اسم من «كاهو» است!

از رقت خون جلوگيري مي‏كنم. از سفيد شدن مو و ريختن آن ممانعت مي‏نمايم. محرك اشتها هستم. رنگ چهره را باز مي‏كنم و بهترين دارو براي امراضي هستم كه ريشه عصبي دارند. زياده روي در مصرف من ايجاد مسموميت مي‏كند. براي بي خوابي مفيدم... گرتو را خون رقيق است و كشي رنج و عذاب هيچ دارو اثرش بيشتر از كاهو نيست دعا كنيد كه هيچگاه سفره شما خالي از كاهو نباشد. فارسي من كاهو است، به من «كوك» هم مي‏گويند. عربي من «خس» است و تركان «خاس» گويند. من انواع و اقسام بياباني و بستاني دارم و در اثر تربيت و پرورش، نژادهاي مختلفي از من بوجود آمده است. چندين نوع كاسني و كلم را نيز به شكل من در آورده به صورت سالاد مصرف مي‏نمايند. من داراي انواع پيچ، بهاره، تابستانه، پاييزه و زمستاني هستم، بطوري كه در تمام فصول سال، بازار اروپا از انواع من خالي نيست و در ايران نيز نژادهاي متعددي از من به بازار مي‏آيد. انواع من داراي ويتامينهاي «آ» و «ب» بوده و سرشار از ويتامين «ث» مي‏باشد و به همين جهت ضد رقت خون بوده و سازنده خون صالح مي‏باشم و اين گفته امام هشتم (ع) داراي اهميت است كه به شيعيان خود توصيه فرمودند كه تا مي‏توانيد كاهو بخوريد... چه كاهو رقت خون را از بين برده و بهتر از ساير سبزيها خون را تصفيه مي‏نمايد. اين كلام امام از آن جهت حائز اهميت است كه بيش از هزار سال قبل از كشف ويتامين «ث» بيان شده است. انواع من سرشار از املاح آهن، كلسيم، منيزيم، منگنز، يد، روي، سديم و مس مي‏باشد. و بعلت داشتن مس است كه خوردن آن خارش دهانه‏هاي رحم را از بين برده و از ترشحات بيرنگ زنانه جلوگيري مي‏نمايد. به علت داشتن املاح فراوان مخصوصا منگنز و روي، خوردن آن از سفيد شدن مو جلوگيري مي‏نمايد و مانع ريزش مو مي‏گردد. من اشتها را تحريك مي‏كنم و چنانكه قبل از غذا مرا با كمي سركه و ادويه مناسب ميل نماييد، غدد دستگاه گوارش را تحريك كرده و باعث ترشح عصيره معدي شده و در نتيجه به هضم غذايي كه بعدا خورده شود كمك فراوان مي‏نمايم. مخصوصا اگر مرا خوب جويده و با آب بذاق دهان مخلوط كرده و فرو برند. روي همين اصل است كه غذا شناسان توصيه مي‏كنند كه هميشه سالاد كاهو را قبل از غذا بايد خورد و يا همراه غذا و در اينجا من به شما سفارش مي‏كنم كه هيچگاه بعد از غذا سالاد ناهو ميل ننماييد، چه اين يكي از بدترين روش مصرف غذايي است و ايجاد ناراحتيهاي معدي مي‏نمايد. من خنك بوده و تشنگي را تسكين مي‏دهم. رنگ و قيافه را باز مي‏نمايم، يرقان را معالجه مي‏كنم و مجراي طحال را باز مي‏نمايم. من مسكن اعصاب بوده، اضطراب و تشويق و دلهره را از بين مي‏برم، و بهترين دارو براي امراضي هستم كه ريشه عصبي دارند. در تمام اعضاي بدن من از قبيل برگ، ساقه، و ريشه يك شيرا به جريان دارد كه چون گياه من به تخم بنشيند، اين شيرابه زيادتر مي‏شود و مقدار آن در انواع بياباني من بيشتر از انواع بستاني است. اگر ساقه مرا تيغ زده و يا آن را قطع نمايند و اين شيرابه را گرفته در حرارت آفتاب خشك نمايند ماده‏اي به دست مي‏آيد كه به افيون كاهو معروف است. در داروسازي جديد به اين افيون «لاكتوكاريم» مي‏گويند. داراي چندين عامل دارويي، كمي كائوچو و قندي شبيه قند شير خشت است و در آن مقدار قابل ملاحظه‏اي ويتامين «اي» ملاحظه مي‏شود و به همين جهت است كه براي مغز مفيد بوده و سهوت را متعادل مي‏سازد و از احتلام و شهوت زياد جلوگيري ميكند و اين خاصيت كم و بيش در كاهو وجود دارد. زياده روي در خوردن آن ايجاد مسموميت كرده و در دستگاه، تنفس توليد ضعف مي‏نمايد و سر انجام باعث خفقان، سر گيجه، فلج قلب و احساس صدا در گوش مي‏شود، براي جلوگيري از تحريكات عصبي و تسكين درد قاعدگي بهترين مسكن است. در بيماريهاي اطفال مخصوصا سرفه و برنشيت اطفال، سودمند مي‏باشد. اين خواص در من از زمان جالينوس شناخته شده و آن حكيم كه خود مبتلا به بي خوابي بوده است با خوردن كاهو معالجه شده است. من مسكن فشار خون و درمان يبوست صفرا وي و سودايي و بر طرف كننده التهابات و تشنگي و دافع خماري بوده و مانع مستي مي‏شوم، كمي خواب‏آور و ملين بوده و پيشاب آور مي‏باشم. اين خاصيت در نشسته من بيش از شسته من است، ولي چون كاهو را بيشتر با كود حيواني تقويت مي‏كنند، خوردن نشسته آن به هيچوجه صلاح نيست. خوردن برگ من جهت رفع خارش، جذام، جنون، يرقان، درد پستان و تبهاي گرم و زخم مثانه و مجاري بول و برانگيختن اشتها سودمند مي‏باشد. من درد معده را تسكين مي‏دهم، من مواد قندي و چربي زياد ندارم و خوردن من كسي را چاق نمي‏كند و پخته من غذاييت بيشتري دارد. مرا براي معالجه درد سينه و زياد شدن شير تجويز كرده‏اند. زياده روي در خوردن من شهوت را كم مي‏كند و براي مبتلايان به تنگ نفس خوب نيست. سوخته من جهت التيام جراحات به كار مي‏رود، عصاره برگ و ساقه من كه در دارو سازي به نام «تريداس» معروف است، يكي از مواد خواب آور و مسكن بوده، و ضرر ساير مواد مخدر را ندارد و چنانكه از كاهوي بياباني گرفته شود، خواص دارويي آن بيشتر بوده و تمام منافع كاهو را به حد زياد دارد. ماليدن آن بر سر مانع ريزش مو بوده و گذاشتن آن بر محل نيش حشرات، پادزهر سموم آنها مي‏باشد. ضماد پخته من با كمي روغن زيتون، براي معالجه باد سرخ، دمل، كورك و ورم چشم نافع است. بذر من به مقدار يك قاشق قهوه خوري، براي معالجه تنگ نفس و سينه پهلو و نزله مفيد بوده، خواب آور و مسكن است و خوردن آن براي قطع احتلام و ضعيف نمودن و متعادل ساختن شهوت به كار مي‏رود. آب برگ من داراي همان خواص بذر من مي‏باشد. كاهوي بياباني اسم من كاهوي بياباني است. به من خس بري، كاهوي خرگوش، كاهوي خودرو هم مي‏گويند. زياده روي در خوردن من اثر سمي دارد. من آرام كننده، ضد تشنج، ملين و خواب آور هستم، پيشاب را زياد مي‏كنم و بيشتر مرا جهت رفع يرقان تجويز مي‏نمايند. كاهوي دريايي من با اينكه جزو آلكهاي دريايي هستم، به علت شباهت زيادي كه به كاهو در شكل و طعم دارم، به من كاهوي دريايي مي‏گويند و مانند كاهو خام و پخته خورده شده، و در سالاد از من استفاده مي‏شود. داراي انواع مختلف هستم كه بعضي از انواع من در آب شيرين و بعضي در آب شور به عمل مي‏آيند، به علت سرشاربودن از املاح معدني، مخصوصا «يد» در رفع گرسنگيهاي پنهاني املاح معدني نقش مهمي داشته، ضد گواتر و ضد سرطان مي‏باشم، اينك چند سفارش ديگر براي شستن كاهو: بهتر است آنرا برگ برگ كرده در آبي كه چند قطره سركه به آن افزوده‏اند خيس كرده، و با آب تميز آن را شسته و بگذاريد در هواي آزاد كمي بماند. اگر لاغر هستيد و مي‏خواهيد چاق شويد، به جاي سركه، روي سالاد كاهو سكنجبين بريزيد و كاهو را هميشه با آن ميل نماييد و اگر چاق بوده، مي‏خواهيد لاغر شويد، كاهو و سالاد آن را با سركه و كمي گلپر ميل نماييد. براي رفع بوي بد دهان، كافي است برگهاي سبز كاهو را خوب بجويد. در كوكو و آشها و غذاهاي مختلف سبزي دار مي‏توانيد از برگهاي سبز من استفاده كنيد.

زبان خوراكيها جلد دوم دكتر غياث الدين جزايرى