لوازم قرب الهی

لوازم قرب الهی

نماز بهترین وسیله کسب قرب الهی است. هر اندازه نماز با توجه بیشتری باشد، قرب حاصل شده از آن فزون­تر است. نزدیک شدن انسان به خدا و اتصال قلبی به او، برکاتی دارد که لازم است مورد توجه قرار گیرد:

الف. معرفت قلبی به نیازمندی خود و بی نیازی خدا

 شناخت­های انسان به دو دسته قابل تقسیم است: شناخت غیر مستقیم یا با واسطه (علم حصولی) و شناخت مستقیم یا بی­واسطه (علم حضوری). شناخت­های ما از امور مادی جهان از نوع اول است. ما نسبت به ماه و خورشید وآسمان و ستارگان علم داریم؛ به این معنا که تصوری از آنها در ذهن یا نفس ما موجود است؛ اما خود این موجودات خارج از ما هستند. این نوع دانش، علم حصولی یا باواسطه نام دارند. اما برخی شناخت­ها بی­واسطه­اند؛ مانند شناخت ما نسبت به خود و حالات خود؛ مانند ترس و غم و شادی خود. ما با شهود درونی از خود آگاه می­شویم، نه از راه مفاهیم ذهنی. اما آگاهی ما نسبت به رنگ، شکل و سایر ویژگی­های بدنی­امان، چنین نیست. آنها را از راه دیدن و لمس کردن و تصور ذهنی می­شناسیم و لذا از اعضای درون بدن خود خبری نداریم چون آنها را نمی­بینیم. شما وقتی می­گویید "من خسته یا گرسنه­ام" درک شما نسبت به "من" از راه حواس ظاهری نیست؛ بلکه با علم حضوری است. گاهی به جای این واژه، از واژه "معرفت قلبی" استفاده می­شود. در اینجا هم منظور از قلب، عضوصنوبری داخل سینه نیست؛ بلکه منظور همان نفس انسانی است.

یکی از لوازم قرب معنوی به خدا یا اتصال معنوی به او تقویت شناخت قلبی ما نسبت به اوست. به طور طبیعی وقتی کسی به چیزی نزدیک یا متصل می­شود، او را بهتر می­شناسد؛ لذا نزدیکی به خدا سبب معرفت بیشتر خدا می­شود. بالاترین قرب به بالاترین درجه معرفت حضوری یا قلبی خدا منتهی می­شود و وقتی خدا به درستی شناخته شود عظمت او و وابستگی تام ما به او شناخته می­شود. در چنین حالی است که انسان بالاترین کمال را در عالی­ترین سطح عبودیت و بندگی خدا می­یابد و رضای او را بر هر چیز ترجیح می­دهد و بدین­رو به اوج توکل، تفویض و رضا می­رسد و خود را در او فانی می­سازد.

ب. تشابه اختیاری صفات انسان با خداوند

از لوازم قرب الهی این است که انسان به صفات الهی نزدیک­تر می­شود و از صفات حیوانی فاصله می­گیرد. البته بی­تردید انسان هرگز نمی­تواند صفات کمالی خدا را در سطح وجودی او کسب کند؛ زیرا او مانندی ندارد "لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْ‏ء"1؛بلکه منظور این است که انسان مرتبة بسیار نازلی از صفات غیر انحصاری خدا را می­تواند کسب کند. برخی صفات مانند علم،‌ قدرت،‌ و اراده استقلالی خداوند، برای انسان قابل وصول نیستند؛ اما در سایه عبودیت می­توان به درجه­ای از قدرت، بخشش، رحمت و اراده غیر استقلالی و وابسته به خدا دست یافت. بدین ترتیب منظور از نزدیک شده به خدا، قرب وجودی به اوست؛ یعنی وجودما به گونه­ای شود که درجة بسیار نازلی از صفات الهی که اختصاص به خدا ندارد، در ما راسخ شوند.

 [1] . هیچ چیز مانند او نیست. (شوری:42).