اسم من «باقلا» است !

در خوردن بي همتا هستم. سينه وريه را پاك كرده و آنها را تقويت مي‏كنم. براي مبتلايان به زخم معده غذاي خوبي هستم. در برگ و پوست من خوتصي است كه كمتر كسي از آنها اطلاع دارد. گل من درمان كننده رماتيسم است... اسم من باقلا است، ولي در تهران بيشتر به من باقلي مي‏گويند و اعراب نيز باقلي خطاب مي‏كنند. من يكي از حبوبات قديمي و تاريخي هستم و ساكنان اطراف رودخانه نيل از عهد باستان مرا شناخته و كشت كرده‏اند. من غذاي خاص حضرت عيسي بودم، آن حضرت مرا خام مي‏خورند، در ايران نيز گيلانها مرا نپخته مي‏خورند. من سرشار از ويتامينهاي آ.ب و ث هستم و املاح مفيدي از آهن، آهك و فسفر دارم و به همين جهت در دسته غذاهاي خونساز بوده، و مغز قلم استخوانها را تقويت مي‏كنم. من در اثر خشك شدن مقداري از ويتامين ث خود را از دست مي‏دهم، ولي در عوض قدرت غذايي من بالا مي‏رود و نفخ من كم ميگردد مواد نشاسته‏اي من از ساير حبوبات كمتر است، و در عوض مواد سفيده‏اي بيشتر دارم و روي اين اصل قدرت زندگي من زياد بوده، اشخاص لاغر را تقويت مي‏كنم، ولي جزو غذاهاي چاق كننده نيستم. من از حبوبات خنك محسوب مي‏شوم و پيشاب را زياد مي‏كنم، غرايز جنسي را نيرو مي‏دهم، زود هضم بوده و به سرعت از معده مي‏گذرم و با خود خوراكيها ديگر را از معده خارج مي‏كنم، سينه وريه را پاك كرده و تقويت مي‏نمايم، سرفه خشك را درمان مي‏كنم. من براي مبتلايان به ذخم معده و اسهال، غذاي خوبي هستم و چون مرا با در آب و سركه بپزند و با پوست بخورند، براي اسهال مفيد مي‏باشم و بدون سركه براي كليت مرا تجويز مي‏كنند. هرگز آب پخته مرا دور نريزيد، زيرا گلو را نرم مي‏كنم و از توليد سنگ جلوگيري مي‏نمايم و گرفتگيهاي معده را باز مي‏كنم، ضماد آرد من با آرد جو در محل ضرب خوردگي و ورم پستان نافع است، مخصوصا اگر اين ورم در اثر انعقاد شير باشد. لپه مرا كوبيده با سركه و كمي نعناع و عسل مخلوط كنيد و به روي دمل بگذاريد تا سر باز كرده و از بين برود. ضماد من با پيه خوك جهت نقرس مفيد است. سابقا كه زالو انداختن معمول بود، معمولا دانه تازه مرا دو لپه كرده و طرف داخلي آن را روي محل نيش زالو مي‏چسبانيدند نا خون بند آيد. اين دستور براي بند آمدن بريدگيهاي كوچك هم مفيد است. ضماد آرد من با سفيده تخم مرغ و گل بر روي حدقه چشم كه بر آمده باشد، سودمند است. ضماد آرد من با عسل جهت پاك شدن لكه‏هاي سياه توصيه شده است، ضماد برگ غلاف سبز خارجي من جهت معالجه سوختگي به به كار مي‏رود. گل من نيز پيشاب آور بوده و جوشانده سي تا شصت در هزار آن براي درمان رماتيسم و عرق النساء (سياتيك) مفيد مي‏باشد. اگر انگشت شما گوشه كرد ناراحت نباشيد، مقداري از برگهاي مرا گرفته بجوشانيد و انگشت خود را در آب گرم آن فرو بريد، به زودي خوب خواهد شد. اگر گل مرا در هاون قلعي بساييد، و در آفتاب بگذاريد خضاب نبكويي به دست خواهيد آورد، بانواني كه صورتشان ريش درآورد است، مي‏توانند موها را با موچين كنده و در جاي آنها چند روز متوالي از خمير آرد من بچسبانند تا آن موها ديگر رشد ننمايد. زياده‏روي در خون من خوب نيست، زيرا مطبوخ من خورده شود، چنين عوارضي پيش نخواهد آمد. بيماري فاويسم بعضيها نسبت به محصول تازه من حساسيت داشته، مبتلا به مرض فاويسم مي‏شوند، علامت اين بيماري زرد شدن رنگ پوست بدن و احساس خستگي و سستي در اعصاب، پيدا شدن خون در ادرار، سر درد و استفراغ است. در اين عارضه خون كم مي‏شود و درمان آن تزريق خون و سرمهاي غذايي است. اين عارضه فقط مخصوص يك نوع من مي‏باشد كه معروف به نوع مازندراني است و بيشتر در اطراف مزارع باقلا ديده مي‏شود. باين بيماري در گيلان باقلا زاله مي‏گويند و يك بيماري ديگر نيز در گيلان وجود دارد بنام غلي‏زاله كه از خوردن آلوچه‏ي كال بوجود مي‏آيد و شباهت زيادي به فاويسم دارد و چون اين دو مرض در يك فصل ظاهر مي‏شوند پزشكان فرقي بين آنها قائل نبوده همه‏ي بيماران را مبتلا به فاويسم تصور ميكنند. داروسازان سنتي ايران اين مرض را شناخته و چنين نوشته‏اند: عده‏اي با خوردن باقلاي تازه دچار نفخ و اختلاج (بريدن عضلات) ثقل دماغ و فساد خون و ديدن خوابهاي پريشان و ابتلا بخارش مي‏شوند. بهترين راه براي عدم ابتلا باين بيماري دو لپه كردن باقلا و جوشاندن آن در آب و دور ريختن آب است و همچنين پختن آن در روغن و افزودن ادويه مانند آويشن فلفل دارچين ميخك و از همه مهمتر گلپر است. ضمنا باقلاي خشك اين اثر را ندارد. اهالي محل با خوردن دوشاب بيماران را معالجه ميكنند.

زبان خوراكيها جلد دوم دكتر غياث الدين جزايرى