در روایتی ازامام صادق علیه السلام نقل شده است که میفرماید :«أدنَى العُقوقِ : «اُفٍّ» ، و لَو عَلِمَ اللّه ُ عَزَّ و جلَّ شَیئا أهوَنَ مِنهُ لَنَهى عَنهُ؛[1] اگر خداوند چیزی كمتر از «اُفّ» گفتن سراغ داشت، حتماً از آن نهی می فرمود. اُفّ گفتن كمترین مرتبه بی احترامی نسبت به والدین است.»
بر اساس تعالیم و آموزههای اسلامی گرامی داشت مقام والدین بخصوص مقام مادران در زندگی موجب ورود در بهشت است. هرچند شاید این مطلب برای برخی افراد قابل هضم و فهم نباشد، ولی با اندک توجهی در منابع و متون اسلامی و عنایت ویژهای که آموزههای اسلامی به این امر دار میتوان به اهمیت احترام والدین اذعان داشت. و این چنین ثمرات ارزشمندی را برای احترام به مقام شامخ مادر قائل شد.
شکر والدین بعد از شکر الهی
در قرآن کریم خدای متعال به شکلهای مختلفی ضرورت احترام و تکریم والدین را بیان فرموده است؛ گاه بعد از امر به توحید و یگانه پرستی ضرورت احترام ایشان را واجب میکند در چهار سوره از قرآن مجید نیكى به والدین بلا فاصله بعد از مساله توحید قرار گرفته است؛ که این همردیف بودن دو مسأله بیانگر این است كه فرهنگ قرآن تا چه حد براى پدر و مادر احترام قائل شده است. «واعْبُدُوا اللَّهَ وَ لا تُشْرِكُوا بِهِ شَیْئاً وَ بِالْوالِدَیْنِ إِحْسانا؛[النساء آیه/ 36] و خدا را بپرستید! و هیچ چیز را همتاى او قرار ندهید! و به پدر و مادر، نیكى كنید».
آثار تربیتی احترام به مقام مادر
بعد از بیان مختصری در خصوص اهتمام آموزههای اسلامی به تکریم والدین این سوال مطرح است. تکریم والدین بخصوص مقام مادر چه آثار و برکات تربیتی بر روی اعضای خانواده خواهد گذاشت؟
1-نهادینه شدن اخلاق در خانواده
هرگاه اعضای خانواده بر خود لازم و ضروری دانند که حرمت وجایگاه مادر را نگه دارند، رفته رفته این رفتار اخلاقی در خانه نهادیه شد و کسی به خود اجازه نمیدهد حرمت شکنی کرده و رفتاری برخلاف تکریم والدین از خود نشان دهد. رعایت این فضیلت اخلاقی در خانواده خود میتواند کمک شایانی به تقویت سایر فضایل اخلاقی نماید. یا به عبارت دیگر هرگاه اعضای یک خانواده احترام به والدین را در رأس رفتار خانوادگی خود قرار دهند، این رفتار حسنه میتوان به عنوان یک فضیلت برتر در بین سایر اعضا نیز مقبول واقع شود.
2- تقویت و استحکام نهاد خانواده
احترام به مادر علاوه بر آنکه موجبات رضایت الهی را به دنبال دارد، میتواند بهترین اهرم و مؤلفه برای تقویت بنیاد خانواده باشد. با واجب دانستن تکریم مقام مادر به طور مستقیم به رضایتمندی از زندگی کمک کردهایم، مادر خانواده احساس آرامش کرده، و این آرامش به سایر افراد نیز سرایت میکند. اختلاف ودرگیری و پرخاشگری از خانواده حذف میشود و همه حُسن رفتار با بزرگتر را لازمه زندگی خانوادگی میدانند. در این چنین فضایی تحمل مشکلات راحتر خواهد بود، چرا که همه سعی دارند بهترین رفتار را از خود برزو دهند.
3. موجب نیکی فرزندان می شود:
در روایتی از امام صادق (علیه اسلام) نقل شده است که فرمودند: « بِرُّوا آباءكُم یَبِرَّكُم ؛[2] به پدرانتان نیکی کنید تا فرزندانتان به شما نیکی کنند».
آثار اخروی احترام به پدر ومادر
۱. آسان شدن مرگ:امام صادق (علیه اسلام) فرمودند: «کسی که دوست دارد خدای متعال سختی های مرگ را بر او آسان سازد٬ به خویشان و نزدیکان و پدر و مادرش نیکوکار باشد و اگر چنین کند خدای متعال سختی های مرگ را بر او آسان می کند».[3]
2- دریافت پاداش زیاد: در روایتی از ابن عباس از رسول اکرم(صلی الله علیه واله و سلم) آمده است : «هر فرزند نیکوکاری که از روی مهربانی به پدر و مادر نگاه کند در مقابل هر نگاه ثواب یک حج کامل مقبول به او داده می شود.سوال کردند: حتی اگر روزی صد مرتبه به آنها نگاه کند؟حضرت فرمود: آری خداوند برزگ تر و پاک تر است».[4]
۳. مغفرت حق: امام سجاد (علیه اسلام) فرمود: مردی خدمت رسول خدا (صلی الله علیه واله و سلم) رسید و گفت: «ای رسول خدا، من هیچ کار زشتی نمانده که انجام نداده باشم آیا می توانم توبه کنم؟ رسول خدا (صلی الله علیه واله و سلم) فرمود: آیا هیچ یک از پدر و مادرت زنده هستند؟گفت: بلی ، پدرم. حضرت فرمود: برو به او نیکی کن تا آمرزیده شوی. وقتی او راه افتاد پیامبر (صلی الله علیه واله و سلم) فرمود: ای کاش مادرش زنده بود یعنی اگر مادرش زنده بود و به او نیکی می کرد زودتر آمرزیده می شد».[5]
۴. وصول به بهشت: ابراهیم بن شعیب می گوید: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: پدری فرتوت وضعیت دارم که به هنگام فضای حاجت او را به دوش می کشم، حضرت فرمود: تا هرگاه که می توانی این عمل دریلغ نکن و غذای او را لقمه لقمه در دهانش بگذار چه این عمل در واپسین روز سپر آتش خواهد بود.[6]
۵. همنشینی با نیکان: رسول اکرم (صلی الله علیه واله و سلم) در بیان پیامد اخروی و اثرات نیکی به والدین می فرماید:« کسی که برای پدر و مادرش حج انجام دهد و یا بدهکاری آنها را بپردازد، خداوند او را در روز قیامت با نیکان بر می انگیزد».[7]
سخن آخر:
در فرهنگ اسلام احترام و تکریم مقام والدین، یکی از مهمترین آموزههای دین مبین اسلام است. آثار و برکات فراوانی که در احترام به ایشان وجود دارد، موجبات سعادت دنیا و آخرت را برای افراد به دنبال دارد. از جمله ثمرات ارزشمند احترام به والدین را میتوان تحکیم بنیاد خانواده معرفی نمود.
_______________________________
[1].الكافی : ج٢،ص٣٤٨ح1.
[2].میزان الحکمه:ج1ص533ح 1784..
[3]. بحارالانوار: ج۷۱،ص ۲،ح 32.
[4]. بحارالانوار:ج74،ص73.
[5]. بحار الأنوار:ج71،ص82،ح89
[6]. بحارالانوار:ج۷۱،ص ۲ح۳.
[7]. کنزالعمال:ص ۱۶،ح ۴۶۸.