اسم من «وسمه» است!

خضاب من با آب نمك براي سردرد نافع است. براي تقويت مو، مؤثرم. سرمه من را براي جلوگيري از آبريزش چشم تجويز كنيد. سابقا عقيده داشتند كه اگر مرا به ابرو بكشند، قوه بينايي را زياد مي‏كنم. از خاصيت ضد عفوني كنندگي برخوردارم و اگر موي شما رشدش كم است از من سود بريد تا رشد آن را زياد كنم. فارسي من وسمه است اعراب به من «كتم» مي‏گويند. در مازندران به من شالخني يعني حناي شغال مي‏گويند. بعضيها به غلط مرا «بيل بري» ناميده‏اند و اين اشتباه است، زيرا گياه من از خانواده صليبيان و انواع درختچه نيل از خانواده پروانه‏واران مي‏باشند. ميوه درخت من خورجيني است و به قدر فلفل است و پس از رسيدن سياه مي‏شود. من انواع كوهي و بياباني دارم، گلهاي من زرد رنگ مي‏باشد و در برگهاي من ماده رنگ كننده‏اي وجود دارد كه سابقا براي رنگ كردن ابرو از آن استفاده مي‏كردند و عقيده عموم بر آن بود كه علاوه بر تقويت موي ابرو، قوه بينايي را نيز تقويت مي‏نمايد، ماده رنگي برگ من سبز مايل به آبي است ولي در اثر اكسيژن هوا به رنگ نيلي در مي‏آيد و به همين جهت بود كه سابقا نوعي نيل از من استخراج مي‏كردند كه شباهت زيادي به فراورده‏هاي درختچه نيل داشت. ايرانيان را عقيده بر آن بود كه بايد مرا صبح چيد و با يك آفتاب خشك كرد و پس از غروب آن را كوبيد و كيسه كرد تا فاسد نشود. گياه من در مازندران، كرمان و بلوچستان مي‏رويد و بهترين نوع من كرماني است كه رنگ آن مشكي‏تر است. اگر مي‏خواهيد موي سر يا ريش خود را با كوبيده برگ من مشكي كنيد، قبلا آن را خوب بشوئيد تا چربي آن گرفته شود و بعد ابتدا موها را با حنا به صورت آستر رنگ كنيد و بعد بشوييد و سپس كوبيده برگ مرا كه با آب خمير كرده و يا پخته روي آن ببنديد و بگذاريد رنگ بگيرد تا رنگ آن نيكو و شفاف شود. برگ من داراي خاصيت ضد عفوني كننده جلدي است، و خضاب آن با آب و نمك و همچنين بخور آن براي سردرد نافع است. روغن من كه برگ مرا با هموزن آن روغن كنجد در وسمه جوش يا ظرفي ديگر با آتشي ملايم پخته باشند، براي تقويت و درازي مو اثري انكارناپذير دارد. ماليدن اين روغن جهت بواسير و امراض مقعد مخصوصا شقاق نافع است، آب برگ و جوشانده برگ من قي‏آور است، و سابقا كه واكسن هاري وجود نداشت، هاري را با جوشانده برگ من مداوا مي‏كردند. سرمه برگ من جهت آبريزش چشم سابقا تجويز مي‏شد، چون بيخ گياه مرا با آب بجوشانيد تا غليظ شود، براي نوشتن جانشين مداد مي‏باشد. در خاتمه بد نيست بدانيد كه مرا در دكانهاي عطاري به نام رنگ حنا مي‏فروشند. درختچه فيل انواع درختچه نيل در مناطق گرمسير به عمل مي‏آيند. تاكنون 250 گونه از آنهاديده شده. كشت آنها قبل از تهيه نيل مصنوعي معمول بود، ولي اكنون متروك شده است. از نيل علاوه بر مصرف رنگرزي در تداوي نيز به علت خاصيت ضد عفوني كننده آن استفاده مي‏نمايند.

زبان خوراكيها جلد سوم دكتر غياث الدين جزايرى

خضاب من با آب نمك براي سردرد نافع است. براي تقويت مو، مؤثرم. سرمه من را براي جلوگيري از آبريزش چشم تجويز كنيد. سابقا عقيده داشتند كه اگر مرا به ابرو بكشند، قوه بينايي را زياد مي‏كنم. از خاصيت ضد عفوني كنندگي برخوردارم و اگر موي شما رشدش كم است از من سود بريد تا رشد آن را زياد كنم. فارسي من وسمه است اعراب به من «كتم» مي‏گويند. در مازندران به من شالخني يعني حناي شغال مي‏گويند. بعضيها به غلط مرا «بيل بري» ناميده‏اند و اين اشتباه است، زيرا گياه من از خانواده صليبيان و انواع درختچه نيل از خانواده پروانه‏واران مي‏باشند. ميوه درخت من خورجيني است و به قدر فلفل است و پس از رسيدن سياه مي‏شود. من انواع كوهي و بياباني دارم، گلهاي من زرد رنگ مي‏باشد و در برگهاي من ماده رنگ كننده‏اي وجود دارد كه سابقا براي رنگ كردن ابرو از آن استفاده مي‏كردند و عقيده عموم بر آن بود كه علاوه بر تقويت موي ابرو، قوه بينايي را نيز تقويت مي‏نمايد، ماده رنگي برگ من سبز مايل به آبي است ولي در اثر اكسيژن هوا به رنگ نيلي در مي‏آيد و به همين جهت بود كه سابقا نوعي نيل از من استخراج مي‏كردند كه شباهت زيادي به فراورده‏هاي درختچه نيل داشت. ايرانيان را عقيده بر آن بود كه بايد مرا صبح چيد و با يك آفتاب خشك كرد و پس از غروب آن را كوبيد و كيسه كرد تا فاسد نشود. گياه من در مازندران، كرمان و بلوچستان مي‏رويد و بهترين نوع من كرماني است كه رنگ آن مشكي‏تر است. اگر مي‏خواهيد موي سر يا ريش خود را با كوبيده برگ من مشكي كنيد، قبلا آن را خوب بشوئيد تا چربي آن گرفته شود و بعد ابتدا موها را با حنا به صورت آستر رنگ كنيد و بعد بشوييد و سپس كوبيده برگ مرا كه با آب خمير كرده و يا پخته روي آن ببنديد و بگذاريد رنگ بگيرد تا رنگ آن نيكو و شفاف شود. برگ من داراي خاصيت ضد عفوني كننده جلدي است، و خضاب آن با آب و نمك و همچنين بخور آن براي سردرد نافع است. روغن من كه برگ مرا با هموزن آن روغن كنجد در وسمه جوش يا ظرفي ديگر با آتشي ملايم پخته باشند، براي تقويت و درازي مو اثري انكارناپذير دارد. ماليدن اين روغن جهت بواسير و امراض مقعد مخصوصا شقاق نافع است، آب برگ و جوشانده برگ من قي‏آور است، و سابقا كه واكسن هاري وجود نداشت، هاري را با جوشانده برگ من مداوا مي‏كردند. سرمه برگ من جهت آبريزش چشم سابقا تجويز مي‏شد، چون بيخ گياه مرا با آب بجوشانيد تا غليظ شود، براي نوشتن جانشين مداد مي‏باشد. در خاتمه بد نيست بدانيد كه مرا در دكانهاي عطاري به نام رنگ حنا مي‏فروشند. درختچه فيل انواع درختچه نيل در مناطق گرمسير به عمل مي‏آيند. تاكنون 250 گونه از آنهاديده شده. كشت آنها قبل از تهيه نيل مصنوعي معمول بود، ولي اكنون متروك شده است. از نيل علاوه بر مصرف رنگرزي در تداوي نيز به علت خاصيت ضد عفوني كننده آن استفاده مي‏نمايند.

زبان خوراكيها جلد سوم دكتر غياث الدين جزايرى