در موضوع مهدویتیکی از پرسشهایی که همواره مطرح شده، زمان آغاز ظهور حضرت مهدی به عنوان آخرین ذخیره الهی است . به گونهای که تاریخچه این سؤال به سالها قبل از تولد آن حضرت باز میگردد .
همواره ائمه معصومینعلیهم السلام به عنوان روشنگران طریق هدایت پاسخ این پرسش را به عنوان یکی از اسرار الهی یاد آور شدهاند و علم به وقت ظهور را ویژه خداوند متعال، ذکر و کسانی را که برای قیام آن حجت الهی وقت معین کنند، را دروغگو معرفی کردهاند .
در روایت مشهوری است که وقتی شاعر بلند آوازه شیعی «دعبل خزاعی» در محضر هشتمین پیشوای شیعیان در ضمن قصیده خود سخن از ظهور و قیام حضرت مهدی بر زبان جاری ساخت آن حضرت در حالی که سرشک از دیدگانش جاری بود، رو به دعبل کرده فرمودند:
«ای خزاعی همانا روح القدس بر زبانت این دو بیت را جاری ساخت آیا میدانی این امام کیست و چه زمانی قیام میکند؟»
آنگاه خود آن حضرت به معرفی آن امام پرداختند . سپس درباره زمان ظهور چنین فرمود: «و اما درباره اینکه چه زمانی ظهور خواهد کرد، پدرم از پدرش و ایشان از پدرانش از رسول گرامی اسلام نقل کردهاند که وقتی از آن حضرت پرسیده شد چه زمانی قائم از ذریه شما ظهور میکند؟ آن حضرت فرمود: مثل او مثل قیامت است که خداوند درباره زمان وقوع آن چنین فرمود: «هیچ کس جز او به هنگامش آن را آشکار نمیسازد این امر بر اهل آسمانها و زمین دشوار است [قیامت] جز ناگهان به سراغ شما نمیآید .» (1) از آنجایی که حضرت مخفی بودن زمان ظهور را همانند زمان قیامت و رستاخیز قلمداد فرموده است، میتوان به نتایج ذیل دستیافت .
. با مخفی بودن قیامتیک نوع آزادی عمل برای همگان پیدا میشود و از سوی دیگر چون وقت آن دقیق معلوم نیست ودر هر زمانی احتمال وقوع آن وجود دارد، نتیجهاش حالت آماده باش دائمی است و همین طور درباره قیام حضرت مهدی (عج) است چرا که اگر تاریخ قیام آن حضرت تعیین میشد، هرگاه زمانش دور بود، همه در غفلت و غرور و بی خبری فرو میرفتند و هرگاه زمانش نزدیک بود ممکن بود آزادی عمل را از دستبدهند و اعمالشان جنبه اجباری به خود بگیرد .
. همانگونه که علم به زمان قیامت فقط در اختیار خداوند است، علم به زمان ظهور حضرت مهدی نیز در عهده خداوند استبه علاوه در سخنان فراوانی از ائمه معصومینعلیهم السلام وقتی سخن از قیام حضرت مهدی رانده شده، از قیامت نیز یاد شده است و از این رو برخی ویژگیهای آن همانند رستاخیز بزرگ و قیامت است . (2)
از آنجایی که خداوند در ادامه آیه مذکور، علم به قیامت را حتی از پیامبرصلی الله علیه وآله نیز منتفی میداند، آنجا که فرموده است: «از تو میپرسند چنانکه گویا تو از چون و چند آن آگاهی، بگو همانا علم آن با خداوند است» .
و حتی پیامبرصلی الله علیه وآله و خود امام زمان نیز از زمان دقیق ظهور آگاهی ندارند و اینکه متاسفانه عدهای به خود جرات داده، به راحتی تعیین وقت ظهور میکنند، خود محل تامل است .
نه تنها این سؤال از اولین معصومصلی الله علیه وآله پرسیده شده که آخرین معصومعلیه السلام نیز در جواب، چنین پاسخ فرمود: «و اما ظهور فرج همانا در اختیار و علم الهی است و دروغ گفتند وقتگذران» (3)
و هم آن حضرت در آخرین توقیع خود به آخرین سفیر، ظهور را تنها در اراده و اختیار خداوند دانسته، چنین میفرماید:
«و ظهوری نخواهد بود مگر آنگاه که خداوند تبارک و تعالی اجازت فرماید .» (4)
از آنچه اشاره شد به خوبی به دست میآید که زمان آغاز ظهور، یکی از اسرار الهی است و دست اندیشه و فکر بشر از رسیدن به آن سخت کوتاه است .
و دیگر اینکه این امر خطیر، ناگهانی و غیر قابل پیشبینی صورت میپذیرد .
حضرت علیعلیه السلام دراینباره فرمودند: «مهدی از ما اهل بیت است که خداوند امر (فرجش) را در یک شب اصلاح فرماید» (5)
و در روایاتی چند ظهور آن حضرت به آمدن شهاب تشبیه شده است و غیر منتظره بودن شهاب، بسیار واضح است .
امام باقرعلیه السلام پس از بیان غیبتحضرت مهدی (عج) فرمود: «. . . او همانند شهابی شعلهور فرا خواهد رسید» . (6)
و نیز پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله در این باره فرمود: . . . در آن هنگام چون شهابی فروزان خواهد آمد (7) . . .
البته آنچه گفته شد بدین معنا نیست که به کلی بحث زمان ظهور در روایات مورد اشاره قرار نگرفته، چرا که با بررسی روایات درباره زمان ظهور علاوه بر آنچه ذکر شد به موارد ذیل میتوان دستیافت که بیانگر نوعی تعیین وقت فی الجمله است و نه به صورت دقیق:
1 - روایاتی که ظهور حضرت مهدی را در روز جمعه ذکر کردهاند .
امام صادقعلیه السلام در این باره فرمود: «و قائم ما اهل بیت در روز جمعه ظهور خواهد کرد» . (8)
2 - روایاتی که روز ظهور را مصادف با روز عاشورا ذکر کردهاند .
امام باقرعلیه السلام در ضمن فرمایشاتی درباره روز عاشورا فرمودند:
«و این روز [عاشورا] روزی است که در آن قائم (عج) قیام خواهد کرد .» (9)
3 - روایاتی که ظهور حضرت مهدی را در سال فرد ذکر کرده است .
امام صادقعلیه السلام فرمود: «قائم ظهور نمیکند مگر در سال فرد» (10)
اما هیچ یک از موارد فوق دلالتی بر تعیین وقت ظهور ندارد . حال ممکن استبه ذهن متبادر شود که اگر خود امام نیز از زمان ظهور بی اطلاع است، پس چگونه هنگامی که اراده الهی به ظهور تعلق گرفت آگاه خواهد شد؟
در این باره نیز روایات فراوانی است که با بیان بخشی از آنها این نوشتار را به پایان میبریم .
1 - آگاه شدن از طریق الهام .
بدون شک ائمه معصومینعلیهم السلام مورد الهام خداوند قرار میگیرند و اگر چه وحی با رحلت پیامبرصلی الله علیه وآله پایان گرفت، ولی در موارد فراوانی به اهل بیتعلیه السلام الهاماتی شده و خواهد شد .
امام صادقعلیه السلام دراینباره میفرماید: هنگامی که خداوند اراده فرمود که امر ظهور را اظهار نماید، در قلب حضرت مهدی خطور خواهد شد و ایشان به امر الهی قیام خواهد فرمود . . . (11)
2 - آگاه شدن آن حضرت از طریق برافراشته شدن پرچم قیام .
در روایاتی چند اشاره شده که وقتی ظهور آن حضرت نزدیک شده وقت قیام فرا رسید، پرچمی که آن حضرت هنگام ظهور در دستخواهد داشت، به اذن و اراده الهی برافراشته شده، آن حضرت از زمان قیام آگاه خواهد شد . (12)
3 - آگاه شدن از طریق بیرون آمدن شمشیر از غلاف .
از پیامبر گرامی اسلامصلی الله علیه وآله نقل است که فرمودند: و برای او شمشیری است در غلاف پس هنگامی که وقت ظهورش فرا رسید آن شمشی از غلافش خارج میشود . پس آن شمشیر به سخن درآمده به حضرت میگوید خارج شو (قیام کن) ای ولی خدا! که دیگر نشستن در مقابل ستم دشمنان جایز نیست، پس او ظهور میکند . . . (13)
در پایان ذکر این نکته خالی از فایده نیست که مخفی بودن زمان ظهور حضرت مهدی دارای حکمتهایی است فراوان که برخی از آنها عبارتند از: 1 - زنده نگه داشتن روح امید و انتظار در جامعه در طول غیبتحضرت مهدی (عج)، چرا که در صورت معلوم بودن زمان ظهور به کلی بحث انتظار با تمامی آثار تربیتی آن بیمعنا خواهد بود .
2 - معنا پیدا کردن امتحان شیعیان در عصر غیبت، که در صورت مشخص بودن وقت ظهور دیگر امتحان و آزمایش شیعیان مفهومی نداشت و از این رو دائما شیعه خود را در حال امتحان شدن میداند .
3 - غافلگیر کردن مخالفان و دشمنان .
چراکه یکی از حکمتهای غیبتحضت مهدی (عج) تلاش دشمنان برای نابودی آن حضرت بود . از این رو، روشن بودن زمان ظهور، دشمنان را برای مقابله و از بین بردن آن حضرت آماده میساخت . در حالی که نا معلوم بودن و ناگهانی بودن زمان ظهور باعث غافلگیری دشمنان نیز خواهد شد .
والسلام
پدیدآورنده:خدامراد سلیمیان
پینوشت:
1 - سوره اعراف، آیه 187 .
2 - شیخ صدوق، عیون اخبار الرضاعلیه السلام انتشارات جهان، ج 2، ص 266 .
3 - شیخ طوسی، کتاب الغیبة، مؤسسه معارف اسلامی، قم، ص 290 .
4 - پیشین، ص 395 .
5 - شیخ صدوق، کمال الدین، دارالکتب الاسلامیة، ج 1، ص 152 .
6 - کتاب الغیبة، ص 159 و کمال الدین، ج 1، ص 324 .
7 - کمال الدین، ج 1، ص 287 .
8 - شیخ صدوق، الخصال، انتشارات جامعه مدرسین، قم، ج 2، ص 394 .
9 - شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، دارالکتب الاسلامیه، ج 4، ص 300 .
10 - همان ج 4، ص 333 و کمال الدین، ج 2، ص 653 .
11 - کلینی، کافی، ح 1، ص 343 و کتاب الغیبة، ص 164 .
12 - کمال الدین، ج 1، ص 155 .
13 - کمال الدین، ج 1، ص 155، و با اندک تفاوتی علی بن محمد خزاز قمی، کفایة الاثر انتشارات بیدار، ص 266
