در سال ۱۹۹۷، CNN فهرستی از عجایب هفتگانهی طبیعی را ارائه کرد. در عین حال که شاید بر سر این فهرست، همچنان بحثهایی وجود داشته باشد اما با همهی این حرفها، این هفت جاذبهی طبیعی دنیا، حیرتانگیز و تماشایی هستند. در این مقاله با کوه اورست، بلندترین کوه دنیا بیشتر آشنا میشویم.
در صبح روز ۲۹ مه ۱۹۵۳، در ساعت ۱۱ و ۳۰ دقیقه، کوهنورد و کاشف نیوزیلندی، ادموند هیلاری به اتفاق همراهش، تنزینگ نورگای، قلهی اورست را برای اولین بار فتح کردند. در آن روز بشر در نهایت توانست بلندترین قلهی روی زمین را فتح کند.
کوه اورست بخشی از رشتهکوه هیمالیا در بخشهای مرکزی آسیا و شمال شبهقارهی هند است. ۳۲۵ میلیون سال پیش، این منطقه در عمق یک دریای قدیمی قرار داشته است. سپس ۶۰ میلیون سال پیش، صفحهی تکتونیکی (Tectonic Plate) هند شروع به حرکت به سوی شمال کرد و به سوی صفحهی اوراسیا رفت. همین موجب شد که در محل برخورد دو صفحه، زمین شکسته شود و رو به بالا حرکت کند. ۲۵ میلیون سال پیش این بالارفتگی زمین در نهایت رشتهکوه هیمالیا را تشکیل داد.
بالا رفتن و افزایش ارتفاع این رشتهکوه هنوز هم ادامه دارد. اورست، در نیم میلیون سال گذشته، بلندترین قلهی هیمالیا بوده است.
محاسبهی ارتفاع
گرچه هیمالیا از مدتها قبل به عنوان میزبان بلندترین کوههای دنیا شناخته میشد اما این مسئله رسماً اعلام نشده بود. تا اینکه بریتانیا تصمیم گرفت تا منطقه را با نقشهبرداری مثلثاتی بررسی کند. ارتفاع فعلی بسیاری از قلههای هیمالیا در همین زمان اندازهگیری شد. این پروژه چندین سال طول کشید و بین سالهای ۱۸۳۰ تا ۱۸۴۳ تحت سرپرستی سر جرج اورست (Sir George Everest) ادامه داشت. بریتانیا از تلاش برای محاسبهی اندازهی دقیق بسیاری از بلندترین قلههای هیمالیا ناامید شده بود چرا که این رشتهکوه در خاک کشور نپال قرار داشت. دولت محلی که به اهداف بریتانیا از این کار مشکوک شده بود، با همهی درخواستها مبنی بر انجام نقشهبرداری و ورود نقشهبرداران به کشور، مخالف میکرد. این کار، بریتانیاییها را واداشت تا بررسیهای خود را از فاصلهی دورتر یعنی ۲۴۰ کیلومتر و با دقت کمتری انجام دهند.
در سال ۱۸۴۷، گروه تصمیم گرفتند ارتفاع قله ای را بسنجند که گمان میکردند از کنچنجونگا (Kangchenjunga) بلندتر است. در آن زمان تصور میشد که کنچنجونگا بلندترین قلهی دنیا است. اما اندازهگیری آنها برای اطمینان حاصل کردن به قدر کافی دقیق نبود. گروه بریتانیایی مقاومت کردند تا اینکه در سال ۱۸۵۲، Radhanath Sikdar، ریاضیدان و نقشهبردار هندی پروژه، از اطلاعات جمعآوری شده در سالهای گذشته استفاده کرد تا ثابت کند که این قلهی جدید، بلندترین قلهی دنیا است.
اعلام این خبر تا ماه مارس ۱۸۵۶ به تاخیر افتاد و نتیجهی تحقیقات، بارها بررسی شد. ارتفاع قله، ۸,۸۴۰ متر تعیین شد. نقشهبرداریهای جدید این ارتفاع را بدون احتساب کلاهک برفی، ۸,۸۴۸ متر تعیین کردهاند.
گروه نقشهبرداری برای نامگذاری ویژگیهای جغرافیایی منطقه در صورت امکان از نامهای محلی استفاده میکردند. Andrew Waugh رئیس وقت گروه نقشهبرداری پیشنهاد کرد تا نام جرج اورست را روی این قله بگذارند. با وجود مخالفتهای جرج اورست، انجمن سلطنتی جغرافیا (یا مؤسسهی جغرافیدانان بریتانیا) این پیشنهاد را پذیرفت و بلندترین قلهی دنیا، اورست نام گرفت.
البته این کوه در چین با نام کومولانگما (Qomolangma) و در نپال با عنوان ساگارماتا (به معنی سر آسمان) شناخته میشود. این کوه در مرز نپال و تبت واقع شده که تبت در حال حاضر تحت کنترل جمهوری خلق چین است.
صعود به کوه اورست
در سال ۱۸۹۰، کوهنوردی به نام Clinton Dent، در مقالهای تحت عنوان «آیا اورست فتح میشود؟» اعلام کرده بود که احتمال دارد این کوه فتح نشود و مهمترین مشکل بر سر راه صعود از اروست، دلایل سیاسی است نه مسائل فنی.
دولتهای ذیربط یعنی نپال و تبت، همهی درخواستها مبنی بر ورود به منطقه را رد میکردند. در سال ۱۹۱۳، کاپیتان نوبل (Captain J.B. Noel) خود را به عنوان یک محلی جا زد و وارد محدوده شد اما قبل از اینکه توسط ارتش تبت بازگردانده شود نتوانست از فاصلهی ۶۵ کیلومتری به آن نزدیکتر شود. در نهایت در سال ۱۹۲۱، تبت به یک گروه اکتشافی برتانیایی اجازه داد تا ارتفاع ۷۰۰۰ متری صعود کنند. سال بعد، تعدادی از اعضای گروه بازگشتند تا برای رسیدن به قله تلاش کنند اما زمانی که بهمن، جان هفت نفر از باربران را گرفت، ادامهی عملیات لغو شد.
در سال ۱۹۲۴، جرج مالوری (George Mallory) که در دو تیم اکتشافی بریتانیا حضور داشت، به همراه اندرو ایروین (Andrew Irvine) تلاش کرد تا قله را فتح کند. طبق گفتهی یکی از همراهان، آنها برای فتح قله، قوی و مصمم به نظر میرسیدند اما به ناگاه در غباری از برف ناپدید شدند. آنها هرگز برنگشتند. بدن یخ زدهی مالوری تا سال ۱۹۹۹ پیدا نشده بود. زمانی که هیلاری و تنزینگ، ۲۹ سال بعد به اورست صعود کردند، به دنبال نشانههایی از دو کوهنورد گشتند اما چیزی پیدا نکردند.
منطقهی مرگ
مرگ این دو نفر تنها یک نمونه از حوادث ناگواری است که طی سالها در اورست به وقوع پیوسته است. آب و هوا در اورست به ناگاه چنان سرد میشود که سرمازدگی را در پی دارد. بادهای شدیدی که میوزند موجب سقوط کوهنوردان میشوند. به دلیل ارتفاع زیاد، فشار هوا در اورست یک سوم فشار هوا در سطح دریا است. این فشار کم سبب میشود که بدن نتواند اکسیژن لازم برای ادامهی فعالیت را جذب کند. در چنین شرایطی، کوهنورد به سرعت خسته میشود و از قدرت تفکر او کاسته میشود. به همین دلیل است که کوهنوردانی که بالاتر از ارتفاع ۸۰۰۰ متری که منطقهی مرگ نامیده میشود صعود میکنند از ماسک اکسیژن استفاده میکنند تا اکسیژن مورد نیاز برای بدنشان تامین شود. هیلاری و تنزینگ زمانی که در سال ۱۹۵۳ به قله صعود کردند، از کپسولهای اکسیژن استفاده کرده بودند. تا مدتها تصور میشد که صعود به اورست بدون کپسول اکسیژن امکانپذیر نیست. تا اینکه در ماه مه سال ۱۹۷۸، رینولد مسنر (Reinhold Messner) از ایتالیا و پیتر هابلر (Peter Habeler) از اتریش برای اولین بار بدون اکسیژن به این قله صعود کردند و ثابت کردند که این کار امکانپذیر است.
هیلاری و تنزینگ برای صعود از مسیری استفاده کردند که Southeast Ridge نام داشت چرا که آنها فقط از نپال دسترسی داشتند. بعد از اینکه سیاست چین اجازهی دسترسی به کوه از طریق تبت را صادر کرد مسیر دومی تحت عنوان Northeast Ridge شناخته شد. سیزده مسیر دیگر نیز وجود دارد که البته این مسیرها دشوارتر هستند و به ندرت مورد استفاده قرار میگیرند.
خطرات تجاریسازی صعود به اورست
اخیراً شکایاتی مبنی بر تجاریسازی صعود به اورست مطرح شده است. کوهنوردان تازهکار زیادی بین ۴۰ هزار تا ۸۰ هزار دلار بسته به مسیر و مهارتهای کوهنورد، هزینه میکنند تا با کمک راهنماهای حرفهای به قله صعود کنند. در یازدهم ماه مه سال ۱۹۹۶، گروهی از کوهنوردان با طوفان ناگهانی برف مواجه شدند و این حادثه منجر به کشته شدن ۸ نفر در یک روز شد. ۸ نفر دیگر نیز در همان فصل کوهنوردی جان خود را از دست دادند که موجب شد آن سال یکی از مرگبارترین سالها برای کوه اورست باشد.
کوهنوردان باتجربه و حرفهای معتقد هستند که کوهنوردان تازهکار که به همراه راهنما به اورست صعود میکنند، مهارتهای لازم برای مواجهه با شرایط سخت را ندارند و نمیتوانند در چنین مواقعی از خود مراقبت کنند و جان خود را نجات دهند.
تا سال ۲۰۱۰، ۳۱۴۲ نفر ۵۱۰۴ بار این قله را فتح کردهاند. ۲۱۹ نفر جان خود را در حال تلاش برای صعود از دست دادهاند. به دلیل شرایط سخت در اورست، معمولاً تلاشی برای بازگرداندن اجساد صورت نمیگیرد.
با وجود خطرات زیادی که در کمین کوهنوردان است، شور و اشتیاق برای فتح بلندترین قلهی دنیا، هر سال کوهنوردان زیادی را به هیمالیا میکشاند. چرا کوهنوردان خطرات صعود به اورست را به جان میخرند؟
جملهی مشهوری از مالوری وجود دارد. یک بار از او پرسیده بودند «چرا شما میخواهید اورست را فتح کنید؟» که او پاسخ داده بود «برای اینکه آنجا است!»
