0

امر به معروف و نهى از منكر چند مرحله دارد؟

 
taha_h
taha_h
کاربر طلایی1
تاریخ عضویت : تیر 1394 
تعداد پست ها : 5282
محل سکونت : تهران

امر به معروف و نهى از منكر چند مرحله دارد؟

امر به معروف و نهى از منكر داراى مراتب و مراحل سه گانه قلبى، زبانى و عملى است. در منابع روايى و فقهى، از اين مراحل به «انكار قلبى»، «انكار زبانى» و «انكار با دست» تعبير مى شود[1]. فقها و مفسران، اين مراحل را از برخى روايات استفاده كرده اند. بر پايه روايتى، امام باقر(عليه السلام)فرمود:


با دل هاى خود، منكر را ناخوش داريد و با زبان هاى خود، از آن باز داريد و با دست خود، بر پيشانى كسانى كه مرتكب آن مى شوند بكوبيد و در راه خدا، از سرزنش هيچ كس بيم نداشته باشيد[2].


مرحله اول


در اين كه در مرحله قلبى چه وظيفه اى برعهده مكلفان است، آراى گوناگونى وجود دارد كه تفاسير مختلف را مى توان در سه نظر جمع بندى كرد:


1. برخى گفته اند مكلف در اين مرحله بايد به وجوب واجبات و حرمت محرمات اعتقاد داشته باشد؛[3]
2. بعضى آن را به كراهت داشتن و راضى نبودن به گناه معنا كرده اند؛[4]
3. گروهى انكار قلبى را به اظهار كراهت قلبى از گناه تفسير كرده اند[5].


به نظر مى رسد دو تفسير نخست نمى تواند از مصاديق حقيقى امر به معروف و نهى از منكر به شمار آيد؛ زيرا التزام به وجوب واجبات و حرمت محرمات و نيز كراهت داشتن از گناه، از امور قلبى است كه لازمه ايمان است (و مى توان گفت كه چنين التزامى واجب عينى است كه بر همه مؤمنان و در همه شرايط لازم است) برخلاف تفسير سوم كه كراهت قلبى به گونه اى ابراز مى شود كه مى توان گفت طلبى محقق شده و از مراتب امر به معروف و نهى از منكر به شمار مى رود؛[6] چنان كه روايت اميرالمؤمنين(عليه السلام) پايين ترين درجه نهى از منكر را ابراز خشم و ناخرسندى در روبه رو شدن با منكر معرفى كرده، مى تواند مؤيد همين مطلب باشد:


أدنى الإنكار أن تلقى أهل المعاصي بوجوه مكفهرّة؛پايين ترين درجه نهى از منكر آن است كه انسان با گنه كاران با چهره گرفته و خشم آلود برخورد كند[7].


مرحله دوم و سوم


در صورتى كه در مرحله اوّل به مقصود نرسيم، (به اقامه معروف و ترك منكر موفق نشويم) بايد از زبان و سخن بهره بگيريم و چنان چه دو مرحله قبل نتيجه ندهد، بايد براى تحقق معروف و بر چيده شدن منكر اقدام عملى و اعمال قدرت كرد (مرحله سوم). البته برخى موارد اين مرحله، به اجازه از حاكم اسلامى نياز دارد.


با حاصل شدن مقصود از هر مرتبه (قلبى، زبانى و عملى) عمل به مرتبه بعدى جايز نيست. البته هريك از اين مراتب نيز داراى درجاتى است؛ براى مثال مى توان ابراز كراهت قلبى را با نگاه، اشاره، درهم كشيدن چهره، روى گردانى و دورى ادا كرد. هم چنين مرحله زبانى را با گفتوگوى ملايم و نرم و تندى و فرياد به جاى آورد و همين طور مراتب ديگر[8]. برخى فقيهان و مفسران رعايت ترتيب در اين مراتب را از مقدم شدن اصلاح بر جنگ در آيه 9 حجرات استفاده كرده اند؛[9] زيرا اين آيه به ما مى آموزد كه به هنگام جنگ و درگيرى در ميان مسلمانان ابتدا كوشش شود كه با گفتگو ميان آنان صلح برقرار نماييم و اگر موفق نشديم، آن گاه با ستم گر و كسى كه جنگ را تحميل كرده است، وارد جنگ و نبرد شويم:


(و اِن طَـائِفَتانِ مِنَ المُؤمِنينَ اقتَتَلوا فَاَصلِحوا بَينَهُما فَاِن بَغَت اِحدهُما عَلَى الاُخرى فَقـتِلوا الَّتى تَبغى حَتّى تَفىءَ اِلى اَمرِ اللّهِ)؛واگر دو طايفه از مؤمنان با هم بجنگند ميان آن دو را اصلاح دهيد و اگر يكى از دو بر ديگرى تعدى كرد، با آن كه تعدى مى كند بجنگيد، تا به فرمان خدا باز گردد.

 

 

 

[1]. محقق حلى، شرائع الاسلام، ج 1، ص 343.
[2]. وسائل الشيعه، ج 11، ص 403.
[3]. محمد بن حسن طوسى، النهايه، ص 299 ـ 300.
[4]. محمد باقر سبزوارى، كفاية الاحكام، ج 1، ص 405.
[5]. علامه حلى، منتهى المطلب، ج 2، ص 993.
[6]. امر به معروف و نهى از منكر، ص 286.
[7]. وسائل الشيعه، ج 11، ص 413.
[8]. جواهر الكلام، ج 21، ص 378.
[9]. فخر رازى، التفسير الكبير، ج 3، ص 316 و جواهر الكلام، ج 21، ص 378.

 

 

 

 

 

منبع: t-pasokhgoo.ir

پنج شنبه 25 آذر 1395  8:55 AM
تشکرات از این پست
دسترسی سریع به انجمن ها