس از او، مظفرالدین شاه تغییراتی در ساختمان ایجاد و قسمتی از حرمسرا را خراب کرد. فرمان مشروطیت نیز در حیاط کاخ صاحبقرانیه، توسط او امضا گردید. در دوران پهلوی اول کاخ صاحبقرانیه برای برگزاری مراسم ازدواج محمدرضا پهلوی و فوزیه بازسازی می شود، اما به علت سرمای شدید آن سال مراسم در مکان دیگری برگزار می گردد.

محله چیذر

منطقه چیذر به اتابک اعظم تعلق داشته و بعد از فوت او به دامادش، صارم‌الدوله رسید، وجود دو امام‌زاده در این منطقه باعث حضور بیشتر مردم شد، و به دلیل خاک خوب و آب و هوای مناسب و محصولات خوب آن جمعیت تقریباً زیادی داشته است. نام چیذر بر روی سنگ مزار‌های قدیمی به صورت شیزر کنده شده، عده‌ای نیز چیذر را به معنای زر‌خیز می‌دانند و معتقدند به دلیل حاصل‌خیز بودن خاک این منطقه آنجا را چیذر نامیده‌اند.
محدوده محله چیذر از بدو شکل گیری به شکل مثلث بوده است این محله به دلیل وجود اماکن مذهبی زیاد از قدیم بافت مذهبی داشته و این بافت را همچنان حفظ نموده است که از جمله این اماکن مذهبی می توان به وجود دو امام زاده به نام های علی اکبر و اسماعیل و وجود حوزه علمیه چیذر اشاره نمود .در کتب قدیمی قدمت این آبادی به قبل از اسلام می رسد . در حدود 150 سال قبل سه دانگ زمین های چیذر از املاک خاصه بوده و سه دانگ دیگر متعلق به شخصی به نام ام الخاقان بود که بعدا ناصرالدین شاه سه دانگ نیاوران را به وی داد و چیذر را به تملک خود درآورد، نکته ی مهم این است که بر روی سنگ قبرهای کهنه و قدیمی نام جیذر را شیذر نوشته اند و این امر نشان می دهد که در زمان های قبل از اسلام در تپه باستانی چیذر آتشکده هایی متعلق به زرتشتیان وجود داشته است

آثار و ابنیه تاریخی
از آثار و ابنیه قدیمی و مهم چیذر می توان به امام زاده علی اکبر که بعقه ساده و بی پیرایه داشته و محل اعتکاف درویشان بوده اشاره کرد . در محل این امام زاده 600 شهید گرانقدر آرامیده اند و به گلزار شهدای شمیران تغییر نام یافته است . امامزاده اسماعیل از سلاله پاک امام موسی کاظم (ع) می باشد که در کاشیکاری مختصری که از زمان ناصر الدین شاه در بالای ورودی بعقه باقی مانده این شجره نامه را می توان فهمید. حوزه علمیه قائم (عج) که از مراکز مهم دوران حاضر می باشد در سال 1346 با الطاف خداوند و با عنایت حضرت ولی عصر(عج) و با تلاش و کوشش حضرت آیت الله سید علی اصغر هاشمی علیا در این محل احداث گردید . ونیز از آثار دیگر برجایی مانده در این محله می توان به غارهای زیر زمینی (معروف به لو ) نیز اشاره نمود که گذشتگان ساکن در این محل برای فرار از حمله مغولان این مکانها را حفر کرده و در آن پناه میگرفتند و محل فعلی آن از مقابل مسجد قائم (عج) چیذر تا میدان امام زاده علی اکبر (ع ) می باشد .در این محله اکثریت ساکنین از نوادگان دو طایفه بوده اند یکی طایفه چیذری و دیگری طایفه هاشمی علیا که این طایفه به نسل امام زین العابدین متصل بودند . دو حمام یکی در میدان اندرزگو به نام حمام زر و دیگری در خیابان مهدی چیذری جنب نانوایی به نام حمام قائم که هنوز نیز پابرجا هستند از یادگاریهای هنر معماری گذشته میباشد.
گویش مردم
مردم این محله اکثرا به زبان های فارسی و آذری صحبت می کنند و همگی از نوادگان طوایف هاشمی علیا – مام بیگی و چیذری می باشند. در محله چیذر پارک قیطریه فعلی به باغ قیطریه معروف بوده است که در قدیم به اسم خانم اتابکی و یاسارالدوله که از نوادگان شاهان قدیم اتابک اعظم بوده است نامیده می شده و این پارک محل ییلاق این خاندان بوده است که بعد از گذشت سالها و قرنها امروز به پارک قیطریه و محله قطریه تبدیل شده است.