اسم من «سيب زميني» است‏

من از آمريكاي جنوبي آمده‏ام مسكن دردهاي معدي هستم‏ مقوي قلب بوده، لثه‏ها را محكم كرده و از خونريزي آن جلوگيري مي‏كنم‏ تنوري ن ويتامين بيشتري دارد از سرخ كردن من بپرهيزيد... و اگر زخم معده داريد از نوع اسلامبولي من استفاده كنيد.... به من در فارسي سيب زميني مي‏گويند و چون در زمان ناصرالدين شاه، ميرزا ملكم خان مرا به ايران آورد، مدتي به «آلوملكم» معروف بودم. اعراب به من بطاطا - بطاطس و بطاطه مي‏گويند و عده‏اي هم از آنها مرا «تفاح الارض» مي‏خوانند. زادگاه اوليه من آمريكاي جنوبي است و براي اولين بار ملاحان اسپانيايي مرا در كشور پرو پيدا كرده و در سال 1550 يعني چهارصد و بيست سال قبل به اروپا آوردند، و از آن تاريخ كشت من در جهان شروع شد و اكنون در بيشتر كشورها به عمل مي‏آيم، قسمت قابل استفاده من در تغذيه و درمان، غده زيرزميني است كه به نام سيب مشهور شده است. گل و برگ من به علت داشتن سم سولانين چندان مصرفي ندارد. معذلك جوشانده سي در هزار آنها، خواب آور و آرامبخش است. براي رماتيسم - ضعف اعصاب و درد مفاصل تجويز مي‏شود. اگر اين شربت را با عسل شيرين كنيد، براي رفع عفونت‏هاي ريوي و معدي مفيد شناخته شده است. سم سولانين من با سم ساير خانواده‏ي ما فرق دارد. اين سم قي‏آور بوده. مردمك ديده را باز مي‏كند. توليد سرگيجه، قولنج و اسهال مي‏نمايد. رنگ چهره را برافروخته و ايجاد تشنج مي‏كند، و درمان آن پس از شستشوي معده، خوردن شير و تخم مرغ است. اين سم در تمام قسمت‏هاي بوته من وجود دارد و تنها در غده‏ي زيرزميني من مقدار آن كم است، ولي پس از جوانه زدن زياد مي‏شود و علامت آن سوزاندن بيخ گلو است. گرچه خوردن من در اين حالت براي تسكين دردهاي عصبي و معدي و خارش اگزما مفيد است، ولي بايد از خوردن آن اجتناب كرد. من ملين هستم و به علت داشتن بيست ميلي گرم ويتامين ث درصد گرم، ضد رقيق شدن و فساد خون بوده، لثه‏ها را محكم و از خونريزي جلوگيري مي‏كنم. اگر مرا پوست كنده در آب جوش بيندازيد، و بپزيد فقط چهل درصد از ويتامين «ث» خود را از دست داده، و شصت درصد را حفظ مي‏كنم، ولي اگر مرا در آب سرد انداخته و بعد بجوشانيد پنجاه درصد از ويتامين «ث» من از بين مي‏رود، و اگر پوست كنده بپزيد 65 درصد از ويتامين من نابود مي‏شود. تنوري و كباب شده من ويتامين بيشتري دارد. علاوه بر ويتامين «ث» من داراي ويتامينهاي «ب» و املاح پتاسيم و فسفر آهن - منيزي و آهك هستم. به علت داشتن پنج گرم املاح پتاسيم در يك كيلوگرم، مقوي قلب بوده و با داشتن مواد نشاسته‏اي، براي مبتلايان به مرض قند زيان ندارم و اين دسته از بيماران مي‏توانند بجاي نان تنوري مرا ميل نمايند. ولي اگر مرا در آب انداخته بپزند، مقداري از املاح من در آب حل شده، و براي مبتلايان مفيد نيست، مگر آنكه آب جوشانده مرا همراه با من نوش نمايند. به بيماران قلبي توصيه كنيد كه براي جبران كمبود پتاسيم، يك رژيم غذايي با من بگيرند و براي اين كار، ابتدا چند روز شير زياد ميل نمايند و بعد سه روز متوالي هر روز يك كيلو تنوري يا پخته‏ي مرا بدون نمك زدن بتدريج در شش نوبت ميل نمايند و بجز من غذاي ديگري نخورند. در روز سوم مقدار ادرار خيلي زياد مي‏شود و بايستي رژيم را قطع كنند. مقدار نشاسته در انواع من فرق مي‏كند. در انواع درشت من كه به سيب زميني آردي معروف است، زيادتر و در نوع اسلامبولي و فشندي كمتر است. من داراي دو تا سه درصد مواد ازته و نيم درصد چربي هستم. بدترين غذايي كه در ايران با من درست مي‏كنند، سرخ كرده من است كه غالبا آنرا برشته مي‏نمايند، اگر مي‏خواهيد مرا همراه با روغن بخوريد، آب پز آنرا گرم گرم پوشت كنده با كره مخلوط و نرم نماييد و اگر مي‏خواهيد با روغن بپزيد بهتر آن است كه روغن مايع گياهي را جوشانده و خلال‏هاي مرا در آن بريزيد و بهم بزنيد و پس از آنكه كف آن تمام شد و من بخوبي پخته شدم، آنها را با كفگير گرفته در آبكشي كه روي ديگ روغن قرار گرفته بريزيد و بگذاريد روغن اضافي آن خارج مي‏شود، براي تهيه چيپس معمولا خلال مرا در آب انداخته و نشاسته‏ي آنرا مي‏گيرند و بعد بطريق فوق در روغن مي‏پزند و بعد نمك زده و بسته‏بندي مي‏كنند. از خوردن آن موقعي كه زياد مانده است خودداري كنيد و اطفال را از خوردن آن منع نماييد. اگر آب پز مرا گرم گرم پوست كنده و له كنيد و روي مواضع دردناك و متورم بگذاريد، درد آنها را تسكين خواهد داد. من به علت داشتن املاح فسفر شهوت را زياد مي‏كنم و قواي عقلاني را تقويت مي‏نمايم. يكي ديگر از خواص من زياد شدن ادرار است. كليه و مثانه را به اين وسيله زهكشي مي‏كنم. مهمترين خاصيت درماني من كه شايان توجه و تحسين است، معالجه زخم معده مي‏باشد. من به علت داشتن دياستازو آنزيمي مخصوص، زخم‏هاي معدي را التيام و فضولات خارجي معدي را كه غالبا سبب زخم هستند همراه خود دفع مي‏نمايم. حتي اگر اين فضولات تكه‏هايي فلزي را از قبيل ميخ - سنجاق و ذرات لعابي باشد. براي معالجه زخم معده، آب نوع اسلامبولي مرا خام گرفته و ميل نماييد. براي جبران كمبود ويتامين «ث» رنده كرده خام مرا همراه با سالاد ميل كنيد و در موقع تهيه سالاد اوليويه، خام مرا رنده كرده اضافه نماييد. پخته و آب پز مرا زياد نگاه نداريد. زيرا يك نوع قارچ سمي مي‏تواند روي آن رشد نمايد. در صنعت با من الكل و عسل مصنوعي و نشاسته درست مي‏كنند. اگر هنگام شب مرا با روغن گردو به سالاد اضافه كنيد براي از بين بردن كرمهاي معدي و روده‏اي مفيد مي‏باشم. ضماد خام من مرهمي گرانبها و عالي است. اگر آنرا روي يك پارچه تميز گذاشته، روي پلك چشم‏هاي ورم كرده بگذاريد ورم آنرا فرو مي‏نشانم. ترك دست و پا را كه در اثر سرمازدگي پيدا مي‏شوم، معالجه مي‏كنم و درد و سوزش و سوختگي را برطرف مي‏سازم. رنده كرده خام من مخلوط با روغن زيتون بثورات چركي جلدي را درمان مي‏كند و گذاشتن اين مرهم روي دكمه‏اي بواسير و نواسير مفيد است. اگر خام مرا در شير رنده كنيد، بهترين شير زيبايي جهت نرم و لطيف كردن پوست‏هاي دست و صورت شما مي‏باشم و به اين شير بهتر است كمي گلاب اضافه نماييد. اگر آبگوشت يا آش شما در اثر غفلت كمي شور شد مي‏توانيد تكه‏هاي مرا در آن بريزيد تا نمك اضافي را به خود جذب نمايم. اگر در سماور و كتري شما املاح آهكي رسوب كرده و قشر سختي به وجود آورده است، مي‏توانيد پوست مرا در آن ريخته بجوشانيد تا آنها را كنده و تميز نمايم. اگر غذاي شما در اثر مسامحه سوخت و ديگ شما ته گرفت، مي‏توانيد چند دانه از نوع آردي مرا در آن انداخته، در كمي آب بپزيد و بعد آنرا به ته ديگ ماليده و ذرات سوخته را به كمك آن پاك نماييد. من در شهرهاي صنعتي اروپا و آمريكا يك وعده غذاي كارگران را تأمين مي‏كنم و آلمان‏ها پيشرفت خود را در علم و صنعت از نيروي من مي‏دانند. در ايران مرا در آبگوشت، طاس كباب و اسلامبولي و خورش قيمه و اكثر خوراكي‏هاي فرنگي اضافه مي‏نمايند، تنوري و آب پز مرا همراه با گلپر زياد مي‏خورند اگر مي‏خواهيد فرزندان شما در درس پيشرفت نمايند، مرا به خوراك آنها اضافه كنيد و پوره مرا به اطفال شيرخوار كه مي‏خواهند غذا خور شوند بدهيد، براي باز شدن آبسه‏ي دندان، تنوري يا پخته مرا گرم گرم له كرده كنار آن بگذاريد.

زبان خوراكيها جلد يك دكتر غياث الدين جزايري