اعجاز_علمی_قرآن
:postbox:منظور قرآن از "قلب" و "صدر" و معانی قرآنی این واژه ها با علوم جدید
:white_check_mark:در قرآن کريم حدود 100 بار واژه «قلب» و 44 بار واژه «صدر» و مشتقات آن ها به کار رفته است. هر دانش و کتاب اصطلاحات خاص خود را دارد. از اين رو براي آن ها اصطلاح نامه تهيه مي شود. قرآن کريم نيز در زبان خود اصطلاحات خاصي مثل مؤمن (باورنده) کافر (پوشاننده) جن (پوشيده) و... دارد که نمي توان آن ها را بر معاني لغوي صرف حمل کرد، بلکه لازم است با جستجو در قرآن و بررسي آيات علاوه بر معناي لغوي، معناي اصطلاحي آنها را نيز به دست آورد. اين کاري است که واژه شناسان قرآن از هزار سال قبل انجام دادهاند. راغب اصفهاني در مفردات در مورد «صدر» و «عقل» و «قلب» و ارتباط آن ها نقل مي کند که:
«هر گاه خداي متعال «قلب» را ذکر مي کند مقصود علم و عقل است. به عنوان نمونه {إِنَّ فِي ذَلِکَ لَذِکْرَى لِمَنْ کَانَ لَهُ قَلْبٌ}[1] و هر گاه «صدر» را ذکر مي کند اشاره به علم و عقل و ساير قواي انسان مثل شهوت و هواي نفس و غضب و همانند آن هاست و منظور از کوري قلبهاي داخل سينهها {وَلَکِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ}[2] همان عقل هايي است که در بين قواي ديگر مندرس شده و هدايتگر نيست».[3]
بنابراين واژه عقل، قلب، نفس، فؤاد، روح و صدر همگي حاکي از يک حقيقت است که همان بعد دوم شخصيت آدمي است که به اعتبار تفکر و تعقل و منع کردن از کارهاي ناپسند بدان عقل گويند و به اعتبار انقلاب هاي مکرر آن قلب ناميده مي شود و به اعتبار گشايش و وسعت و نفس کشيدن بدن که مثل غذاي انسان است بدان نفس گويند و نفس همان روح و ذات است[4] و روح به اعتبار راحتي گفته مي شود و فؤاد به اعتبار دل سوزان آدمي ناميده شده است همان طور که صدر به معناي سينه است. اما در قرآن کنايه از بُعد دوم شخصيت آدمي يعني همان عقل و روح و نفس است.[5]
جمعبندي و نتيجهگيري:
1. بر اساس مطالب فوق تعارضي بين علوم جديد و قرآن وجود ندارد، چون اصطلاح قلب و صدر در قرآن با اصطلاح قلب و صدر در پزشکي و تشريح بدن مشترک لفظي است.
2. بنابر مطالب فوق اشکال آقاي دکتر سروش که مي نويسد: «مرکز ادراک در قلب (نه مغز)... همه از جنس علم ناقص زمانهاند»[6] صحيح به نظر نمي رسد. چون اصولاً قرآن سخن از نفي ادراک مغزي نمي گويد و مقصود قرآن از قلب همان عقل بشر است و لازم بود که اصطلاح قرآني به خوبي بررسي و فهم مي شد.
3. اين احتمال نيز وجود دارد که ارتباطي بين قلب و سينهي انسان با عقل و روح آن وجود داشته باشد که هنوز علم جديد کشف نکرده باشد و علم ما ناقص باشد. به عبارت ديگر ادراک امري غير مادي است که با قسمتي از بدن انسان مثل مغز يا قلب در تماس است.
-----------------
#منابع
[1] ق/37.
[2] حج/46.
[3] ر.ک: مفردات راغب اصفهانی، مادهی «صدر».
[4] ر.ک: همان، مادهی «نفس».
[5] ر.ک: تفاسیر قرآن ذیل آیات فوق، مثل المیزان، ج 14، ص 389.
[6] ر.ک: طوطی و زنبور، نامه دوم دکتر سروش به آیت الله سبحانی، اردیبهشت 1387، ص 14.
------------------------------
منبع: پرسش ها و پاسخ های قرآنی جوانان (10) شبهات جدید؛ جمعی از پژوهشگران قرآنی زیر نظر دکتر محمدعلی رضایی
