اسم من «چاي» است!

به من چا و چايي هم مي‏گويند - من برگ درختچه‏اي هستم كه انواع وحشي آن در چين و هندوستان مي‏رويد و قامت آنها معمولا به ده متر مي‏رسد ولي انواع بستاني و پرورش يافته من كه برگها و جوانه‏هاي آنرا مرتبا مي‏چينند از دو متر قد آن تجاوز نمي‏كند. قسمت مورد استفاده‏ي من برگهاي من است كه پس از بو دادن بصورت چاي سبز و سياه به فروش مي‏رسد. در تاريخ كشف من افسانه‏هاي زيادي گفته‏اند. از جمله مي‏گويند يكي از امپراتوران چين بر يكي از نزديكان خود غضب كرد و دستور داد او را از شهر بيرون كنند آن شخص مدتي در كوه و بيابان و در جنگل‏ها و بيشه‏ها سرگردان بود و در نتيجه بسيار ضعيف و زرد چهره شده بود. روزي درختي ديد. از غايت گرسنگي برگ آنرا غذاي خود ساخت و در اندك مدتي علائم سخت در او ظاهر شد و رنگ رخساره او باز و زيبا گرديد. مخفيانه به شهر آمد و براي يكي از نزديكان امپراتور احوال خود را نقل كرد و آن شخص به عرض رسانيد، امپراتور او را احضار كرد و از ديدن صورت زيبا شده‏ي او متعجب شد و پس از جويا شدن از علت آن، عده‏اي از پزشكان را مامور تحقيق در اطراف فوايد آن گياه نمود. حكيم ميرزا قاضي در كتاب «اختيارات» خود پس از ذكر اين افسانه مي‏نويسد: چاي گياهي است خوشبو، با اندك تلخي. نوشيدن دمكرده‏ي آن حرارت باطن را تسكين مي‏دهد و خون را صاف مي‏كند. افسانه‏ي ديگري نيز در وصف من به اين شرح گفته‏اند: روزي جمعي از اهالي ختا به شكار رفته بودند گوشت يكي از شكارهاي خود را پخته و در ظرفي ريخته و روي آنرا با سرشاخه‏هاي بوته‏ي چاي پوشاندند و دو مرتبه به دنبال شكار رفتيد. پس از آنكه براي خوردن غذا جمع شدند، ديدند تمام گوشت‏ها له شده و چون اين امر را نزد اطبا اظهار داشتند آنها پس از تحقيق و امتحان دانستند كه برگهاي شاخه‏ي گياه من، در هضم غذا، و طعام و زود پختن گوشت و حبوبات اثر دارد. باري زادگاه اوليه من چين و هندوستان است. و در ايران نيز به گيلان و مازندران و مخصوصا لاهيجان كاشته شده و به چاي داخلي معروف مي‏باشد. بهترين زمين براي كشت من زميني است كه داراي سنگهاي خروجي و آتشفشاني باشد تا محصول من مرغوب و مفيد باشد. زيرا گياه من احتياج به فلز (فلوئور) دارد. چايكاري در چين معمولا در شكاف دره‏هاي عميق صورت مي‏گيرد و فرآورده‏ي آن به علت خروجي بودن زمين داراي فلوئور زيادي است، و از طرف ديگر روستاييان چيني معتقدند كه خاك مالك حقيقي همه‏ي موجودات است و روي اين فلسفه به عنوان كرد كود مدفوع انسان را به كار مي‏برند. روي اين اصل چاي چيني سرشار از شبه فلز فلوئور بوده و چاي داخلي از حيث داشتن اين عنصر مفيد فوق‏العاده فقير است. فقط محصولات چند نقطه‏ي كوهستاني تا 3 ميلي گرم درصد دارد. دومين دليل زيادي فلوئور در چاي چين استفاده از طغيان رودخانه‏ها است، زيرا در چين رودخانه‏هايي جاري است كه از كوههاي آتشفشاني سرچشمه گرفته و بستر آنها بالاتر از مزارع چاي كاري است و هنگام طغيان سفيدرود در سطحي پايين‏تر كشت زارها جاري است به ندرت طغيان آن گل و لاي به اين مزارع مي‏رساند. در ژاپن مزارع چاي در مجمع الجزاير آتشفشاني است و آب و زمين و هوا سرشار از شبه فلز فلوئور مي‏باشد و از طرف ديگر ژاپني‏ها مقداري از صيد ماهي را به ساختن آرد ماهي اختصاص داده و آنرا به عنوان كود مصرف مي‏كنند. استفاده از آرد ماهي كه داراي مقدار زيادي فلوئور است كافي است كه چاي ژاپني نسبت به اين شبه فلز غني بوده و فرآورده‏ي آن مرغوب شود. براي اصلاح و مرغوب شدن چاي داخلي بهترين وسيله از كودهاي فلوئور دار مثل آرد ماهي است. چاي سبز از بو دادن برگهاي تازه بدون دمبرگ به عمل مي‏آيد و چون برگهاي چاي مدتي مانده و تخمير شوند، محصول آن‏ها چاي سياه مي‏باشد. دمكرده‏ي پنج تا ده در هزار برگهاي بو داده من محرك و مقوي معده بوده و ادرارآور است، ولي از نظر داشتن خواص مذكور كمتر استعمال مي‏شود. بلكه معمولا آنرا مانند يك نوشابه‏ي عادي و براي رفع خستگي مي‏نوشند. من مقوي مغز - معده و باه مي‏باشم و ادرار را زياد مي‏كنم، نشاطآور بوده تشنگي را تسكين مي‏دهم - سر درد را آرام مي‏كنم التهاب معده را فرو مي‏نشانم، خون و رنگ رخسار را صاف مي‏كنم و به جذب ادويه در اعماق ياخته‏هاي بدن كمك مي‏كنم. بوي بد دهان را از بين مي‏برم، مخصوصا خشك من در از بين بردن بوي سير و پياز بي‏اثر نيست. جهت خفقان و امراض قلب مقدار كم من مفيد است و از همه مهمتر به علت داشن شبه فلز فلوئور ميناي دندان و استخوانها را تقويت كرده و از پوسيدگي دندانها جلوگيري مي‏كنم، زياده‏روي در خوردن من رنگ دندان را زرد مي‏كند ولي دندانهاي زرد ديرتر خراب شده و كرم خوردگي كمتر پيدا مي‏نمايند.

زبان خوراكيها جلد يك دكتر غياث الدين جزايري