اسم من «شبدر» است!

اگر از عصاره من سرمه تهيه كنيد، براي چشم بسيار نافع هستم، بذر من را براي از بين بردن كك مك صورت تجويز كنيد. ضد تشنج هستم و شكوفه‏هايم تنگ نفس را درمان مي‏كند، اگر از سكته قلبي مي‏ترسيد، از من استفاده كنيد... فارسي من شبدر است، در مازندران به من شرويت گويند. به نوع بياباني و وحشي من در فارسي (ديواسپست) صحرايي و به شيرازي «ادقوقو» نامند. عربي بستاني من دزق و بياباني آن حباقا مي‏باشد و در كتب قديم به نام حندقوقي ياد شده‏ام، من داراي گونه سفيد و گونه قرمز مي‏باشم و اين نامگذاري به اعتبار رنگ گلهاي ما است، ذوثلاث الوان و ذوحمس الوان هم از گونه‏هاي مختلف ما مي‏باشد و روي هم تاكنون پانزده گونه از ما ديده شده است كه همه آنها علوفه حيوانات مي‏باشد، ولي شبدر وحشي شباهت زياد به شنبليله داشته و برگهاي آن را مانند سبزيهاي خوراكي مي‏توان خورد و در داروسازي جديد از شبدر گل قرمز زياد تعريف مي‏شود، ولي داروسازان سنتي ايران شبدر گل سفيد را مفيدتر مي‏دانند. سرمه عصارمه نوع بساتاني من جهت درمان زخم چشم و سفيدك آن مفيد است. نوشيدن آب ساقه گياه من با شراب جهت استسقاء و يرقان توصيه شده است براي رفع قولنج - دل پيچه و دمل نافع است. كمي ملين و اشتهاآور است، خوردن برگ پخته من كه با كمي روغن بريان شده باشد و آب مقطر برگ من براي استسقا تجويز مي‏شود. اگر برگ مرا در روغن زيتون بجوشانيد اين روغن براي درد ورم مفاصل و ورم بيضه سودمند مي‏باشد، بذر گياه من مهيج باه و ماليدن آن جهت پاك كردن كك مك به كار ميرود، مقدار خوراك بذر من پنج گرم است. شبدر گل قرمز كه آن را شبدر كوهي مي‏گويند، داراي برگ بزرگتر و بدطعم است. قسمت مورد استفاده آن گل و شكوفه‏هاي خشك شده آن مي‏باشد كه بوي خوشي دارند. اين شبدر فقط در زمينهاي قوي به عمل مي‏آيد، و بايد به آن كودهاي پتاسمي و فسفوري داد، ولي احتياجي به كودهاي ازتي ندارد، زيرا خود سازنده آن مي‏باشد و اجازه فرماييد خودش را معرفي كند. من داراي تركيبات شيميايي زياد و قابل توجه مي‏باشم، برگهاي من داراي مواد سفيده‏اي زياد است. داري روغن، قند و املاح معدني مانند كلسيم، منيزي، پتاس، سرب، فسفر، گوگرد، سيليس، سديم، آهن، آلمينيوم، منگنز، روي، مس، سرب، نيكل، كوبالت مي‏باشم برگهاي من كلسيم زيادتري دارند، ولي پس از رسيدن فسفر آن كم مي‏شود. من داراي ويتامينها «ب 1» و «اي» و ويتامين «كا» هستم. وجود اسيد سالسيلك و يك ماده دارويي ضد قارچ در برگهاي من قابل توجه است. خاصيت گياه من جهت جلوگيري از انفاكتوس «سكته قلبي» و طول عمر اهميت زياد دارد. در رنگرزي نيز از مواد رنگي من جهت رنگ كردن پشم و پنبه استفاده مي‏نمايند، جوشانده شربت و عصاره شكوفه گلهاي من ضد تشنج و خلطآور بوده، براي درمان سياه سرفه، برنشيت تجويز مي‏شوند. از عصاره گياه من به صورت ضماد براي درمان سياه سرفه، برنشيت مي‏شوند. دمكرده شكوفه‏هاي من ضد تنگ نفس مي‏باشد. خلاصه مي‏توان گفت من به علت داشتن ويتامينهاي گوناگون و املاح مختلف زياد، اهميت به‏سزايي دارم. چكاندن آب ساقه من در بيني جهت هيستري و جنون و ماليدن آن بر محل نيش عقرب، جهت سرعت حركت اطفال و شستشوي آب آن جهت باز شدن بشره مفيد است، بذر شبدر قرمز شهوت را زياد مي‏كند، و ماليدن آن بر صورت براي رفع كك مك موثرتر از نوع بستاني و سفيد است. در كتاب دستور الاطبا نوشته شده است كه چون ريشه شبدر را در سايه خشك كرده، و آن را با آب و گلاب بسايند و در چشم كنند، جهت در آمدن موي مژگان ريخته و آبريزش چشم و تراخم مفيد است.

زبان خوراكيها جلد سوم دكتر غياث الدين جزايرى