حكمتها و اسرار علمی :
در مورد اسرار علمی و تأثیر روزه در پیشگیری و درمان برخی بیماریها، بسیاری از پزشكان و صاحبنظران، اظهار نظر كرده و كتابها در این زمنیه نوشتهاند. در روایات اهل بیت(ع)نیز اشاراتی بدانها شده است. ما در اینجا به برخی از آنها اشاره میكنیم:
1ـ روزه در روایات : در احادیث پیامبر(ص)و اهل بیت (ع) بر آثار روزه به ویژه آثار معنوی آن تأكید شده است، اما ما در اینجا به یك روایت اكتفا میكنیم:
عن النبی(ص): « صوموا تصحوا» « روزه بگیرید تا سالم باشید».
2ـ روزه موجب تقویت اراده و قوای روحی انسان میشود. در این رابطه برخی از پزشكان مینویسند:
« از طرفی دیگر روزه میتواند تأثیرات نیكویی بر روح انسان نیز داشته باشد كه به صورت رقت احساس و عواطف، خیرخواهی، دوری از جدل و درگیری و دشمنی با دیگران ظاهر میشود. روزهدار احساس میكند روحی متعالی و فكری بلند دارد.»
اما درباره رابطه روزه با وظایف جنسی،میتوان گفت روزه باعث تقویت اراده روحی انسان میگردد و او را قادر میسازد تا با نفس خود به مجاهده برخاسته و از اعمالی كه منجر به ارتكاب گناه میشود(مثل نگاه حرام و فكر كردن درباره رذایل و معاصی كه منجر به افزایش ترشحات هورمونهای جنسی میگردد) خودداری نماید. لذا روزه روش موفقی برای اجتناب از ارتكاب گناه بوده و هست و پیامبر اكرم جوانانی را كه از ازدواج سرباز میزدند مورد خطاب قرار داده و میفرمود:
« یا معشر الشباب، من استطاع منكم الباءة ،فلیتزوج،و من لم یستطع فعلیه بالصیام فانه له و جاء.»
« شكی نیست كه انحراف جوانان در مسائل جنسی به عدم تهذیب عواطف و كنترل غرایز جنسی آنها برمیگردد و همین عامل نقش به سزایی را در ناتوانی آنها در رویاروئی با مسائل ملی ایفا میكند؛ زیرا این رویاروئی نیازمند داشتن ایمان قوی و تحمل مشكلات و از خود گذشتگی است.»
3ـ تأثیر مثبت روزه بر بیماریها : برخی از پزشكان نوشتهاند:خلاصه اینكه امروزه تأثیر مثبت روزه بر بسیاری از بیماریها به اثبات رسیده است. مهمترین این بیماریها عبارتند از :
* امراض دستگاه گوارش از قبیل التهاب حاد معده.
* چاقی
* تصلب شرایین، بالا رفتن فشار خون و خناق سینه.
* آسم.
* اختلالات روانی و اخلاقی.
4ـ تأثیر روزه در پیشگیری از بیماریها: برخی از پزشكان مینویسند:
« روزه برنامهای است برای نظام بخشیدن به ابعاد مختلف زندگی به صورت ادواری كه در آن انسانهای مؤمن خود را ملزم میدانند سالی یك ماه به آن عمل كنند و این كار تأثیر عمیقی بر روح و جسم آنها بر جای میگذارد .
روزه یك تدبیر وقائی و یك روش درمانی برای بسیاری از حالات مرضی است و شاید دستگاه گوارش بیش از سایر اندامهای دیگر از آن بهرهمند شود. به همین لحاظ بحث را به اختصار درباره غریزه هضم نزد انسان آغاز میكنیم:
دستگاه گوارش را دهان،غدد بزاقی ،معده و غدد مترشحه آن،كبد و لوزالمعده و ترشحات هضمی و صفراوی آنها و امعاء و ترشحات آنها تشكیل میدهد . تمام این اعضا مشتركا فعالیت میكنند تا غذا هضم شده و آماده جذب گردد . غذای جذب شده توسط خون به كبد حمل میگردد تا در آنجا تصفیه شده و به طور دقیق و به حسب نیاز بدن توزیع و مازاد آن ذخیره گردد . عمل هضم در اینجا پایان نمیپذیرد ،بلكه مواد غذایی به وسیلهی شریانها به تمام اندامها و سلولهای بدن حمل میگردد تا هر یك غذای مورد نیاز خود را از قبیل اسیدهای آمینه، چربی و سایر مواد از آن بردارند و به مصرف ترمیم،تكاثر و رشد برسانند. ضمناً مواد اضافی و زاید موجود در سلولها نیز همزمان تحویل خون میگردد تا آنها را از طریق كلیهها، ریهها و روده بزرگ دفع نماید. در كلیه این مراحل، قلب، دستگاه گردش خون،مغز و اعصاب نیز مشاركت دارند.
میبینیم كه عمل غذا خوردن با بلعیدن لقمه پایان نمیپذیرد، بلكه این اولین مرحله كار است . با بلعیدن لقمه ،تمام دستگاههای بدن وارد فعالیت میشوند تا عمل هضم و جذب به نحو مطلوب انجام پذیرد. هر چند اكثر افراد در انجام فعالیتهای روزانه خود چه بدنی باشد و چه روحی و فكری كوتاهی می كنند،تعداد كمی نیز با فرو دادن بیحساب مواد غذایی در مشغول كردن معده خود قصور میورزند . لذا دستگاه گوارش را میتوان پركارترین دستگاه بدن نامید و همانطور كه استراحت برای اعضای مختلف بدن لازم و ضروری است،برای دستگاه گوارش نیز امری حیاتی و واجب است و چه بهتر این استراحت از طریق پیروی از یك برنامه ثابت غذایی و در طول یك ماه باشد تا به فواید و دستآوردهای غیر قابل انكار و بسیاری نایل شویم از جمله:
* خلاصی بدن از چربیهای متراكمی كه در صورت افزایش تبدیل به بیماری چاقی میشود. گرسنگی بهترین روش درمان بیماری چاقی و آب كردن چربیهای اضافی بدن است. از طرفی انسان را از عوارض زیانآور جنبی داروهایی كه اشتها را كم میكنند ، مصون میدارد.
* دفع فضولات و سموم متراكم در بدن
* فرصت دادن به سلولها و غدد بدن برای تجدید قوا و انجام وظایف خود به نحو مطلوب و كامل .
* استراحت نسبی كلیهها و دستگاه ادرار.
* كاهش رسوبات چربی در شریانها و پیشگیری از تصلب شرایین .
* گرسنگی باعث میشود كه پس از پایان روزه بدن از خود واكنش نشان دهد.این واكنش به صورت میل به غذا و نشاط و فعالیت و تحرك است. در حالی كه قبلاً خوردن غذا به صورت یك عادت خسته كننده درآمده بود.
اگر آداب روزه را همانطور كه شارع مقدس تكلیف فرموده و رسول خدا(ص)برای ما سنت قرار داده، بجا آورده شود،میتواند بهترین روش درمانی با گرسنگی باشد . روشی كه اروپائیان در این اواخر به اهمیت آن پی بردهاند.
در همین رابطه یك پزشك اتریشی به نام بارسیلوس میگوید: « ممكن است فایده گرسنگی در معالجه، برتر از كاربرد دارو باشد.» پزشك دیگری به نام دكتر هلبا (Helba) بیماران خود را چند روز از غذا خوردن منع میكرد و سپس برای آنها غذاهای سبك تجویز مینمود.
علت كارآیی روزه در معالجه را میتوان به دلیل روی آوردن بدن به مصرف مواد غذایی ذخیره شده در خود دانست . در صورت كاهش ورود مواد غذایی از خارج به بدن،رژیم غذایی شدیدی در بدن حكمفرما خواهد شد. سپس بدن برای زندهماندن خودخوری را آغاز خواهد كرد و این كار را به ترتیب با مصرف ذخایر قندی ،چربیها، بافتهای پروتئینی از كار افتاده و ... شروع خواهد كرد.
ملاحظه میكنیم كه درمان با روزه، بر از بین بردن بافتهای مریض و از كار افتاده تكیه دارد كه بعد از روزه مجدداً ترمیم خواهد شد. شاید به همین دلیل باشد كه عدهای و از جمله دكتر « باشوتین» معتقد باشند كه روزه میتواند جوانی را به انسان بازگرداند.
تذكر: برای اینكه از روزه بهره كامل بگیریم، لازم است آداب آن را به طور صحیح بجا آوریم از جمله تأخیر در خوردن افطار و تعجیل در خوردن سحری و عدم اسراف در خوردن غذا هم از نظر كمیت و هم از لحاظ كیفیت.
در مورد روزه و حكمتها و اسرار علمی آن دكتر السید الجمیلی و دكتر عدنان الشریف و محمد سامی محمد علی و دكتر جمالالدین حسین مهران و سید جواد افتخاریان نیز مطالب مشابهی گفتهاند.
