اسم من «زنجبيل» است!

از من براي ضعف اعصاب استفاده بريد. حافظه را تقويت مي‏كنم. درمان كننده يرقان بوده، سم غذايي را از بين مي‏برم. اگر مرا با آبگوشت مصرف كنيد، درد مفاصل را درمان مي‏كنم. اگر از ضعف معده ناراحتيد، از من استفاده كنيد! اسم من زنجبيل است، به من زنجفيل، جربيل، زنزبيل هم مي‏گويند. قسمت مورد استفاده من بيخ من است كه پس از پژمرده شدن گياه من، آن را از زمين در مي‏آورند و در تشكي چوبي ريخته به هم اصطكاك مي‏دهند تا پوست روي آن گرفته شود و بعد مغز چوبي آن را خشك مي‏كنند. من نيرو بخش، مقوي معده، بادشكن و ضد رقت و فساد خون هستم. اگر پودر مرا روي پوست بدن مالش دهند، آن را تحريك و قرمز مي‏نمايم. اعراب مرا مقوي باه مي‏دانند. گياه من در ايران ديده نشده است، ولي در چند كتاب قديمي نوشته‏اند كه در مازندران به عمل مي‏آيم. من مقوي حافظه و باز كننده كبد و قاطع بلغم هستم، و رطوبات غليظي كه در روي جدار روده و معده چسبيده باشد، از بين مي‏برم. مرا جهت فلج و ضعف اعصاب تجويز كرده‏اند. من درمان يرقان بوده، ادرار را زياد مي‏كنم و درمان اسهالي هستم كه در اثر مسموميت غذايي توليد شده باشد. من تشنگي را برطرف مي‏كنم و با نبات و كندر مرا جهت جلوگيري از زيان و نفخ ميوه‏هاي نارس تجويز كرده‏اند و با زرده تخم مرغ نيم برشته شهوت را زياد مي‏كنم، مخصوصا اگر همراه با پسته خورده شوم، سابقا براي زياد شدن شهوت خوردن من همراه با خولنجان و پسته از اسرار بود. نگاه داشتن من در دهان و مكيدن آن جهت رفع عطش بي تأثير نيست، ضماد من جهت گري (داءالثعلب) و فرو بردن ورم بردن سودمند مي‏باشد. چون مرا كوبيده روي آبگوشت پاشيده بخورند، درد مفاصل را تسكين مي‏دهم. ماليدن خشك من و آب تازه من هم براي معالجه رماتيسم نافع است. در ايران مرا به نان قندي زده، جهت امراض رطوبي مي‏خورند. زنجبيل پرورده، تازه مرا ورق ورق كرده، در آب نمك و آبليمو مي‏اندازد و براي تهيه قرص، گرد مرا با نمك و كمي آبليمو خمير كرده به صورت قرص در مي‏آورند. مقدار خوراك من 25 % تا يك گرم است و بيشتر با دارچين دمكرده مي‏نوشند. تنتور الكلي يك پنجم من در دارو خانه‏ها ساخته مي‏شود. من غذاي غدد فوق كليه بوده ترشح كورتون را زياد مي‏كنم و بيشتر خواص من به اين علت است. زنجبيل شامي من با اينكه از خانواده زنجبيل نيستم و در ايران در اطراف تهران، سواحل درياي مازندران، اسپيلي، راه پيورزن به عمار لو و در اطراف اراك در نواحي سيلاخور و حيدريه بطور خودرو به عمل مي‏آيم معذلك در ايران مرا زنجبيل شامي مي‏نامند و اعراب به من «راسن» گويند. قسمت مورد استفاده من ريشه من است كه همراه با يك ساقه زيرزميني كوتاه و گوشتدار بوده و بوي آن شبيه بنفشه است و از اين نظر شبيه ريشه زنبق است. ريشه من مقوي، پيشاب آور، ضد ميكروب و ضد عفوني كننده قوي است و به همين جهت مسكن تحريكات ميكروبي حنجره و درمان گلو درد، برنشيت، گريپ، نزله، سياه سرفه و ناراحتيهاي ريوي است. من از رشد ميكروب سل جلوگيري مي‏كنم و اشتهاي بيماران و مسلولين را زياد مي‏نمايم. مقوي معده، روده و كبد هستم و ريشه من استفراغ را تسكين مي‏دهد. اثر من در روي رحم و مجاري تناسلي و ادرار قطعي است، مخصوصا ترشحات زنانه را بر طرف مي‏كنم. در موارد قطع عادت ماهانه و يائسگي پيشرس مرا تجويز كرده‏اند. من عادت ماهانه دختران را منظم مي‏كنم و چون ادرار را زياد مي‏كنم در بيماريهاي كليه و آب آوردن انساج و چاقي ران و باسن و بيماري يرقان تجويز مي‏شوم. ضماد ريشه من در عوارض پوستي مانند سودا و ورم پوستي و دانه‏هاي جلدي و خنازير درمان خوبي است و براي معالجه نقرس هم توصيه شده‏ام. ريشه من ضد كرم بوده و آن را به اين منظور به مقدار يك تا پنج گرم به طور جوشانده، به اطفال مي‏دهند. براي معالجه ماليخوليا، وحشت، خوف و اندوه از جوشانده من استفاده كنيد، كساني كه در رختخواب ادرار مي‏كنند، بهتر است از جوشانده ريشه من بنوشد تا دستگاه دفع ادرار آنها تقويت شود. براي باز شدن عادت ماهانه زنان نيز جوشانده من مفيد است. مرباي من با عسل جهت سرفه، سختي تنفس و پاك كردن سينه سومند است. براي باز شدن رگل از بخور ريشه من استفاده مي‏كنند، جوشانده برگ من نيز همانند ريشه من است. ضماد بيخ من جهت ترك كشاله ران و تحليل ورمها سود دارد. مقدار خوراك من سه گرم است. زنجبيل سگ من هم با اينكه از خانواده زنجبيل نيستم چون ريشه من در بو و طعم به آن شباهت دارد، مرا «زنجبيل سگ» و عربي «زنجبيل الكلب» نامند چون سگ همينكه مرا بخورد مسموم مي‏شود. برگهاي من تند مانند فلفل است و چنانچه در تاريخ نوشته‏اند، اقوام وحشي قبل از تاريخ قبل از دسترسي به فلفل از من استفاده مي‏كردند و صاحب «اختيارات بديعي» مرا فلفل آبي ناميده است. قسمت مورد استفاده من برگ ساقه و ريشه من است. من در نواحي شمال ايران، بندر گز و نواحي جنوبي مي‏رويم. مهمترين فايده من آن است كه خون را بند مي‏آورم و دانشمندان با مصرف 30 تا 40 قطره از عصاره من - سه مرتبه در روز - خونريزيهاي معدي، بواسير و خون رحم را بند آورده‏اند و به علاوه من اثر قاطع و سريع در جلوگيري از خونريزيهاي فيبرم و عوارض يائسگي دارم. من پيشاب آور بوده و براي درمان آب آوردن انساج، يرقان، رماتيسم و نقرس از من استفاده مي‏كنند. ضماد برگهاي تازه من اثري مانند مشمع خردل دارد و مي‏توان آن را براي معالجه دردهاي عصبي رماتيسم و درد كمر به كار برد. من را براي معالجه برفك، آنژين، زخم بيني تجويز مي‏كنند، براي تسكين درد دندان پنبه را به شيره من آغشته و آن را در حفره دندان كرم خودره بگذاريد تا درد آن ساكت شود. دمكرده 5 تا 15 گرم گياه من در يك ليتر آب را مي‏توان براي بند آوردن خونريزيهاي داخلي به كار برد ضماد برگهاي تازه من براي پاك كردن كك مك و خالها و لكه‏هاي سياه پوست اثري قوي دارد. ضماد برگ من محلل اورام است. من داراي ويتامين K هستم.

زبان خوراكيها جلد دوم دكتر غياث الدين جزايرى