نیّت خالص
نیّت خالص آن است که انسان فقط براى خدا کار کند و در عمق جانش هدفى جز او و رضاى او نداشته و از مردم انتظار تشکر یا پاداش نداشته باشد. [2]
نانىکه اهل بیت رسول خدا علیهم السلام در چند شب پى درپى هنگام افطار به یتیم واسیر و فقیر دادند، ارزش مادّىِ زیادى نداشت ، اما چون خالصانه بود خداوندبخاطر آن یک سوره نازل کرد. [3]
و عطّار نیشابورى در مورد آن مى گوید:
گذشته زین جهان وصف سنانش
گذشته زآن جهان وصف سِه نانش
در تاریخ مى خوانیم که کسى در جبهه کشته شد و همه گفتند: او شهید است ، اما حضرت فرمودند: او ((قَتیل الحِمار))است ، یعنى کشته راه الاغ ! مردم تعجّب کردند، اما حضرت فرمود: هدف او از آمدن به جبهه ، خدا نبود، بلکه چون دید دشمن سوار بر الاغ خوبى است ، با خود گفت : او را مى کشم و الاغش را به غنیمت مى برم ، اما موفق نشد و آن کافر این مسلمان را کشت ، پس او ((قَتیل الحِمار)) است .[4]
خالصکردن نیت ، کارى بس دقیق و مشکل است . گاهى افکار غیرخدائى چنان در عمق جان انسان رسوخ مى کند که خود انسان هم متوجّه نیست ، و لذا در روایت آمده است : ریا و شرک از حرکت مورچه سیاه در شب تاریک بر سنگ سیاه ، آرام تر و دقیق تر است . [5] چه بسیار افرادى که به خیال خود قصد قربت دارند، اما هنگام فراز و نشیب ها معلوم مى شود که قصد آنها صددرصد خالص نیست .
به قول علاّمه شهید مطهرى ، نیّت یعنى خودآگاهى ، و ارزش عبادت به معرفت و آگاهى است . در روایات مى خوانیم :
((نِیَّةُ الْمُؤْمِنِ خَیْرٌ مِنْ عَمَلِهِ)) [6]
نیّت مؤ من از عمل او بهتر است .
همان گونه که در مقایسه جسم و روح ، روح مهم تر از جسم است و انسانیتِ انسان به روح اوست ، در مقایسه عمل و نیّت ، نیّت مهم تر از خود عمل است ، چرا که روحِ عمل است .
نیّتبه قدرى ارزش دارد که اگر انسان نتواند کار خیرى را انجام دهد، امّا نیّت آنرا داشته باشد که انجام دهد، خداوند پاداش آنرا به او مى دهد.
[2] - سوره انسان ، آیه 9.
[3] - سوره انسان .
[4] - محجّة البیضاء، ج 8، ص 104.
[5] - بحار، ج 72، ص 93.
[6] - بحار، ج 70، ص 210.
