اسم من «چوب چيني» است!

خون را تصفيه مي‏كنم. در معالجه ناراحتي‏هاي رواني بي‏همتا هستم. از پيشترفت سرطان جلوگيري مي‏كنم. يكي از خواص بي نظيرم، از بين بردن جذام است. علاج كند ذهني هستم و از خواص بي‏شماري برخوردارم كه كمتر كسي از آن مطلع است... فارسي من چوب چيني است و به زبانهاي فرنگي به من ژين سگ گويند و اينكه عده‏اي از لغت‏نويسان اسكوئين را كه گياه ديگري است چوب چيني ترجمه كرده‏اند اشتباه مي‏باشد. عربي من جنسه و جنسج است. هزار سال پيش من در داخل حصار چين محبوس بوده و كسي از خواص معجزه‏آساي من جز چينيها اطلاع نداشت و به همين جهت دركتب دانشمندان و پزشكان بزرگ ايراني «محمد بن زكرياي رازي» و «شيخ الرئيس ابوعلي سينا» وارد نگرديم و چون پايه طبابت در اروپا را كتب دو دانشمند نامبرده تشكيل مي‏داد، به همين جهت اروپاييان اطلاع كافي در مورد من نداشت، ولي اخيرا پي به خواص من برده و كارخانه‏هاي بزرگ داروسازي مشغول مطاله مي‏باشند تا بتوانند خواص دارويي مرا پيدا كرده و از آن بهره‏برداري نمايند، غافل از اينكه پس از باز شدن ديوار چين عده‏اي از پزشكان ايراني مانند حكيم ميرعمادالدين شيرازي، حكيم ميرزاقاضي يزدي، حكيم مير محمد تهراني و حكيم مؤمن، روي من قبلا مطالعه كرده و خواص استفاده از من را پيدا كرده‏اند و چنانچه كارخانه‏هاي بزرگ داروسازي بخواهند مي‏توانند تمام اينها را در كتب ايراني خوانده و از آن بهره‏برداري نمايند. زادگاه اصلي من چين است و چون مرا در جاهاي ديگر بكارند يا سبز نمي‏شوم و يا تغير ماهيت داده بسياري از خواص خود را از دست مي‏دهم. چنانچه صاحب كتاب مخزن الادويه توانست ريشه مرا با مقداري خاك قرمز زادگاه اصلي من بدست آورد و آن را در باغچه منزل خود در مرشد آباد بكارد. گياه من روئيد، ريشه آن شيرين‏تر از گياه چيني ولي خواص آن كمتر بوده و چون سال ديگر ريشه جديد را كاشتند پوسيده و سبز نگرديد. اخيرا نيز در آمريكا، ژاپن، كره و بسياري از كشورهاي ديگر مرا كاشته‏اند ولي هيچكدام مانند گياه اصلي من نيست. من براي تقويت قوه باه و برگشت شهوت مأيوسان، تصفيه خون و معالجات رواني و انواع جنون، ماليخوليا و مانيا و معالجه امراض صعب العلاج مثل انواع سرطان و تومورهاي بدخيم و خوش خيم و زخمهاي پليد و چركين جذام، فلج، رعشه، تشنج امتلايي (اسپاسم)، سردرد مزمن، درد شقيقه، كندي ذهن، حواس پرتي، و فراموشي مفيد مي‏باشم. ريشه من كمي خواب‏آور، پيشاب‏آور و قاعده‏آور مي‏باشد و سريع النفوذ در رگهاي موئين بوده و براي بسياري از امراض تجويز شده‏ام. بزرگترين خاصيتي كه داروسازان سنتي ايران به من نسبت داده‏اند و داروسازي جديد از آن بي‏اطلاع است معالجه بيماري اوراق كه به ندرت ديده مي‏شود و اخيرا در ايران چند مورد ديده شده است، نوعي خوره عصبي است، در اين بيماري كه از نوك انگشتان شروع مي‏شود مغز خاكستري عصب به تدريج خورده شده و به تدريج از بين مي‏روند. به اين جهت به آن زمور عضلاني نيز مي‏گويند. همينكه اين خوره به اعصاب قلب رسيد، بيمار تلف مي‏شود. حداكثر دوره اين بيماري از تاريخ ابتلا تا رسيدن مرگ كمتر از دو سال و دو ماه مي‏باشد. نام فرنگي بيماري اوراق (ساركو) مي‏باشد. خاصيت ديگري كه داروسازان سنتي ايران به آن داده‏اند، درمان معتادان به ترياك مي‏باشد كه شرح مفصل آن در قراباد كبير نوشته شده است. قسمت مورد استفاده من ريشه‏ام مي‏باشد و در بازار متأسفانه ريشه‏هاي ديگر را به جاي ريشه من مي‏فروشند مخصوصا در بازار اروپا بيشتر ژين سنگ ژاپني كه فقط شباهت به ريشه من دارد زياد ديده مي‏شود. اينكه مي‏گويند چوب چيني را نبايد با يك نمك و ترشي خورد صحيح نيست. عشه چيني من نوعي ساقه زيرزميني هستم كه مرا از چين و ژاپن مي‏آورند و غالبا مرا با چوب چيني ترجمه كرده‏اند. عربي من جزوار چيني است و منافع چوب چيني را ندارم. من، بي‏بو، بدون طعم چوب چيني كمي شيرين است. من داراي تانن صمغ بوده و خاصيت مسهلي دارم و نبايد مرا با گياه عشبه معمولي كه خود را قبلا در زبان خوراكيها معرفي كرده است اشتباه كرد. من در كنار بحر خزر نيز مي‏رويم و نوع ايراني من براي تصفيه خون و نقرس مفيد است و بهترين دارو براي معالجه سفليس مي‏باشم.

زبان خوراكيها جلد سوم دكتر غياث الدين جزايرى