اصول فقه یکی از شریفترین علوم اسلامی است که به بررسی روش های استنباط احکام از ادله شرعی می پردازد. همان طور که استحضار دارید در مذهب شیعه چهار منبع اساسی برای استخراج احکام شرعی وجود دارد. قرآن، سنت، اجمع و عقل منابع چهارگانه فقه شیعه هستند. اصول فقه دانش بسیار جالبی است که به ما می آموزد چگونه از این منابع حکم شرعی استخراج کنیم.
اساساً بدون وجود اصول فقه اختلافات فقهی سلیقه ای خواهد شد. اصول فقه به دنبال روش مند ساختن شیوه های شناخت بشر از منابع فکری است.
اما این سؤال پدید می آید که چگونه از یک متن ممکن است چند برداشت وجود داشته باشد. برای مثال فکر کنید فردی بگوید تا پنج شنبه به گیاهان من آب بده. سؤالی که به ذهن خطور می کند این است که تکلیف پنج شنبه چه می شود. ممکن است برخی بگویند مراد گوینده این بوده که روز پنج شنبه نیز به گیاهان آب داده شود و ممکن است فرد دیگری بگوید نه امر فقط تا قبل از پنج شنبه را در بر میگیرد. تفاوت در برداشت از این جمله ریشه در طرز نگاه افراد به مفهوم غایت دارد. فقیه ابتدا باید تکلیف خود با دخول یا عدم دخول مغیا در غایت را روشن کند و سپس در مقام افتا بنشیند وگرنه بحث پیرامون موضوع سلیقه ای خواهد شد. اصول فقه به این موضوع می پردازد که چه چیز سبب این اختلاف در فهم از کلام می شود و کدام فهم از کلام حجیت دارد. از این حیث می توان نسبت اصول فقه به فقه را مانند منطق به فلسفه دانست. بدون اصول فقه امکان برداشت نظام مند از منابع شرعی وجود ندارد.
شاید شما هم دیده باشید که در برخی مسائل فقهی اختلاف نظرهای فراوانی وجود دارد. دلیل این امر اختلاف فقها در زیرساخت های فکری است. انتخاب روش اصولی نقش بسیار مهمی در اختلاف نظر های فقهی دارد. برای مثال فقیهی که برای وصف، مفهوم مخالف قائل باشد برای حدیثی که به سیاق حصر بیان شده مفهوم مخالف قائل می شود و در نتیجه احکام شرعی متفاوتی از فقیهی که برای وصف مفهوم قائل نیست استخراج می کند.
هدف این نوشتار تلنگری برای کسانی بود که مایل به مطالعه در خصوص مسائل دینی دارند امیدوارم توانسته باشم این علاقه را در شما برانگیزم که سری به کتاب های اصول فقه در کتابخانهها بزنید. اصول فقه مظفر و کتاب الموجز سبحانی شروع خوبی برای شما خواهند بود.
