سجود
مستحب است که قبل از سجود، تکبیر بگوید: در حال قیام و چون به سجود رود، نخست دو کف دست بر زمین نهد، سپس زانوها و زن به عکس این کند و باید که انگشتان هر دو دست را به جانب قبله قرار دهد و از هم نگشاید و هیچیک از دستها را به پهلو نچسباند و زانوها را از هم دور دارد و از پیشانی، مقدار یکدرهم یا بیشتر به سجدهگاه برساند (نه کمترک) و بر خاک سجده کند، نه بر چوب و سنگ و امثال آن از چیزهائی که سجود بر آن جائز است و بهتر آنکه بر خاک مزار ائمه معصومین (علیهم السلام) باشد، به خصوص تربت کربلا. و اگر اعضاء سجود را، همه را برهنه کند و بر خاک رساند، افضل است.
و قبل از تسبیح بگوید: رب لک سجدت پروردگار من از بهر تو سجده کردم و بک امنت و به تو ایمان آوردم ولک اسلمت و تو را فرمان بردم و علیک توکلت و کار خود به تو واگذاشتم وانت ربی و توئی پروردگار من. سجد وجهی سجود کرد روی من للذی خلقه مر آن کسی را، که آفریده است او را به دانائی و توانائی و شق سمعه و بصره و برگشود گوش و چشم او را به شنوائی و بینائی، و الحمدلله رب العالمین و همه ستایشها و ثناها، بر خدای راست که پروردگار جهانیان است. تبارک الله احسن الخالقین بزرگ و برتر و دائم و ثابت خدای، که بهترین آفرینندگان است:
ز ابر افکند قطرهای سوی یم - ز صلب آورد نطفهای در شکم
از آن قطره، لؤلوی لالا کند - وزین صورتی سرو بالا کند
سبحان ربی الاعلی منزه و مقدس میخوانم و پاک و پاکیزه میدانم، پروردگار برتر و فراتر خود را، از هرچه جناب متعال او را نسزد و عزت جلال او را نشاید. و بحمده در حالتی که مشغول ستایش و نیایش اویم که توفیق بخشیده است مرا که تنزیه و تقدیس او بجای آرم.
حد این سر نیست او را سجده کردن، لاجرم - سر به زیر افکندهام بیچاره من از شرم دوست
و تا ملال حاصل نشده، مکرر تسبیح گوید، مگر امام که بر سه نوبت اقتصار میکند.
امام جعفر صادق (ع) فرمود: به خدا که زیان نکرد، هر که حقیقت سجود را چنانکه باید به فعل آورد، گرچه در همه عمر به یک نوبت باشد. و ظفر نیافت آنکه فریب داد نفس خود را در مثل این حال، غافل و بیخبر از آنچه حق تعالی مهیا کرده است از بهر سجود کنندگان از خیر دنیا و سعادت آخرت. و دور نگشت از خدای هرگز هر که در سجود، نیکو نزدیک شد به خدای عزوجل. و نزدیک نگردد به او هرگز، هر که نیک بجای نیارد ادب سجود را و نگاه ندارد حرمت آن را و دل به غیر حق تعالی دهد در سجود. در اینصورت، عبادت چنین کسی چگونه خواهد بود؟
پس سجود کن، سجود آن کس که بس به پستی گراید و بسیار فروتنی نماید آفریدگار را عزوجل و خود را خوار و ذلیل او گرداند و داند که از خاکی آفریده شده که همه بر آن پای مینهند و از نطفهای پدید آمده که همه آن را پلید میشمرند.
در حدیث نبوی وارد شده است که نزدیکتر وقتی که بنده را به خداست، حالت و فرصت سجود است، که حق تعالی درباره آن فرمود: واسجد واقترب، به سجده درآی و نزدیک آی و از امثال این اخبار و غیر آن، مستفاد میشود که بهترین افعال نماز، سجود است. بنابراین، به درازا کشاندن و فرو ماندن در آن، به اخلاص و آگاهی و با شوق و ذوق، بس نیکوست.
بزرگی گوید: رکوع دعوی بندگی است و سجدتین دو گواه است بر آن.
دیگری گفت: به قدر نیستی تو، هستی حق تو را جلوهگر گردد، ننگری که در رکوع سبحان ربی العظیم گویی و در سجود سبحان ربی الاعلی اگر تو نباشی او باشد و بس. تعالی و تقدس.
از هستی خویش، تا تو غافل نشوی - هرگز به مراد خویش، واصل نشوی
از بحر ظهور، تا به ساحل نشوی - در مذهب اهل عشق، کامل نشوی
و در این معنی مترجم گوید:
پای بر سر خود نه، دوست را در آغوش آر - تا به کعبه وصلش، دوری تو یک گام است
و مستحب است که چون سر از سجود بردارد، بر ران چپ نشیند و پشت قدم پای راست، بر شکم قدم پای چپ بگذارد و در خاطر بگذراند که: بار خدایا حق را برانگیزان و باطل را تباه گردان.
و چون قرار گیرد، تکبیر گوید و استغفار کند، و افضل آن است که بگوید: اللهم اغفرلی بار خدایا مرا بیامرز و ارحمنی و مرا رحمت کن و اجبرنی و شکستگیهای مرا درستی ده و نقصانهای مرا تلافی فرمای واهدنی و مرا راه بنمای انی لما انزلت الی من خیر فقیر همانا من، بر آنچه که فرو فرستادهای برایم از نیکیها سخت نیازمندم.
و اگر اقتصار بر استغفار کند و گوید: استغفرالله ربی و اتوب الیه آمرزش مطلبم از پروردگار خود و به سوی او باز میگردم نیز کافی است.
بعد از آن، تکبیر دیگر گوید، از برای سجود دوم در حال جلوس و پس از سر برداشتن از سجده نیز، تکبیر گوید و اندکی درنگ کند.
امیرالمؤمنین (علیه السلام) را، از تأویل سجدتین پرسیدند، فرمود: سجده اولی که سر بر زمین نهد، اشارت است به آنکه از خاک آفریده شده است و سر که برمیدارد، کنایت است به اینکه از زمین برآمده است و سجده ثانیه، تلویح به این است که باز به زمین بازگردد، و به خاک شود و باز که سر برمیدارد، رمزی است که به این که بار دیگر از خاک برآید و برانگیخته گردد در روز رستاخیز.
منها خلقناکم و فیها نعیدکم ومنها نخرجکم تارة اخری ، سوره طه آیه 55 و چون سر از سجده برداشت، در همان هنگام که برمیخیزد بگوید:
اللهم ربی بار خدایا، ای پروردگار من بحولک با دگرگونه گرداندنت و قوتک و نیرو رساندنت، اوقم برمیخیزم، واقعد و مینشینم.
و اگر خواهد نیز بگوید: وارکع و اسجد و رکوع و سجود میکنم:
راه او را، به او توان پیمود - بار او را، به او توان برداشت
منبع: کتاب اسرار نماز ملا محسن فیض کاشانی
