اسم من «غافت» است!

فارسي من غافت بر وزن آفت است، و معرب آن غافث مي‏باشد. به من علف گلو درد، تيغ بدبو، شوكه منتنه، دواي جگر، قيزل يپراق، قزل پاپراق، قاصيق اوتي، اكرسومنه، اوباطريوس، اوفاطريون و مشكانيه هم مي‏گويند. من در گيلان، مازندران، رودبار زير درختهاي زيتون دره عمارلو، باغ محسن، هرزيل بين زرد چين و دارماش جنوب و غرب ايران، كرمانشاهان، تفرش اشتران كوه، خراسان، دره اترك بين بجنورد و شيروان، اطراف تهران و كرج مي‏رويم. بهترين نوع من غافت فارسي است كه از كوههاي اطراف شيراز مي‏آورند. برگهاي من داراي هفت تا نه برگچه بزرگ دندانه دار است و در فواصل آنها برگچه‏هاي كوچك نامنظم مي‏رويد. گلهاي من به رنگ نارنجي و زرد است و به صورت سنبله مي‏باشد. ميوه من به علت دارا بودن قلابهاي كوچك به پوست و پشم حيوانات مي‏چسبد. نوعي از من كه در سايه مي‏رويد ارتفاعش زيادتر و گلهايش درشتر بوده. روي برگها غده‏هاي اسانسي ديده مي‏شود. طعم من تلخ و زنبور عسل از گياه من گريزان است. تمام قسمتهاي گياه من مخصوصا برگ خشك آن در داروسازي مصرف مي‏شود. تركيبات شيميايي و عوامل موثر دارويي من هنوز مشخص نشده است. برگ من قابض، قاعده‏آور، مدر، ضد كرم و التيام دهنده زخمهاست. براي مصارف دارويي انواع من كه در سايه روييده باشند، چون اسانس بيشتري دارند مفيدتر مي‏باشند. برگ من براي جلوگيري از خونريزي و خونروي، پيدايش خون در ادرار، بي‏اختياري دفع ادرار اطفال تجويز شده و نتايج عالي داشته است و بعلاوه براي از بين بردن ترشحات زنانه، ضعف معده، نفخ شكم، سنگ كليه و رماتيسم توصيه شده است، و براي بيماريهاي كبدي مزمن، نارسايي ترشح صفرا، يرقان، قولنج كبدي سودمند مي‏باشد. جوشانده برگ من به صورت غرغره، براي از بين بردن عوارض آنژين، ورم لوزتين، ورم مخاط گلو و باز شدن صدا مفيد مي‏باشد. كمپرس و شستشو با جوشانده غليظ من براي بهبود زخمها و جراحات و اولسرها مفيد مي‏باشد. دمكرده برگ و سرشاخه‏هاي من به نسبت بيست تا سي هزار براي ضد عفوني كردن دستگاه هاضمه، باز كردن گرفتگي كبد و طحال، و امراض كهنه و باز شدن عادت ماهانه زنان بعد از مايوس شدن اثر مفيد دارد. براي غرغره و استعمال خارجي بهتر آن است كه صد گرم گياه خشك مرا در يك ليتر آب جوشانده و آن قدر بجوشانند تا مقدار آن به يك گرم برسد. عده‏اي براي اين كار دستور داده‏اند كه پنجاه گرم برگ غافت و پنجاه گرم زيرفون به كار برند. ضماد گياه من با پيه خوك كهنه و يا پيه حيوانات ديگر جهت باز شدن دملهاي سخت نافع است. عصاره جهت معالجه جرب و خارش مفيد است. عصاره من با عصاره افسنتين جهت معالجه داءالثعلب و داءالحيه به كار مي‏رود. براي گرفتن عصاره من كافي است كه آب گياه تازه را گرفته با حرارت ملايم يا حرارت آفتاب خشك نمايند.

زبان خوراكيها جلد سوم دكتر غياث الدين جزايرى