اسم من «پياز است»

هواشناسان خوبي هستم. بي خوابي را از بين مي‏برم. براي جلوگيري از سرطان مرا توصيه كنيد. نقش مؤثري در معالجه «آب شكم» دارم. سنگ كليه را خرد مي‏كنم. فارسي و هندي من پياز است، در فارسي به من «سوخ» هم مي‏گويند. اعراب به من بصل و تركان «سوقان» در زبان تركي به نوع بياباني من «كومران» نام داده‏اند. دانشمندان قديم و جديد براي من بيش از هزار خاصيت قائل شده‏اند، من انواع و اقسام كوچك و بزرگ، تند و شيرين، پوست سفيد و قرمز دارم. من داراي يك ساقه زير زميني به نام طبق پياز هستم. اين ساقه از يكطرف به ريشه‏هاي افشان و از طرف بالا به يك ساقه‏هوايي ختم مي‏شود، ودر اطراف اين طبق فلسهاي پياز پرده پرده روي هم جمع شده و يك شكل كروي به وجود مي‏آورند. در روي اين جسم كروي پوست پياز قرار دارد. يكي از عجايب طبيعت كه در نهاد من است، نيروي هواشناساسي ست بطوري كه قبل از رسيدن فصل زمستان مي‏توانم شدت سرماي زمستان آينده را پيش بيني كنم. در فصل پاييز شما وقتي مرا از زير خاك در مي‏آوريد اگر پوستها و پرده‏هاي من ضخيم، چرمي و محكم باشد، بايد بدانيد كه زمستان سختي را آن محل خواهد داشت و اكر نازك و كم دوام باشد، در زمستان آينده سرماي زيادي در آن محل ديده نخواهد شد، و نيز روي همين اصل است كه بار فروشان از روي پوست و پرده‏هاي من زادگاه مرا تشخيص مي‏دهند. چون پيازي كه از مناطق گرمسيري مي‏آيد با پياز مناطق سردسير فرق بسيار دارد. من جزو مواد غذايي بسيار مفيدم كه بطور پخته و خام هر دو مي‏شوم، داراي ويتامينهاي «ب» و «ث» بوده و سرشار از املاح سيترات - استات فسفات نيترات و تركيبات گوگردي و املاح كلسيم سديم پتاسيم‏يد - سليس و چندين نوع قند مي‏باشم. به كساني كه كارهاي فكري دارند، خوردن پياز را كه داراي فسفر است توصيه نماييد. من هضم مواد نشاسته‏اي را آسان مي‏كنم و خواب را راحت مي‏نمايم. به كساني كه دچار بي خوابي مي‏شوند، توصيه كنيد كه از خوردن من غافل نشوند. در عصر حاضر كه به علت انفجارهاي پي در پي خورشيد و انفجارهاي اتمي و آلودگي هوا و سر و صداي شهرها سكته‏هاي مغزي و قلبي زياد شده است، نبايستي هيچ سفره‏اي خالي از من باشد، زيرا من از لخته شدن خون جلوگيري مي‏كنم و از زيان آلودگي هوا مي‏كاهم. من داراي يك ماده ميكربكش نظير پني سيلين هستم كه ميكربهاي وبايي شكل را مي‏كشم و با سيلهايي كه سبب مسموميت غذا مي‏شوند، از بين مي‏برم، و زهرابه آن را خنثي مي‏كنم و به همين جهت است كه طباخان گوشت را همراه من حفظ مي‏كنند و هيچ غذاي گوشتي را بدون من نمي‏پذيرند. هيچگاه غذاي مانده و بازاري نخوريد، مگر آنكه با آن مقداري پياز ميل نماييد. خوردن پخته يا خام من به رشد اطفال مخصوصا كودكان عقب افتاده كمك مي‏كند، من به علت داشتن مواد گوگردي، خون و مجاري تنفسي را ضد عفوني مي‏كنم و جهت درمان تنگ نفس ورم گلو برنشيت گريپ و غيره مفيد مي‏باشم و نيز به علت داشتن گوگرد است كه موهاي سر و صورت را تقويت كرده و از ريزش «آنها جلوگيري مي‏نمايم. عمل من در معالجه امراض كليوي غير قابل ترديد است. من درمان پرستات، ورم، ساق پا و روماتيسم مفصلي و غيره مفيد مي‏باشم. من بات اينكه به هضم غذا كمك مي‏كنم تع و نفخ را از بين مي‏برم، خودم كمي نفاخ هستم و براي جلوگيري از نفخ من، بايستي از مواد قندي استفاده كنيد. خوردن كمي قند يا شكر يا مكيدن نبات و آب نبات نفخ مرا از بين مي‏برد. براي تسكين درد دندان كافي است كمي آب پياز را با پنبه آغشته ئ آن را در حفره دندان كرم خورده بگذاريد. براي معالجه زگليهاي گوشتي وسط يك پياز بزرگ را گود كرده، و در آن نمك بريزيد و بگذاريد تا نمك آب شود و آن را روي زگيل بماليد. براي از بين بردن لكه‏هاي سياهي پوست نيز دارويي مفيدتر از آب پياز و نمك نيست. من داراي چندين نوع قند بوده، و با كمك نيتراتهايي كه دارم ادرار را زياد مي‏كنم. اثر من در جلوگيري از تشمع كبدي و سرطان، غير قابل انكار است و در معالجه ورم پرده خارجي قلب و ذات الريه تجويز مي‏شوم. من بوي زهم گوشت را از بين مي‏برم و گرفتگي دماغ را كه در اثر تنفس در هواي متعفن پيدا شده باشد باز مي‏نمايم. من داراي انسولين گياهي و اينولين هستم و به همين جهت براي مبتلايان به مرض قند مفيد بوده و قند خون را پايين مي‏آورم. براي معالجه آب آوردن شكم، پيدا شدن آلبومين در ادرار به سراغ من بياييد، و از مدربودن من استفاده كنيد. در برگ من مقداري قند و آنزيمهاي مختلف و مقدارزيادي سبزينه وجود دارد. ضمنانيم پخته من مسكن التهاب و ناراحتيهاي مربوط به سوختگي و بواسير است. من اشك آور بوده و چشم نمي‏زنم. خوردن من با نان، بازكننده ادرار و حيض بوده و شكننده سنگ كليه و مثانه است.پخته مهراي من قدرت غذايي بيشتري دارد، شكم را نرم مي‏كند و آروغ ترش را از بين مي‏برد، پخته من با دنبه و چربي جهت پاك كردن اخلاط غليظ سينه وريه مفيد است. ترشي من جهت درمان يرقان و زيادشدن اشتها و تقويت هاضمه و جلوگيري از قي صفراوي و بلغمي سودمند است. من پادزهر سموم هستم، خوردن آب من به مقدار زياد، براي كساني كه سگ هار آنها را گزيده باشد سابقا تجويز مي‏شد. چكاندن آب من در چشم جهت جلوگيري از آبريزش و خارش پلك چشم نافع است، و با عسل جهت رفع لكه سفيدي و زخم چشم و ضعف بينايي تجويز شده است. كشيدن آب من در بيني پاك كننده دماغ است. بوئيدن من در مواقع شيوع امراض مسريه منافع بسيار دارد. چكاندن آب من در گوش جهت رفع سنگيني و صدا كردن گوش و پاك كردن چرك آن نافع است، مقدار خوراك من تا صد گرم است. ضماد كوبيده من بر محل نيش عقرب و زنبور زهر آنها را از بين مي‏برد. ضماد من بروي پوست بدن خون را به سوي جلد مي‏كشد و آن را خوش آب و رنگ مي‏نمايد، ضماد من با عسل و باروت جهت درمان برص، زگيل، گوشتي، كك ومك و زخمهاي چركي توصيه شده است و براي از بين بردن زگيل بهتر است ضماد مرا با نمك و گيلاب و عسل استعمال نماييد.ضماد من بازرده تخم مرغ جهت بواسير و دردنشستنگاه به كار مي‏رود و با كوهان شتر جهت شقاق و بواسير مفيد بوده، بواسير را باز مي‏كند. پخته من با پيه جهت معالجه زخم پا كه در اثر زدن كفش بوجود آمده باشد مفيد است. عده‏اي از اشخاص گرم مزاج و سودايي نسبت به من حساسيت دارند. اين اشخاص يا بايستي از پخته من استفاده كنند و يا بعد از خوردن من، كمي سركه يا آب انار ميل نمايند. براي برطرف ساختن بوي من خوردن سبزيهاي معطر، باقلاي خام، گردوي بوداده، و نان سوخته موثر است. بذر من مقوي قواي شهواني است، و جهت موخوره و داء الثعلب مفيد است. پيازچه اسم من پيازچه است، به من پياز اسپانيايي، بصل اسپانيا و پياز تازه هم مي‏گويند، و داراي تمام خواص پياز مي‏باشم. چنانچه از اسم من پيداست، مرا از اسپانيا آورده‏اند. تراه و «والك» نيز نوعي پياز بوده كه قبلا خود را معرفي كرده‏اند. باري، خانواده ما عامل سلامتي و طول عمر مي‏باشند و اين خاصيت در پيازچه و والك هم وجود دارد. سوپ پياز و اشكنه كه با آب پياز درست شود، بهترين غذا براي كساني است كه از نفخ شكم رنج مي‏برند. سوپ پيازچه نيز همين خاصيت را دارد. با آب پياز مركب نامرئي مي‏رساند، به اين معني كه اگر شما در روي كاغذ جملاتي با آب پياز بنويسيد خوانده نمي‏شود و چون آن را مخبصري حرارت دهيد، نوشته آن ظاهر خواهد شد. براي براق كردن اشياء چرمي و ظروف مسي و لعابي، مي‏توانيد از پياز استفاده كرده و آنهارا با كمك پره‏هاي پياز پاك كنيد. در ايران قديم با پياز چسبي درست مي‏كردند كه قطعات شيششه و چيني را به هم مي‏چسباند. دستور تهيه اين چسب جزو اسرار بوده، و متاسفانه از بين رفته است. براي جلوگيري از سبز شدن بايستي آن را در تاريكي نگاه دارند. پياز دشتي فارسي من پياز دشتي است، به من پياز موش هم مي‏گويند. چون دشمن اين حيوان موذي هستم. يك نوع من در خراسان مي‏رويد و به آن پياز خرك و «بصل الخيرير» گويند. عربي من عنصل، بصل الفار، بصل، العنصل و عنصلان است. در كتب قديم مرا زيرا نام اسقيل كه گويا يك لغت يوناني است آورده‏اند. بيخ من شبيه پياز بوده، و گلابي شكل است. بزرگ و كوچك سفيد و قرمز، كوهي و بياباني دارم. بزرگي پياز من حتي به دو كيلو هم مي‏رسد و نساجان بنگال لعاب مرا جهت محكم كردن ريسمان و تار و پود پارچه بكار مي‏برند. پياز مرا بايستي در پاييز بچينند تا چسبندگي زيادتر داشته باشم. من پيشاب را زيادتر مي‏كنم، و آب نسوج را از بين مي‏برم. همراه با كاكل ذرت و دم گيلاس و خارسك بهترين درمان داء الفيل (چاقي زياد) هستم. مقوي قلب بوده و سينه را نرم مي‏كنم و ضد سياه سرفه مي‏باشم. من جت اكثر دماغي و عصبي مانند سر گيجه، ماليخوليا، درد، شقيقه، سردرد يك طرفه، بي حسي اعصاب، فلج و نيسان مفيد مي‏باشم.قدرت بينايي را زياد مي‏كنم و از فشار چشم مي‏كاهم. درد گوش را ساكت مي‏كنم. تنگ نفس را معالجه مي‏نمايم. درمان سرفه كهنه بوده، سينه را نرم مي‏كنم. من معده را تقويت كرده، به هضم غذا كمك مي‏كنم و آن را گوارا مي‏نمايم. براي يرقان، استسقا، سختي طحال، پيچش شكم و درد مفاصل و سياتيك مفيد هستم. ادرار و حيض راباز كرده، سنگهاي مثانه را خرد مي‏نمايم، خوردن من براي زنان حامله خوب نيست، چون ممكن است سقط جنين نموده و يا رفزند آنها ناقص الخلقة به دنيا بيايد. چون پياز مرا با سركه كوبيده و در حمام برلكه‏هاي سياه پوست بدن بمالند رنگ آن را از بين مي‏برم و در اين مورد هيچ دارويي رقيب من نيست. اگر نپخته مرا بايك چهارم و زنش بوره (بورات دو سود) كوبيده و در پارچه بسته و آن را برموضع گري (داءالثعلب) آنقدر بمالند كه خون آلود شود، موي آن محل روييده خواهد شد و چنانچه محتاج به تكرار عمل باشد، بايستي چند روز صبر كرد تا زخم آن بهبودي يابد. چون موش مرا بخورد، در كمتر از يك ساعت خواهد مرد. بوي من قاتل مگس مي‏باشد، حشرات و مورچه را نيز از بين مي‏برم. من افات نباتي را از بين مي‏برم و ببه همين جهت است كه در گذشته كه سمپاشي نباتات معمول نبود، مرا در پاي درختاني چون مو و انار مي‏كاشتند، تا آفات آنها از بين برود. بذر من شكم را نرم مي‏كند و درمان دل پيچه است. مقدار خوراك من سه گرم بوده، و زياده با آن خطرناك است.

زبان خوراكيها جلد دوم دكتر غياث الدين جزايرى