وریدهای بیمار

نشانگان پاي بي‌قرار

افراد مبتلا به نشانگان پاي بي‌قرار دچار احساسي ناراحت‌کننده در پاها (بعضي اوقات در دست يا ساير اعضاي بدن) مي‌شوند و نيازي شديد به تکان دادن پاها براي راحت شدن از اين مشکل دارند. بيماري باعث انواع احساسات از جمله سوزن‌سوزن شدن، خارش، ضربان و کوبيدن، سوزش، کشش و خزيدن چيزي در پاهاي فرد مبتلا مي‌شود. اين مشکل معمولا هنگام دراز کشيدن يا نشستن طولاني‌مدت روي صندلي اتومبيل، هواپيما يا سينما رخ مي‌دهد. علائم نشانگان پاي بي‌قرار با تکان دادن پا يا ايستادن بهتر مي‌شود. اين علائم مي‌تواند باعث مشکل در خوابيدن، خواب‌آلودگي روزانه و کاهش کيفيت زندگي شود.

در بيشتر موارد، پزشکان دليلي براي نشانگان پاي بي‌قرار نمي‌يابند. هرچند نقش ژن‌ها و عامل وراثتي در اين بيماري پذيرفته شده است، عوامل تاثيرگذار محيطي را نيز نبايد ناديده گرفت؛ از جمله عوامل زير:

• بيماري‌هاي مزمن: بعضي از بيماري‌هاي مزمن و خاص همچون کمبود آهن، بيماري پارکينسون، نارسايي کليه، ديابت و نوروپاتي محيطي معمولا با نشانگان پاي بي‌قرار مرتبط هستند.

• داروها: بعضي از انواع داروها مي‌توانند بيماري را شديدتر کنند.

• بارداري: بعضي از خانم‌ها در دوران بارداري به‌خصوص 3 ماه آخر بارداري دچار نشانگان پاي بي‌قرار مي‌شوند. بيماري معمولا يك ماه بعد از زايمان برطرف مي‌شود.

درمان نشانگان پاي بي‌قرار

درمان نشانگان پاي بي‌قرار به صورت غيردارويي و دارويي انجام مي‌شود:

• درمان غيردارويي: پرهيز از مصرف الكل، كافئين و سيگار. برخي بيماران با دوش‌هاي سرد يا گرم احساس رضايت دارند. ماساژ پاها يا تحريك الكتريكي با ويبراتور قبل از خواب گاهي مفيد است. مكمل‌هاي ويتامين (فولات) و الكتروليت‌ها (منيزيم) يا آهن ممكن است مفيد باشند. بيماران دچار واريس ممكن است از عوامل اسكلروزان بهره ببرند.

• درمان دارويي: چند گروه دارويي براي درمان به كار مي‌روند و از آنجا كه درمان در موارد اوليه فقط علامتي است، بايد از حداقل دوز دارويي استفاده شود و براي ممانعت از بروز تحمل دارويي، داروها به‌طور دوره‌اي جايگزين شوند. بهتر است داروها فقط شب‌ها و قبل از خواب مصرف شوند تا حداكثر آثار دارويي در زمان مورد نياز ايجاد شوند و از بروز عوارض دارويي طي روز جلوگيري شود. اگر درمان با دارو از يك گروه ثمربخش نبود، از داروهاي گروه ديگر استفاده شود. در موارد شديد، استفاده تركيبي از چند دارو از گروه‌هاي مختلف موفقيت‌آميز است.

گرفتگي عضلاني

گرفتگي (کرامپ) عضلاني در ناحيه ساق پديده شايعي است. انقباض و اسپاسم شديد، باعث احساس درد شديدي در پشت ساق مي‌شود که با سفتي شديد عضله همراه است. درد گرفتگي‌هاي عضلاني معمولا چند دقيقه طول مي‌کشد. گاه چند ثانيه است و در مواردي هم تا 10 دقيقه ممکن است ادامه يابد. شدت درد متغير است ولي بعد از رفع گرفتگي عضلات، تا 24 ساعت حساس باقي مي‌مانند، يعني در صورت فشرده شدن با دست، درد دوباره تجربه مي‌شود. گرفتگي عضلات ساق پا معمولا در زمان استراحت، به‌خصوص شب‌ها و در زمان خواب بروز مي‌کند. به همين دليل گاه به آن کرامپ شبانه گفته مي‌شود. علت گرفتگي عضلات ساق به درستي شناخته نشده است اما برخي داروها و بعضي بيماري‌ها مي‌توانند بروز آن را تسهيل کنند.

گرفتگي عضلات ساق ممکن است در هر فردي به صورت گذرا ايجاد شود ولي در برخي افراد بيش از ديگران قابل‌مشاهده است. اين مشکل در افراد مسن بيشتر ديده مي‌شود. يک‌سوم افراد بالاي 60 سال و نيمي از افراد بالاي 80 سال به‌طور مکرر دچار گرفتگي عضلاني مي‌شوند. حدود نيمي از افرادي که گرفتگي عضلات ساق دارند، حداقل 3 بار در هفته به آن مبتلا مي‌شوند و در بعضي افراد بروز آن روزانه است.

ورم ساق پا

ورم ساق پا، يکي از مشکلاتي است که به علل مختلفي در ساق به‌وجود مي‌آيد. اين تورم ممکن است حاد يا مزمن يا بدون درد باشد يا به‌صورت يک طرفه يا دوطرفه ايجاد شود. ورم ساق درمان مشخصي ندارد و برحسب اينکه علت ايجادکننده آن چه باشد، درمان متناسب انجام مي‌شود. دلايل ورم ساق پا عبارتند از:

• بارداري و فشار رحم بزرگ شده روي وريدهاي لگن مي‌تواند باعث ماندن طولاني‌تر خون در وريدهاي ساق و به‌دنبال آن تورم شود.

• در ساق دو سيستم وريدي وجود دارد که يکي سطحي و ديگري عمقي است. نارسايي وريدهاي سطحي ساق معمولا موجب واريس و نارسايي سيستم وريدي عمقي ساق، باعث تورم مي‌شود.

• تومورهاي لگن و انسداد وريد اجوف تحتاني، دو بيماري هستند که مي‌توانند موجب انسداد در مسير بازگشت خون وريدي اندام تحتاني به قلب شود و ايجاد ورم ساق کنند.

• لخته شدن خون در وريدهاي عمقي ساق مي‌تواند موجب انسداد وريدي و در نتيجه ورم ساق شود. اين وضعيت معمولا به صورت حاد ايجاد مي‌شود و با درد ساق همراه است. در صورت درمان مناسب، معمولا درد و ورم از بين مي‌رود. با اين حال، در تعدادي از بيماران حتي با وجود از بين رفتن لخته، ورم ساق تا مدت‌ها باقي مي‌ماند.

• انسداد وريدهاي لنفاوي معمولا به‌دنبال تومور، جراحي، بعد از راديوتراپي، عفونت مزمن، رشد ناقص سيستم لنفاوي و فيلاريازيس ايجاد مي‌شود. وريدها رگ‌هايي هستند که خون را از بافت‌هاي بدن جمع‌آوري مي‌کنند و آن را به قلب بازمي گردانند. رگ‌هاي لنفي، رگ‌هايي هستند که مايع ميان بافتي را جمع‌آوري مي‌کنند و آن را به جريان خون بازمي‌گردانند.

• اتصال نابجاي بين شريان و وريد را شانت مي‌گويند. شانت‌ها مي‌توانند موجب افزايش فشار وريدي و در نتيجه ورم ساق شوند.

• گاه علت ورم ساق ضربات وارده به آن در حين کار يا ورزش است.

• عفونت در پوست عضلات يا استخوان‌هاي ساق، پارگي کيست بيکر که علايمي شبيه به لخته شدن خون در وريد‌هاي عمقي ساق ايجاد مي‌کند، آلرژي و به دنبال آن کهير و تورم پوست ساق نيز مي‌توانند موجب ورم ساق شوند.

انواع بيماري وريدها

بيماري‌هاي وريدي، مشکلات شايعي هستند که براساس شدت بيماري، علايم مختلفي دارند. همانطور که مي‌دانيد، وريدها ديواره‌ نازکي دارند که کار برگرداندن خون از اندام‌ها به قلب را با ‌کمک انقباض عضلات اندام‌ها، دريچه‌هاي وريدي و تغيير وضعيت بدن انجام مي‌دهند بنابراين هرگونه اختلال در سيستم بازگشت خون به قلب، ناشي از انسداد وريد يا تخريب و نارسايي دريچه‌هاي وريدي، در درازمدت باعث بالارفتن فشار وريدي و در نهايت بروز بيماري‌هاي وريدي در اندام تحتاني مي‌شود. بيماري مزمن وريدي به احساس سنگيني و درد در پا، تورم، گرفتگي‌هاي شبانه عضلاني، تغييرات پوستي ناشي از تخليه ناکافي خون وريدي، زخم وريدي، خارش، پاي بي‌قرار و شکل گرفتن وريدهاي واريسي مي‌انجامد. احتمال بروز اين مشکلات با افزايش سن بيشتر مي‌شود و به‌طور معمول، در زنان شايع‌تر از مردان است. بسياري از مبتلايان به اين‌گونه بيماري‌ها، از مشکلات گردش خون نگران هستند و از قطع عضو يا بيماري‌هاي عروقي کشنده، مي‌ترسند.

درمان‌هاي مطرح در بيماري‌هاي وريدي

• جوراب‌هاي فشارنده:‌استفاده از جوراب‌هاي فشارنده موثر است اما امکان دارد به دلايل مختلفي قابل‌استفاده نباشند مانند دشواري در استفاده (به دليل ضعف يا ورم مفصل)، فشار فيزيکي (مانند چاقي اندام يا پوست دردناک، شکننده يا زخمي) و نارسايي سرخرگي همراه. بسياري از افرادي که قادر به پوشيدن جوراب هستند، بنا به دلايل ذکرشده و گرما و سفتي، ‌از استفاده از جوراب‌ها پس از مدت کوتاهي پرهيز مي‌کنند.

• درمان دارويي: پنتوکسي‌فيلين يکي از داروهايي است که باعث آزاد شدن سيتوکين‌هاي التهابي، فعال شدن گلبول‌هاي سفيد و تجمع پلاکت‌هاي خون مي‌شود.

• تزريق ماده اسکلروزان و سوزاندن با ليزر: اين روش‌ها در بيش از 90 درصد از بيماران موثر است. معمولا جلسات متعددي براي رفع ضايعات منتشر نياز است. اسکلروتراپي با کف که با تزريق کف اسکلروزان به داخل وريدهاي صافن به منظور افزايش زمان و سطح تماس کف با ديواره وريد انجام مي‌شود، امروزه در حال انجام است. عوارض آن عبارتند از: واکنش به مواد اسکلروزان شيميايي، هايپوپيگمنتاسيون(کم شدن رنگ دانه‌هاي پوستي) يا هايپرپيگمنتاسيون (تجمع رنگدانه‌هاي پوستي) ناحيه درمان شده و تخريب موضعي پوست. در گذشته سوزاندن وريدهاي صافن به طور معمول انجام مي‌شد. امروزه با روش سوزاندن از راه پوست در شرايط سرپايي و با استفاده از امواج راديويي يا منابع انرژي ليزر انجام مي‌شود.

• قطع وريدهاي سوراخ‌کننده: روش ترجيحي فعلي براي تصحيح ريفلاكس (بازگشت خون) در وريدهاي سوراخ‌کننده، جراحي اندوسکوپي وريدهاي سوراخ‌کننده است.

• درمان انسداد وريد ايلياک: درمان تنگي‌ و انسدادهاي مزمن کامل وريدهاي ايلياک و اجوف از راه پوست، همراه استنت‌گذاري در شرايط سرپايي است.

• بازسازي دريچه عمقي: دريچه‌هاي وريدي عمقي داراي ريفلاكس را مي‌توان به وسيله جراحي باز، بازسازي کرد اما اين فرايند در خارج از مراکز تخصصي قابل‌انجام نيست و فقط زماني انجام مي‌شود که ديگر گزينه‌هاي درماني ساده‌تر، با شکست روبرو شده باشند.

• استفاده از تحريک الکتريکي: تحريک الکتريکي اخيرا به عنوان يک روش نوين فعال‌سازي عضلات ساق پا براي بهبود گردش خون وريدي، پمپاژ خون اندام تحتاني به اندام‌هاي فوقاني و نيز کنترل علايم و عوارض بيماري‌هاي وريدي استفاده شده است