چرا ویتامین D از اهمیت ویژه ای برخوردار است ؟
تحقيقات اخير کمبود ويتامينD را به عنوان عامل اصلي در پاتولوژي حداقل ۱۷ نوع سرطان و همچنين بيماريهاي قلبي، سکته، پرفشاري خون (هيپرتانسيون)، بيماريهاي خود ايمني (اتوايمون)، ديابتها، افسردگي، پسوريازيس (درماتوز راجعهي ارثي و مزمن)، اگزما، آرتريت، بيماريهاي کليه، اختلالات پروستات، دردهاي مزمن، اوستئوآرتريت، اوستئوپروز (پوکي استخوان)، ضعف عضلاني، تحليل رفتگي عضلاني، بيماري کرون، کوليت اولسراتيو (زخم شدگي مزمن کولون)، آسم، بيماريMS ، نقص مادرزادي، بيماري پريودنتال (اختلال بافت اطراف دندان)، تينيتوس (وزوز گوش) و غيره نشان دادهاند.
تأثير ويتامينD عملکردهاي بيولوژيک کليدي سلامتي و تندرستي افراد جامعه موجب گرديده تا اين ويتامين از هر دو جنبهي مراقبتهاي بهداشتي عمومي و فردي مورد توجه قرار گيرد.
ویتامین D چیست و چگونه قابل وصول است؟
همگان آگاهيم که ويتامينD (کلهکلسيفرول) براي سلامتي بسيار حياتي بوده، اما واقعاً ويتامينD يک ويتامين است؟
در واقع ويتامينD اصلاً يک ويتامين نيست. ويتامينD گروهي از پروهورمونها (پيشساز هورمون) بوده، که دو شکل اصلي آن ويتامينD۲ (يا ارگوکلسيفرول) و ويتامينD۳ (يا کلهکلسيفرول) ميباشند. اين پروهورمونها بيش از ۱۰۰۰ ژن در بدن انسان را تحت تأثير قرار ميدهند. ويتامينD۳ در پوست تحت تابش اشعهي خورشيد، به ويژه اشعهي فرابنفش B، توليد ميشود. تحقيقات نشان داده که در صورت اجتناب کامل و دائمي از تابش خورشيد، روزانه هر فرد به مکمل حداقل ۵۰۰۰ واحد بينالمللي (IU) ويتامين D نياز خواهد داشت. براي دسترسي به اين مقدار ويتامينD از شير حدود ۵۰ ليوان شير لازم است. همچنين اين مقدار از طريق بيش از ۱۰ قرص مولتي ويتامين قابل حصول بوده، که هيچ کدام معقول نبوده و قابل توصيه نيست.
پوست بدن در پاسخ به ۲۰ تا ۳۰ دقيقه تابش خورشيد در تابستان تقريباً ۲۰.۰۰۰ واحد بينالمللي ويتامينD يعني ۱۰۰ برابر بيش از ۲۰۰ واحد بينالمللي در روز مورد توصيه مقامات بهداشتي ايالات متحده آمريکا توليد مينمايد.
منابع غذایی برتر ویتامین D :
ويتامينD۲ از منابع قارچي و گياهي مشتق شده و به وسيلهي بدن انسان توليد نميشود. ويتامينD۳ از منابع حيواني مشتق گرديده و در پوست تحت تأثير اشعهي فرابنفش خورشيد ساخته ميشود. اين فرايند تحت تأثير اندکس بالاتر از ۳ اشعهي فرابنفش اتفاق ميافتد. مقادير کافي ويتامينD۳ را ميتوان بعد از معرض مستقيم نور خورشيد در خلال ۱۰ تا ۱۵ دقيقه حداقل دو بار در هفته با پوست صورت، بازوها، دستها، يا پشت بدون استفاده از کرم ضدآفتاب به دست آورد. در تماس طولانيتر با اشعهي فرابنفش، تعادل در پوست ايجاد شده و ويتامين به آساني با همان سرعت توليد خود تجزيه ميشود.
تمامي ويتامينD توليد شده در بدن از کلسترول ساخته ميشود. از اين رو، رژيمهاي غذايي با کلسترول کم و يا داروهاي کاهشدهندهي کلسترول ممکن است کمبود ويتامينD را موجب گرديده يا به آن کمک نمايند. غالباً گياهخواران و طرفداران ماکروبيوتيک به کمبود کلسترول و ويتامينD دچار شده، چون معمولاً رژيم غذايي آنها فاقد گوشت، ماهي، فرآوردههاي لبني و تخم مرغ (منبع اصلي اين اجزاي غذايي) بوده يا محدود ميباشد. در بررسي ميزان «نرمال» آزمايش کلسترول موقعيت زماني و مکاني مورد توجه است. مقادير کلسترول خون در نواحي مرتفعتر، پستتر و در زمستان متنوعتر خواهد بود. در دو بررسي کاهش قابل اهميت پروتئين واکنشي C (CRP) به وسيلهي ويتامينD نشان داده شده، که ممکن است شاخص بهتري براي بيماري قلبي نسبت به کلسترول LDL بوده باشد. بسياري داروها نيز احتمال کمبود ويتامين D را افزايش ميدهند.
فقدان تماس با اشعهي خورشيد يا کاربرد اضافي کرمهاي ضدآفتاب نيز به کمبود ويتامينD کمک مينمايد. کرم ضدآفتاب SPF۸ توليد ويتامينD را تا ۹۵% کاهش داده و کرم SPF۳۰ ميزان توليد آن را به صفر ميرساند. ويتامينD ميزان کلسيم و فسفر خون را از طريق کمک به جذب آنها از موادغذايي در رودهها و جذب مجدد کلسيم در کليهها تنظيم نموده، که ميزان نرمال مينراليزاسيون استخوان را امکانپذير ساخته و از کاهش ميزان کلسيم سرم جلوگيري مينمايد. شواهد مؤيد آن است که براي ساختار مطلوب استخوان ويتامينD از هر مادهي غذايي ديگر مهمتر است.
در فقدان ويتامينK يا مصرف داروهاي مداخله کننده با متابوليسم ويتامين K (به ويژه داروهاي رقيقکنندهي خون)، ويتامينD ممکن است کلسيفيکاسيون بافتهاي نرم را مشوق باشد. ترشح هورمون پاراتيروئيد از غدهي پاراتيروئيد به وسيلهي اين ويتامين ممانعت ميشود.
ويتامينD از طريق کمک به فاگوسيتوز، فعاليت ضد توموري و عملکردهاي تعديل تنظيم ايمني در سيستم ايمني تأثيرگذار ميباشد.
جهت تأمين ميزان کافي ويتامينD براي افراد بالغ سه راه موجود است:
-
قرار گرفتن در معرض تابش نور خورشيد به طور منظم در اواخر بهار، تابستان، و اوايل پاييز (تا حدامکان بيشترين سطح پوست در اواسط روز).
-
استفادهي منظم از بستر آفتاب (Sun bed- با اجتناب از آفتاب سوختگي) در خلال ماههاي سردتر
-
دريافت ۵۰۰۰ واحد بينالمللي ويتامينD به طور روزانه براي مدت سه ماه، آزمايش بعدي ۲۵- هيدروکسي ويتامينD و تعديل دوزاژ آن يا تنظيم ميزان خوني بين ۵۰ تا ۸۰ نانوگرم/ميليليتر).
کوتاه سخن آن که توکسيسيتهي ويتامين D نادر بوده ضمن آن که توجه به اخطارهاي مرتبط ضروري شناخته شده و کوشش شود تا از طريق تابش نورخورشيد و فرآوردههاي طبيعي نسبت به تامين اين ويتامين حياتي جهت حفظ سلامتي و پيشگيري از بسياري بيماريها اقدام گردد.
