برترین برخورد با واجب الهی
خداوندتمام نعمتهای خود را در اختیار بشر قرار داده است« أَ لَمْ تَرَوْا أَنَّاللَّهَ سَخَّرَ لَکُمْ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ وَ أَسْبَغَ عَلَیْکُمْ نِعَمَهُ ظاهِرَةً وَ باطِنَةً؛[لقمان/20] آیا نظر نکردهاید، که خدا (منافع) آنچه را در آسمانها و آنچه را در زمین است مسخّر شما ساخت، و نعمتهایش را آشکارا و پنهانى بر شما گسترده و تمام کرد؟»
برابر چنین خدایی انسان باید سپاسگزار باشد. از راههای شکرگزاری نعمت خداوند «نماز» است. انسانی که وظیفۀ او نماز خواندن است در برابر این وظیفۀ مهم سه حالت دارد:
1. نماز را با سهلانگاری میخوانند« فَوَیْلٌ لِّلْمُصَلِّینَ* الَّذِینَ هُمْ عَن صَلَاتهِمْ سَاهُونَ؛[ماعون/4-5] واى بر نمازگزاران، (همان) کسانى که آنان از نمازشان غافلند.» یعنی اهل نماز هستند؛ اما نماز را دارای ارزش و بها نمیدانند و فقط یک کار تکلیفی میدانند. «" ساهون" از مادۀ" سهو" در اصل به معنى خطایىکه از روى غفلت سرزند، خواه در فراهم کردن مقدماتش مقصر باشد یا نه، که دراینجا منظور سهو توأم با تقصیر است. قرآن نمىفرماید" در نمازشان سهو مىکنند" چون سهو در نماز به هر حال براى هر کس واقع مىشود، بلکه مىفرماید" از اصل نماز سهو مىکنند" و کل آن را به دست فراموشى مىسپرند.»[1]
2. هیچوقت نماز نمیخوانند« مَا سَلَکَکمُْ فىِ سَقَرَ* قَالُواْ لَمْ نَکُ مِنَ الْمُصَلِّینَ؛[مدثر/42-43] چه چیز شما رابه دوزخ آزار دهنده وارد ساخت؟! «مىگویند:» از نمازگزاران نبودهایم.» نماز راه نجات انسان در دنیا و آخرت است که انجام ندادن آن در دنیا سبب سختی و گرفتاری در قیامت میشود.
امیرمؤمنان علیهالسلام میفرماید:« تَعَاهَدُوا أَمْرَ الصَّلَاةِ وَ حَافِظُوا عَلَیْهَا وَ اسْتَکْثِرُوا مِنْهَا وَ تَقَرَّبُوا بِهَا فَإِنَّهَا کانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ کِتاباً مَوْقُوتاً أَ لَا تَسْمَعُونَ إِلَى جَوَابِ أَهْلِ النَّارِ حِینَ سُئِلُوا- ما سَلَکَکُمْ فِی سَقَرَ قالُوا لَمْ نَکُ مِنَ الْمُصَلِّین؛[2] امر نماز را بر عهده بگیرید و بر آن محافظت کنید و بسیار بجا آورید و بوسیلۀ آن تقرب جوئید، به جهت آنکه نماز بر مؤمنین واجب شده است. مگر جواب اهل جهنم را نشنیدید وقتى که اهل بهشت از آنها سؤال کنند چه چیز باعث شد به جهنم افتادید، گویند: از نمازگزاران نبودیم.»
3. نماز را با آداب و شرائط میخوانند« قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ* الَّذِینَ هُمْ فىِ صَلَاتهِمْ خَاشِعُونَ؛[مؤمنون/1-2] براستى که مؤمنان رستگار شدند؛ (همان) کسانى که آنان در نمازشان فروتنند.» نماز را با حالت خشوع و فروتنی که نشان از عظمت صاحب نعمت است انجام میدهند و خود را سعادتمند میبینند.
« در اینجا قرآن" اقامه صلاة" (خواندن نماز) را نشانۀ مؤمنان نمىشمارد بلکه خشوع در نماز را از ویژگیهاى آنان مىشمرد، اشاره به اینکه نماز آنها الفاظ و حرکاتى بىروح وفاقد معنى نیست، بلکه به هنگام نماز آن چنان حالت توجه به پروردگار در آنها پیدا مىشود که از غیر او جدا مىگردند و به او مىپیوندند، چنان غرق حالت تفکر و حضور و راز و نیاز با پروردگار مىشوند که بر تمام ذرات وجودشان اثر مىگذارد، خود را ذرهاى مىبینند در برابر وجودى بى پایان، و قطرهاى در برابر اقیانوسى بیکران.»[3]
سخن آخر
هر انسانی در برابر این همه نعمت الهی باید شکرگزار باشد؛ که نماز بهترین راه سپاسگزاریاست. نمازی میتواند این خصوصیت را داشته باشد، که انسان با حالت فروتنی واخلاص انجام دهد؛ چراکه تمام لحظههای این نماز برای چنین انسانی درس و آموزش است.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
پی نوشت
[1]. تفسیر نمونه، ج27، ص361.
[2]. نهجالبلاغه، صبحی صالح، ص316.
[3]. تفسیر نمونه، ج14، ص195.
