اسم من «نسترن» است !

قسمت گوشتدار و ميوه‏سان من داراي مقدار زيادي ويتامين «ث» است. از رقت خون جلوگيري مي‏كنم. ورمهاي كليوي را رفع مي‏كنم. خوردن تارهاي من كرم معده را دفع مي‏كند. اگر از جوشانده ريشه من استفاده كنيد رفع كننده مرض هاري هستم. اثري آرامبخش دارم. نسترن لولو بيضا دارد اندر مرسله ارغوان لعل بدخشان دارد اندر گوشوار فارسي من نسترن است، به من نستر، نسترون و گاهي به غلط نسرين گويند. عربي من وردبري است. به من گلاسكانه، بنگل، شجره العليق، آيت مورني و گلبك هم مي‏گويند. من يكي از انواع بياباني گل سرخ مي‏باشم كه معمولا مرا پايه پيوند براي انواع گل سرخ قرار مي‏دهند. من انواع و اقسام رنگهاي سفيد، زرد، قرمز پرپر و كم پر دارم. گلهاي من به صورت منفرد و مجتمع هر دو ديده مي‏شود، ميوه من كوزه‏اي است كه پس از خشك شدن سخت شدن مي‏شود، و رنگ آن قهوه‏اي يا سرخ مي‏گردد. بوي آن ضعيف و طعم آن كمي شيرين است. قسمت گوشتدار ميوه من داراي ترشيهاي مختلف، نظير ترشي سيب و جوهر ليمو است. مقداري قند، مقداري تانن و به مقدار زياد ويتامين ث دارد و به همين جهت ضد رقت خون، قابض و پيشاب‏آور است و بيشتر براي معالجه اسهال مسلولين تجويز مي‏شود و براي مبتلايان به اخلاط خوني - ورم كليه و دردهاي كليوي كه نتيجه سنگ باشد توصيه شده است. جوشانده ميوه من به شرط آنكه بيشتر از ده دقيقه نجوشيده باشد، براي عوارض كمبود ويتامين «ث» به كار مي‏رود، و با قسمتهاي گوشتدار ميوه من كمپوت - مارمالاد و شيريني درست مي‏كنند، تارهاي درون كوزه گل من مانند تارهاي كل سرخ عطسه‏آور بوده و خوردن آنها دافع كرم معده است. بر روي شاخه‏هاي بعضي از انواع من بر اثر گزش حشره‏اي مخصوص، برجستگيهايي پيدا مي‏شود. اين برجستگيها مقوي بوده براي رفع عرق كردن مسلولين به كار مي‏رود و خوردن آنها باعث كم شدن آلبومين ادرار مي‏گردد. اثر آرامبخش نيز دارد. از جوشانده ريشه من سابقا براي معالجه مرض هاري استفاده مي‏شد، تارهاي گلبن من التيام دهنده جراحات است. اگر مقداري براده آهن يا زاج سبز يا املاح ديگر آهن در پاي درخت من به عنوان كود بريزند، گلهاي من بيشتر و با دوام‏تر مي‏شوند و همچنين موقعي كه انواع رز را روي پايه من پيوند مي‏زنند براي آنها تركيبات آهن لازم است، ولي گاهي در اثر دادن آهن ساقه‏هاي خود من هم رشد مي‏كند و در اينجا با باغبانان آن را كه معمولا تيغ مي‏گويند مي‏چينند تا گل پيوندي را ضعيف ننمايم. نسرين عده‏اي مرا نسترن خوشبو مي‏دانند، ولي حقيقت چيز ديگري است. من از خانواده گل نرگس مي‏باشم ولي گل من شبيه گل سرخ و از آن كوچكتر مي‏باشد و بيشتر به رنگ سفيد و مايل به زرد ديده مي‏شوند. گل من پرپر است، عطر گل من فراتر از گل گلاب است و به همين جهت گلاب من بوئي ندارد. درختچه من هم شبيه درخت گل سرخ است، ولي كوچكتر از آن مي‏باشد. من در جنگلها و نقاط مرطوب به حالت وحشي مي‏رويم، و در مازندران فراوان مي‏باشم. طاقت من، در برابر سرما زياد است، بطوري كه در زمستان مي‏توانم زير برف باقي بمانم، و در عطرسازي نيز از من مي‏توان استفاده كرد. به من نرگس زرد، گل عنبرين، گل مشكين و در اصفهان مشگينچه گويند. عربي من ورد الصين است. بوئيدن گل من مقوي قلب و دماغ است، و براي زكام و آبريزش بيني بسيار نافع بوده و از ابتلا به نزله جلوگيري مي‏كند، و دماغ را باز كرده و گاهي توليد عطسه مي نمايد. اگر جوشانده گل مرا كه در روغن جوشيده باشد در گوش بچكانيد، چرك آن را از بين مي‏برم. و براي رفع صدا كردن گوش بسيار مفيد مي‏باشم. و ماليدن گل من بر دندان لثه را محكم و درد آن را ساكت مي‏كند. خوردن پنج گرم من سينه را پاك مي‏كند و ورم لثه، گلو و لوزتين را از بين مي‏برد. مقوي معده و كبد بوده، و از سكسكه قوي جلوگيري مي‏كنم و درمان خوبي براي يرقان هستم. يك گرم و نيم گل من با شش گرم برگ من مسهل قوي است، «محمد بن زكرياي رازي» طبيب عالي قدر ايراني مي‏نويسد كه در خراسان ديدم گل نسترن را يك گرم و نيم تا پنج گرم مي‏دادند. مسهل و پيشاب‏آور خوبي بود، مرباي گل آن نيز مسهل خوبي است. ضماد گل نسرين مسقط دانه بواسير و دافع ورم مفاصل است. ضماد گل من با حنا جهت تقويت مو و ماليدن آن در حمام بر بدن، بدبوئي عرق را از بين برده و آن را خوشبو مي‏نمايد. ماليدن گل من كك مك را از بين مي‏برد، و خوردن مرتب گل خشك شده من، مانع سفيد شدن مو است و «انطاكي» براي جلوگيري از سفيد شدن مو است همه روزه دو مثقال مرباي مرا بخورند. اين مربا چناچه گفته شد مسهل است. گل رعنا زيبا فارسي من گل رعناست، در شيراز به من گل قحبه مي‏گويند، عربي من «ورد الحماق» است. گل من كمي بدبوست و در دسته گلهاي بدبو قرار دارد. در كتب قديم داروسازي ايران به نوع خوشبوي من هم اشاره شده است، گل من مصرفي ندارد و بيشتر از ميوه من استفاده مي‏كنند كه قوي‏تر از ميوه گل سرخ است، و ويتامين «ث» آن زياد است. خوردن 15 گرم در وسط گل من قرار دارند، خونريزي را بند مي‏آورد. در ايران انواع نسترن و نسرين زياد است، و بطور كلي گلبرگ تمام آنها خوراكي است «به استثنا گل رعنا» و با آنها مربايي به نام گلقند مي‏سازند كه طرز تهيه آن را در گل سرخ شرح خواهيم داد. ميوه همه آنها به شرحي كه داده شد، قابل استفاده است و نبايد آنها را دور ريخت. مخصوصا ميوه نسترن وحشي كه در اطراف تهران به آن تيغ مي‏گويند، و اين همان شاخه‏هاي پر خار است كه پايه پيوند گلهاي زينتي مي‏باشد.

زبان خوراكيها جلد سوم دكتر غياث الدين جزايرى