وقفهٔ تنفسی درخواب یا قطع تنفس در خواب یا آپنه خواب (Sleep apnea) یک اختلال است که باعث توقف تنفس برای مدت کوتاهی در طول خواب میشود. این دورهها به آپنه (apneas) نامیده میشود.
آپنهها «معمولاً» بین ۱۰ تا ۳۰ ثانیه طول خواهند کشید و در موارد شدید، آپنهها میتوانند صدها بار در هر شب تکرار شوند. شخص با احساس خفگی به دفعات مکرر از خواب می پپرد، هر کدام از آنها میتواند تا ۲ دقیقه نیز به طول انجامد، خود فرد معمولاً از آنها مطلع نمیگردد.
آپنهها میتوانند باعث شوند که فرد نتواند به خوبی در طول شب به خواب رود، و همین امر باعث میشود که افراد مبتلا به آپنه خواب در طول روز کمتر به حالت آماده باش قرار گیرند، این میتواند به حوادث غیرقابل جبرانی در طول روز منجر شود؛ افراد مبتلا به آپنه خواب درمان نشده، تا هفت برابر بیشتر از افراد عادی در تصادفات وسایل نقلیه موتوری دخیل میباشند.
همچنین خطر ابتلاء به فشار خون بالا در افراد مبتلا به آپنه خواب درمان نشده، بیشتر میباشد.
وقفهٔ تنفسی درخواب به طولانی و یا نامنظم شدن فاصله زمانی دم و بازدم گفته میشود. این ناهنجاری بخصوص در سالمندان و افراد چاق سبب بروز اختلال جدی در خوابیدن میشود.
انواع آپنه خواب
آپنه خواب دو نوع است: آپنه خواب انسدادی و آپنه خواب مرکزی.
نوع اول زمانی رخ می دهد که ماهیچه های حلق شل هستند و نوع دوم زمانی اتفاق می افتد که مغز شما نمی تواند به ماهیچه هایی که تنفس را کنترل می کنند پیام بفرستد.
10 درصد از افراد مبتلا به آپنه خواب، آپنه مرکزی دارند، یعنی ارتباط ماهیچههای تنفسی و مغز مختل است که البته نادر است.
90 درصد باقیمانده آپنه انسدادی دارند، یعنی دلیل آپنه، انسداد مسیر تنفسی به دلیل رها شدن ماهیچههای پشت حلق است. این ماهیچهها، زبان، لوزهها، کام گوشتی و زبان کوچک را کنترل میکنند. البته بافت چربی زیاد در منطقه گلو هم موثر است.
آپنه خواب انسدادی 2 تا 3 ساعت طول می کشد و اغلب در بزرگسالان رخ می دهد. در مردان نیز دو برابر بیشتر از زنان است. بعضی از مردم دارای ترکیبی از هر دو نوع آپنه هستند.
نشانه هاي متداول در افراد مبتلا به آپنه خواب:
1- فرد در هنگام خواب با صداي بلند خرخر مي كند.
2 - فرد احساس سرحالي و شادابي پس از خواب را ندارد.
3- فرد صبح ها با سردرد از خواب بيدار مي شود.
4- فرد در طي روز احساس خواب آلودگي داشته و براي بيدار ماندن مشكل دارد.
5- فرد ممكن است در شب با احساس خفگي از خواب بيدار شود.
6- فرد شب تعرق شديد دارد به خصوص در قسمتهاي فوقاني سينه، گردن، سر و صورت.
7- فرد ممكن است در شب براي دفعه هاي متوالي به توالت برود.
8- فرد ممكن است در خوابيدن مشكلي داشته ومبتلا به بي خوابي (Insomnia) باشد.
9- فرد صبح ها با احساس خشكي در دهان از خواب بيدار مي شود.
10- معمولا افراد چاق مبتلا به اين سندرم مي باشند ولي الزاما اين گونه نيست.
11- فرد ممكن است در خواب زياد غلت بزند و يا بزاق دهانشان بر روي بالش بريزد.
تشخيص قطعي وقفه تنفسي خواب:
برای تشخیص این عارضه، استفاده از روشي است كه تغييرات بدن را در طول زمان خواب ثبت كند. اين كار از طريق دستگاهي كه در مراكز خواب وجود دارد، انجام مي شود. در اين روش در طي چند ساعت خواب فاكتورهاي متعددي چون مدت زمان خواب، كيفيت خواب، وضعيت تنفس، فعاليت عضلات تنفسي، اكسيژن گيري بدن، ضربان قلب، نحوه قرار گرفتن بدن هنگام خواب و غيره به طور مداوم ثبت و سپس ارزيابي مي شوند.
عوارض آپنه خواب:
وقفه تنفسي خواب گرچه به ندرت مستقيماً باعث مرگ مي شود ولي عوارض متعددي به وجود مي آورد كه برخي از اين عوارض مي توانند باعث مرگ و مير زودرس هم بشوند. اين عوارض عبارتند از:
چاقي، اختلال هشياري، تصادفات رانندگي، نارسائي قلب، بيماري عروق كرونر قلب، سكته هاي مغزي، فشار خون، كاهش ميل جنسي، ناتواني جنسي، كاهش حافظه، كاهش يادگيري.
درمان:
درمان صحيح و دقيق Sleep Apneaنيازمند مشخص كردن شدت اين بيماري است كه به وسيله تست پلي سومنوگرافي ( PSG) انجام مي شود.
انواع خفيف اين بيماري با موارد زیر قابل درمان میباشد:
1- كاهش وزن
اگر مبتلا به اضافه وزن هستيد كاهش وزن مي تواند شدت خرخركردن و آپنه را كاهش دهد. اضافه وزن باعث رسوب چربي در اطراف كام نرم، زبان و ساختارهاي گردن شده و راه هاي هوايي را باريك مي كند. در مقابل كاهش وزن با كاهش حجم اين چربي ها مي تواند در گشاد كردن راه هاي هوايي مؤثر واقع شود.
2- Position therapy
از خوابيدن به پشت پرهيز كنيد. به گونه اي بخوابيد كه سر شما بالاتر از ساير اجزاي بدنتان قرارگيرد. يك شيوه معمول براي اين كه فرد به پشت نخوابد بدين گونه است كه فرد يك توپ تنيس را به وسط كمر خود مي چسباند بنابراين ديگر قادر به خوابيدن به پشت نيست.
3- مقدار و نظم خوابتان را افزايش دهيد.
هر روز در ساعات منظمي به رختخواب رفته و از رختخواب خارج شويد. شما بايد در هر روز 7.5 تا 8 ساعت بخوابيد. اگر محروميت از خواب داشته باشيد خرخر كردن وآپنه به مقدار و شدت بيشتري در خواب شما ايجاد مي شوند.
4- از مصرف داروها و موادي كه باعث باريك تر شدن راه هاي هوايي مي شوند بپرهيزيد.
الكل و بسياري از قرص هاي خواب آور باعث استراحت ماهيچه هاي حلق شده و بر شدت خرخر كردن و آپنه مي افزايند. شما بايد از مصرف الكل حداقل 3 ساعت قبل از رفتن به رختخواب خودداري كنيد. سيگار كشيدن نيز مي تواند باعث تورم بافت هاي بيني شده و باعث بدتر شدن خرخر و آپنه شود.
درمان انواع متوسط و شديد اين بيماري از CPAP Pressure) ،Bi-PAP و ... استفاده مي شود.
اقدامات جراحي نيز در افرادي كه ناهنجاريهاي آناتوميكي عامل اصلي ايجاد اين بيماري به حساب مي آيند، يكي از راهكارهاي موثر درماني خصوصا در موارد ابتلا به نوع خفيف و متوسط محسوب مي شود.
تغذیه:
مصرف چای سبز در پیشگیری از نارسایی های عصبی هنگام خواب موسوم به آپنه خواب موثر است.
