اسم من «تره» است!

املاح معدني، كلسيم و آهن به وفور در من موجود است. رنگ چهره را باز مي‏كنم. فارسي من گندنا مي‏باشد، ولي اكنون بيشتر به من تره و سبزي تره مي‏گويند. اهالي گيلان مرا «كوار» مي‏نامند. يك نوع شيرين و مفيد من در كردستان به عمل مي‏آيد كه به زبان محلي «كيلافه» نام دارد. اقسام وحشي من باريك و تند بوده، و كوچوك ناميده مي‏شود. و دو برادر دارم يكي به نام والك و ديگري به نام تره پياز كه به آن تره فرنگي هم مي‏گويند. عربي من كراث و كراث‏البقل است. من از خانواده‏ي پياز بوده و مانند آن سودمند مي‏باشم، ولي بوي من از آن كمتر است، و كسي كه مرا خرد كند مجبور به ريختن اشك نيست. ادرار را زياد مي‏كنم - خلطآور بوده و سينه را نرم مي‏نمايم و براي از بين بردن ذرات و رسوبات زرد رنگ از ادرار مبتلايان به رماتيسم تجويز شده‏ام. جوشانده‏ي من براي باز شدن صدا و درمان زكام - سرفه - لارنژيت و برونشيت و بطور كلي در التهابات دستگاه تنفس و رمهاي آن به كار مي‏رود! اگر مرا له كنيد و بر محل نيش زنبور و زنبور عسل بگذاريد، درد آنرا تسكين مي‏دهم - من سرشار از ويتامين ث و املاح معدني، مثل كلسيم و آهن مي‏باشم و مقدار اين ويتامين و املاح در من خيلي بيشتر از مقدار آن‏ها در تره فرنگي است. به حد كافي منيزي هم دارم و به همين جهت از سرطان جلوگيري مي‏كنم. ماليدن برگ من با سركه به پيشاني و جلو سر، خون دماغ را بند مي‏آورد. من براي بواسير و بادهاي غليظ شكم مفيد مي‏باشم. اشتها را باز مي‏كنم و غريزه جنسي را تحريك مي‏نمايم و رنگ چهره را باز كرده و بر زيبايي و لطافت پوست مي‏افزايم. ارامنه‏ي ايران به خوردن من علاقه‏ي زياد دارند و زيبايي و خوش آب و رنگي بانوان را از آن مي‏دانند. خوردن خام من قصب الريه را پاك و كيسه صفرا را باز مي‏كنم. به هضم غذا كمك مي‏كنم. مقوي كمر، ملين طبع بوده و از قولنج جلوگيري مي‏نمايم، برگ من پيشاب‏آور و قاعده‏آور است، خوردن برگ من بعد از طعام مانع ترش كردن آن است. شهوت را زياد مي‏كند. چنانچه برگ من به مقدار پانزده گرم خورده شود، خون بواسير را بند مي‏آورد. خوردن من با عسل جهت امراض سرد سينه و ورمهاي ريه و باز شدن آنها مفيد است. ريختن من در آش جو جهت درمان تنگ نفس توصيه شده است. ترشي تره باز كننده‏ي جگر و سپرز و معالج قولنج است - گرد خشك كرده‏ي من مسهل خون جمع شده در معده است. حمول برگ كوبيده من به تنهايي و يا با داروهاي مناسب پاك‏كننده ترشح رحم و ضد عفوني كننده‏ي آن بوده و مانع از افتادن جنين است. چنانچه مرا با سركه و نمك پخته و زني كه مبتلا به ورم رحم است در آب آن بنشيند درمان خواهد شد، و چون مرا دو بار بپزند و بفشارند و بعد شسته با غذا ميل نمايند، لذيذتر شده و نفخ از بين مي‏رود ولي از خواص من كاسته مي‏گردد. خوردن من با عسل پادزهر سموم مخصوصا مسموميت غذايي است و براي معالجه امراض جلدي نافع است. ضماد برگ من با سماق جهت اگزما و با نمك جهت زخم‏هاي چركي نافع است. من داراي نوع پنيسيلين بوده، و بيشتر خواص درماني من نتيجه‏ي آن است، انواع من از پياز دير هضم‏تر و نفاختر است. زياده‏روي در خوردن من باعث تاريكي چشم و فساد لثه و ديدن خوابهاي آشفته است و چون شمشير و كارد را با آب من آب دهند ديرتر كند خواهند شد. تخم تره‏ خوردن دو مثقال تخم من با 2 مثقال «مورد» درمان امراض سرد و بند آوردن خون‏ريزي است. جگر را باز مي‏كند و محرك اشتها و مقوي كمر و كليه و مثانه است. بو داده تخم من به تنهايي قاطع اسهال مزمن و پيچش معده است. بادشكن بوده، و بخور آن جهت بواسير نافع است. بخور بذر من با موم و قطران، درد دندان را تسكين مي‏دهد و پوسيدگي آن را راكد مي‏كند. ضماد عصاره بذر من بر جاي نيش حشرات و افعي و پاك كردن كك و مك و آثار جلدي مفيد است. چنانچه بذر مرا بكوبيد و داخل سركه بريزيد ترشي آن را از بين مي‏رود و اين به علت زيادي املاح قليايي آن است. مضر ريه و كليه و مثانه است. در تقويت باه تخم فرنگي قوي‏تر از بذر تره معمولي است. تره بياباني‏ من با برگ نازك خود تره‏ي وحشي بوده، و بنام «كوچوك» شهرت دارم تندي من بيش از نوع بستاني است و خاصيت ضد عفوني كننده‏ي من چند برابر است. ادرارآور خوبي هستم، قاعده بانوان را باز مي‏كنم. خمول من ضد عفوني كننده‏ي رحم است، ولي براي زنان آبستن خوب نيست. زيرا سبب سقط جنين مي‏شود - عصاره من مسهل سودا مي‏باشد، ولي زياده‏روي در خوردن آن باعث خونريزي است و چنانچه بذر مرا پنج روز، بخورند بواسير را بند مي‏آورد. پادزهر حشرات است، ضماد آن براي برص توصيه شده است، و يك نوع وحشي كه در كوهستان‏ها مي‏رويد، برگ آن باريكتر و طعم آن شيرين‏تر و خوشبوتر است اين نوع را كه در كردستان «كيلافه» نامند در تسكين درد معده و روده مؤثرتر است و در ساير خواص همانند تره‏ي معمولي است. والك‏ فارسي من والك است - بين تره و سير قرار دارم و در كتب مختلف از من كراث الثوم كراثي - سير خرس - كراث الدب و سير جنگلي ياد كرده‏اند. ضد عفوني‏كننده قوي هستم. به هضم غذا كمك مي‏كنم - سرشار از ويتامين «ث» بوده و داراي لعاب و صمغ زياد مي‏باشم. فشار خون را كم مي‏كنم، ادرار - شير و عرق را زياد مي‏كنم و قاعده‏آور هستم. سينه را نرم و صدا را باز مي‏نمايم و درمان خوبي براي تنگ نفس مي‏باشم - اثر خوبي بر روي اعصاب دارم و مرا براي درمان نسيان و تقويت اعصاب و اشخاص فالج و لقوه‏اي تجويز كرده‏اند. من ضد كرم معده و ضد كرم كدو مي‏باشم. شهوت را زياد مي‏كنم و درد رماتيسم و سياتيك و نقرس را تسكين مي‏دهم. ادرار را باز مي‏كنم و رنگ چهره را نيكو مي‏سازم - پادزهر سموم حيواني و غذايي هستم. مداومت در خوردن من سبب ريزش موي سفيد و در آمدن موي سياه به جاي آن است، و از اين نظر شباهت زيادي به سير دارم. تره فرنگي در گذشته در ايران به من تره‏ي شامي و اكنون تره فرنگي مي‏گويند. دو نوع دارم يكي پيازش كوچكتر و ديگري بزرگتر است. برگ مرا خام نمي‏توان خورد و معمولا پخته خورده مي‏شوم. در بين حيوانات كبك به خوردن من علاقه زياد دارد. زيرا صداي او با خوردن من باز و بلند مي‏شود. من ادرار را زياد مي‏كنم - نفخ معده را برطرف مي‏سازم. شير و عرق را زياد مي‏كنم و تنگي نفس را شفا مي‏بخشم. من داراي ويتامين ث هستم، ولي مقدار اين ويتامين در من كمتر از تره‏ي معمولي است. املاح آهن و كلسيم و منيزيم هم كمتر از تره دارم.

زبان خوراكيها جلد يك دكتر غياث الدين جزايري