اسم من «سنبل الطيب» است!

اعصاب را آرامش مي‏بخشم. مقوي معده و جگر هستم. شستن چشم با جوشانده من، سرخي آن را از بين مي‏برد. پاشيدن خشك شده من روي زخم، باعث التيام آن مي‏شود. ضد سرگيجه هستم و دمكرده من تپش و ضعف قلب رادرمان مي‏كند... همراه با گل گاوزبان اصيل ايراني بهتر از قرصهاي و اليوم و ليبر يوم آرامش مي‏بخشم.كساني كه به خوردن اين قرصها عادت كرده‏اند به سراغ من بيايند تا نجات يابند. سنبل در زبان عربي به معني خوشه است، ولي به بيخ و ريشه معطر چند گياه نيز اطلاق مي‏شود. سنبل روم، سنبل هندي و سنبل و كوهي از اين رديف بوده و ه آنها سنبل طبي و سنبل الطيب مي‏گويند. من بيخي معطر با ريشه‏هاي افشان هستم و چون گربه عاشق بوي من است، مجذوب من شده و در برابر من مي‏غلتد و به همين جهت در اين اواخر عده‏اي اسم فارسي مرا علف گربه گذاشته‏اند، وليي در كتابهاي فرهنگ قديمي چنين عنواني دده نمي‏شود و با توجه به اينكه بيخ من ساقه زير زميني بوده و نمي‏توان به من علف خطاب نمود اين وجه تسميه صحيح نيست. به من سنبل الطيب، سنبل طيب، سنبل رومي، سنبل العصافير، و الريانه، حشيشة العصافير، اسمامن، آلكه آلك، ميخوشه و سنبل طبي مي‏گويند. من ضد صرع «هيستري» و ضد تشنج مي‏باشم و از همه مهمتر اينكه ادرار مبتلايان به مرض قند را كم مي‏كنم، مخصوصا اگر مرا همراه با گل گاوزبان اصيل ايراني كه در دامنه كوههاي البرز مي‏رويد دم كنند. سنبل كوهي يكي از انواع من است كه ريشه آن عرق و ادرار را زياد مي‏كند و اشتها آور است. سنبل هندي نوع ديگري ازمن مي‏باشد كه خواصي نظير من داشته و به او تاردوين هندي، عجزمكي و حب العصافير هم مي‏گويند. قسمت مورد استفاده، بيخ و ريشه افشان ما مي‏ياشد كه آن را به صورت دمكرده و تنتور مصرف مي‏كنند و در كارخانجات داروسازي، از آن داروهاي اختصاصي جهت تقويت قلب درست مي‏كنند، كه يكي از آنها «كورامين» نام دارد. انواع پرورش يافته من چندان خاصيت زيادي ندارند و بهتر است از انواع وحشي من استفاده شود. يكي ديگر ازخواص: همراه داشتن مقداري منگنز است. كمبود اين فلز در بدن انسان باعث سفيدي مو مي‏شود، و با اينكه داروسازان سنتي ايران از وجود اين فلز و خواص آن مسبوق نبودند معذلك براي سياه شدن و دراز شدن موي سر و ريش از من استفاده مي‏كردند و به اين منظور پخته مرا بر سر و صورت بسته و نتيجه مي‏گرفتند. نوشيدن دمكرده من آگل گاوزبان و ليمو عماني ييك نوشابه نشاط آور و آرامبخش مي‏باشد. در مجالس ختم اگر به جاي قهوه از اين نوشيدني به مصيبت زدگان بدهيد، بدون آنكه اعصاب آنها تخدير شود آرامش دروني پيدا خواهند كرد. من باز كننده و مقوي دهانه معده و جگر مي‏باشم، ليزري و رطوبت سينه و فضولات دماغي را از بين مي‏برم. من شكم را جمع مي‏كنم، شستن چشم با آب من همراه با آب گشنيز سرخي آن را از بين برده و در تقويت بينايي موثر است و باعث روييدن مژگان مي‏شود. نشستن در آب جوشانده و برداشتن مقدار كمي از ريشه سنبل الطيب رحم را پاك و عقب افتادگي عادت را باز مي‏نمايد، پاشيدن گرد خشك من روي جراحات باعث التيام آنهاست. مقدار خوراك بيخ و ريشه من پنج گرم مي‏باشد. تازه من موثرتر از ريشه خشك من است. من بادشكن، خواب آور و ضد كرم مي‏باشم. سرگيجه، سردرد يكطرفه، دلهره و اضطراب، داءالرقص، حالات ماليخوليايي، اختلالات زمان يائسگي، سكسكه‏هاي مداوم و خلاصه هر بيماري كه منشاء عصبي داشته باشد با خوردن من تسكين مي‏يابد. شستشوي دهان با آب جوشانده من جوشها و زخمهاي مخاط دهان را از بين مي‏برد و دمكرده من براي تپش و ضعف قلب هر دو مفيد است.

زبان خوراكيها جلد دوم دكتر غياث الدين جزايرى