سوال : اگر فرشته ها بی اختیار هستند پس چرا هنگام خلقت انسان با خدا مخالفت کردند ؟
جواب:
انچه ازآیات قرآن کریم به دست می آید این است که فرشتگان دارای اختیار ند[1] اما چون معصوم هستند وعصمت نیز به واسطۀ علم و عدم جهل آنان است،معصیت در حریم آنها راه ندارد.
اما آنچه که در سورۀ بقره در رابطه با قرار دادن خلیفه مطرح شده است اعتراض و تمرد آنها از دستور الهی نبوده است بلکه فرشتگان به عنوان سؤال و براى درك حقيقت عرض كردند آيا در زمين كسى را قرار مىدهى كه فساد كند و خونها بريزد؟! «قالُوا أَ تَجْعَلُ فِيها مَنْ يُفْسِدُ فِيها وَ يَسْفِكُ الدِّماءَ»[2] در حالى كه ما تو را عبادت مىكنيم تسبيح و حمدت را به جا مىآوريم و تو را از آنچه شايسته ذات پاكت نيست پاك مىشمريم«وَ نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَ نُقَدِّسُ لَكَ».
ولى خداوند متعال در پاسخی سربسته به آنها فرمود من چيزهايى مىدانم كه شما نمىدانيد! (قالَ إِنِّي أَعْلَمُ ما لا تَعْلَمُونَ).
فرشتگان آن چنان كه از سخنانشان پيدا است پى برده بودند كه اين انسان فردى سر براه نيست، فساد مىكند، خون مىريزد، خرابى به بار مىآورد. اما از كجا دانستند؟! گاه گفته مىشود خداوند قبلا آينده انسان را بطور اجمال براى آنها بيان فرموده بود، در حالى كه بعضى احتمال دادهاند ملائكه خودشان اين مطلب را ازكلمه« فِي الْأَرْضِ»(در روى زمين) دريافته بودند، زيرا مىدانستند انسان از خاك آفريده مىشود و ماده بخاطر محدوديتى كه دارد طبعا مركز نزاع و تزاحم است، چه اين كه جهان محدود مادى، طبع زياده طلب انسانها را نمىتواند اشباع كند، حتى اگر همه دنيا را به يك فرد بدهند باز ممكن است سير نشود، اين وضع مخصوصا در صورتى كه توام با احساس مسئوليت كافى نباشد سبب فساد و خونريزى مىشود.
بعضى ديگر از مفسران معتقدند پيشگويى فرشتگان بخاطر آن بوده كه آدم نخستين مخلوق روى زمين نبود، بلكه پيش از او نيز مخلوقات دگرى بودند كه به نزاع و خونريزى پرداختند پرونده سوء پيشينۀ آنها سبب بدگمانى فرشتگان نسبت به نسل آدم شد!
بنابراین سوال فرشتگان جنبۀ اعتراضی نداشته است.
[1] .خداوند متعال در وصف فرشتگان می فرماید: :« بَلْ عِبادٌ مُكْرَمُونَ لا يَسْبِقُونَهُ بِالْقَوْلِ وَ هُمْ بِأَمْرِهِ يَعْمَلُونَ.سورۀ انبیاء/26». و نيز فرموده« لا يَعْصُونَ اللَّهَ ما أَمَرَهُمْ وَ يَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ.سورۀ تحریم/6».در این آیات خداوند متعال ذات ايشان را گرامى داشته است، بدون اينكه مقيّد به قيدى كرده باشد، و اطاعت وعدم معصيتشان را مدح نموده است (پس معلوم مىشود نسبت به هر امرى از اوامر خدايى هم قدرت اطاعت دارند و هم قدرت معصيت لذا ملائکه نیز اختیار دارند).
[2] .البقره/
