اسم من «مرغ» است!

خون را تصفيه مي‏كنم. دشمن سرسخت سنگ كليه و مثانه هستم. براي معالجه يرقان و نقرس مرا توصيه كنيد. شيره ساقه مرا براي رفع سرفه مصرف كنيد. اختلالات معدي را از بين مي‏برم. بذر مرا براي جلوگيري از قي و اسهال تجويز كرده‏اند. من مرغ هستم، همان مرغي كه در مرغزار مي‏رويد نه آن مرغي كه مي‏پرد و همسر خروس است. در فارسي به من بيدگياه - بيد گياه كرك - جوداش علف قوشك هم گفته‏اند. در كتاب‏هاي قديم از من به نام‏هاي ثيل - ابريق اوتي - عرق النجيل - خومه - فرز - فرزد - مرج و سبزه چمن ياد شده است. فرنگي‏ها به من «شين دان» يعني «دندان سگ» گويند و اينكه عده‏اي از مترجمين «شين - دان» را علف هفت بند ترجمه كرده‏اند، اشتباه است زيرا علف هفت بند گياه ديگري است كه بعدا خود را معرفي خواهد كرد. من معمولا در مناطق متعدله از جمله ايران در كنار جويها و زمينهاي نمناك روييده و توليد چمن مي‏كنم و از چمنهاي اصيل ايراني هستم. سرعت انتشار من به قدري زياد است كه تمام سطح مزارع را ميگيرم اخيرا براي محكم كردن اطراف جويها در بلوچستان مرا به آن استان برده و كاشتند و من در آنجا شروع به رشد و تكثير كردم، بطوري كه مجال رشد به ديگر گياهان ندادم و روي اين اصل مدت‏ها كوشيدند تا مرا كنده و از بين برند. گلهاي من در فاصله خرداد و تيرماه ظاهر مي‏شوند و سبز رنگ بوده و به شكل سنبله مي‏باشد و شما در تهران هم مرا در كنار جويها مي‏بينيد. قسمت مورد استفاده من بيشتر ساقه‏ي زيرزميني من است كه عده‏اي به غلط آنرا ريشه مي‏دانند، برگ و ساقه هوايي من بي‏مزه و ساقه زيرزميني من كمي شيرين - تند و گس است، اين ساقه زيرزميني دو درصد قند، كمي لعاب و چند تركيب دارويي دارد، سيد ضياء الدين طباطبايي مرا در باغ الهيه كاشته بود و به مبتلايان سنگ مثانه مجانا مي‏داد. ساقه هوايي مرا براي چرندگان بگذاريد، زيرا آنها آنرا با ولع مي‏خورند و براي استفاده دارويي به سراغ ساقه زيرزميني من برويد. اين ساقه‏ها داراي گره‏هايي هستند كه فاصله آنها 2 تا 3 و حتي چهار سانتي متر است. رنگ آنها زرد و كمي شيرين و لعابدار مي‏باشد. اين ساقه‏ها داراي چند عامل دارويي املاح و پتاس است و به علت داشتن پتاس ادرار را زياد مي‏كند. خون را تصفيه مي‏نمايد و قلب را تقويت مي‏كند. زيادكننده‏ي عرق و نرم كننده‏ي پوست مي‏باشد. پس بهتر است شما اين ساقه‏ها را در آورده، شسته و ريشه‏هاي آنها را كنده و خشك كنيد و در موقع لزوم از آنها استفاده كنيد. اگر اين ساقه‏ها را با مقداري ريشه شيرين بيان دم كنيد، درمان خوبي براي رفع خشكي زبان و تقويت دستگاه دفع ادرار و معالج قولنج كبدي و سنگ كليه و مثانه است. عصاره اين ساقه‏هاي زيرزميني براي مبتلايان به مرض قند مفيد است. از اين ساقه‏ها به صورت جوشانده و دمكرده بيست در هزار مي‏توان استفاده كرد. شيره برگ و ساقه‏هاي جوان هوايي من در قولنج كبدي، يرقان و سنگهاي صفراوي سودمند مي‏باشد. آشاميدن جوشانده‏ي ساقه‏هاي زيرزميني من براي پيچش شكم و زخم‏ها و التهابات مثانه و سختي ادرار و خرد كردن سنگهاي داخلي مفيد مي‏باشد. اين جوشانده در تبهاي شديد و بيماري سل تجويز شده و بسيار نافع است، ضماد ساقه زيرزميني من جهت التيام زخمهاي تازه و ورمهاي گرم و جلوگيري از آبريزش بيني تجويز شده است. ضماد خاكستر گياه من جهت بند آوردن خون بواسير و فرو بردن ورمها و بهبود زخم‏هاي چركي و خوني سودمند مي‏باشد. بذر من نيز پيشاب‏آور بوده از قي و اسهال جلوگيري مي‏كند و براي سنگهاي داخلي و التيام زخم‏ها و رفع التهابات نافع است. من براي كليه‏ي امراض كه نتيجه كمي ترشح غدد داخلي باشد، مفيد مي‏باشم و در بيماريهاي كبدي، يرقان و نقرس مرا توصيه كرده‏اند. حساسيت‏هاي مزمن و اختلالات هاضمه و امراض جلدي با نوشيدن جوشانده‏ي من برطرف مي‏شوند. براي درمان برنشيت كهنه، شيره ساقه مرا بگيريد و روزي سه قاشق چايخوري نوش جان كنيد، شيره و ساقه و برگ تازه من خاصيت نرم‏كننده دارد و سرفه‏هاي پي در پي را معالجه مي‏كند و ضد ورم مي‏باشد. سي گرم از ساقه زيرزميني خشك من در يك ليتر آب و هشت گرم ريشه شيرين بيان و مقداري پوست ليمو براي كليه اختلالات معدي، يبوست و نفخ مفيد است. حال براي اطلاع آن دسته از مترجماني كه «شين دان» را علف هفت بند ترجمه كرده‏اند، اجازه فرماييد عنان سخن را بدست آن بسپارم. علف هفت بند من گياهي هستم از تيره ترشك‏ها كه به حالت وحشي در مزاع و اراضي باير روييده، سطح گردشگاه‏ها را با برگ و ساقه‏هاي خود فرش زمردين مي‏نمايم. به من برنشيان - صد پيوند - سرخ مرز و سرخ مرد هم مي‏گويند. در گيلان به خاك تيره معروف مي‏باشم. بعضي مرا عصاي حضرت موسي لقب داده‏اند - عربي من عصي الراعي و شبط الغول است. جلوگيري از خون ريزي سينه و معده - زخم معده و روده مرا تجويز مي‏كنند. ضماد من ورمهاي خوني را فرو مي‏برد. جوشانده‏ي من مسكن درد است.

زبان خوراكيها جلد يك دكتر غياث الدين جزايري