اسم من «كهربا» است !

بوئيدن من براي مبتلايان به خون دماغ نافع است. دود من ضد تشنج است. اگر زنان آبستن از من استفاده كنند، از سقط جنين آنان جلوگيري مي‏كنم. ضد تاول هستم و اشتها را تحريك مي‏كنم.. فارسي من كهربا است. به من كاوه‏ربا هم مي‏گويند و چنانچه مي‏دانيد اگر مرا روي پارچه پشمي مالش دهيد نيروي الكتريسيته پيدا كرده و ذرات ريز كاغذ را به خود جذب مي‏نمايم. به من حجرالكهربا و بيجاده هم مي‏گويند. من صمغ فسيل شده نوعي كاج هستم كه در دوران سوم زمين‏شناسي در روي زمين زياد بوده و به همين جهت مرا در طبقات زمينهاي دوران سوم، در اطراف درياي بالتيك مي‏توان يافت، و به مقدار زياد همراه با فسيل درختان كاج استخراج مي‏شوم. در وسط من علاوه بر فسيل گياهان، حشرات مختلف و سنگ‏ريزه هم ديده مي‏شود. چنانچه حكيم مومن در كتاب تحفه نوشته است، با چشم خود فسيل يك مگس را در ميان كهربا ديده است و از اين بالاتر چنانچه در كتب قديم نوشته‏اند، در خزانه‏هاي يكي از پادشاهان هند، تكه بزرگي كهربا وجود داشت كه در وسط آن فسيل بچه ميموني ديده مي‏شد. قطعات من زرد رنگ، شكننده و شفاف مي‏باشند. و انواع قرمز رنگ هم دارم. چنانچه قطعات مرا مالش دهيد، علاوه بر قوه كهربايي، بوي معطر شبيه ليمو از من استشمام مي‏شود. من شباهت زيادي با سندروس دارم، با اين فرق كه سندروس با مختصر مالشي توليد نيروي الكتريكي كرده، جذب كاه و ذرات كاغذ را مي‏نمايد، در صورتي كه من احتياج بيشتري به اصطحكاك دارم. سندروس نرم بوده و بوي ليمو نمي‏دهد و جلا نمي‏پذيرد و قابل حكاكي نيست، در صورتي كه بوي ليمو مي‏دهم و جلاي بسيار پيدا مي‏كنم و اگر مرا بسوزانيد، از من بوي خوش مصطكي استشمام مي‏شود. در صورتي كه سندروس هنگام سوختن بدبو بوده، بوي كريه مي‏دهد. در صنعت با تكه‏هاي من دانه‏هاي تسبيح، گردنبند و قطعات زينتي مي‏سازند. من مفرح و مقوي قلب بوده و از خونروي از سينه و خون دماغ جلوگيري مي‏كنم. خوردن نيم مثقال من با ادويه مناسب ديگر مانع خونريزي سينه است، حتي اگر اين خونريزي مربوط به پاره شدن يكي از رگهاي سينه باشد. خوردن من با گلاب براي رفع خفقان نافع است. اسهال خوني را بند مي‏آورم. مرا براي جلوگيري از خونريزي از سوزش ادرار و سنگ مثانه تجويز كرده‏اند. من براي يرقان نيز مفيد مي‏باشم. ماليدن كهربا با صبرزد براي جلوگيري از خونريزي بواسير و افتادن دانه‏هاي آن سودمند مي‏باشد. اگر آن را به محل سوخته شده با آتش بمالند، از تاول زدن جلوگيري مي‏كند و براي رفع كوفتگي و شكستگي مفيد است. بوئيدن من براي مبتلايان به خون دماغ نافع بوده و در هواي وبايي يعني هنگام شروع وبا، اثر بوئيدن ليمو را دارد. من حافظ جنين از سقوط بوده و مقدار خوراك من نيم مثقال است. در طب و داروسازي جديد بيشتر از دود من استفاده مي‏كنند. براي جلوگيري از خونريزي گرد مرا با توتون مخلوط كرده، مانند سيگار مي‏كشند. كشيدن دود من اشتها را زياد مي‏كند. ضد تشنج است. در داروسازي جديد با من تنتور و شربت كهربا نيز درست مي‏كنند. براي اطفال از خمير چشمي من به طور سرمه استفاده مي‏نمايند. در علم شيمي از تقطير من در قرع وانبيق، چندين تركيب شيميايي كه هر يك خواص جداگانه دارد مي‏سازند و املاح مختلفي نيز از تركيب من با فلزات و شبه فلزات به دست مي‏آيد. كهرباي سفيد ماده‏اي است كه از روغن عنبر ماهي(كاشالوت) استخراج مي‏شود و در داروسازي جديد به نام بلان دوبالن خوانده مي‏شود، و ارتباطي به كهربا ندارد. كهرباي سياه كهرباي سياه كه به آن شبق هم مي‏گويند، نوعي سنگ است كه از تراكم ذرات زغال و پاره‏اي تغييرات شيميايي به دست آمده است و قابل استعمال مي‏باشد. شبق معرب شبه فارسي است.

زبان خوراكيها جلد سوم دكتر غياث الدين جزايرى