اترج‏

اعراب به مركبات پوست كلفت كه در صنعت مرباسازي به كار مي‏رويم، اترج مي‏گويند. از قديم در مصر و آفريقا به عمل مي‏آمديم و در داستان «يوسف و زليخا» نامي از ما برده شده است - در فارسي به نوع كوچك ما ترنج و ترنگ و به نوع بزرگ ما بالنگ مي‏گويند و چون بوي مطبوعي داريم، از قديم شعراي خوش ذوق ايراني ترنج را بهترين هديه‏ي عاشق به معشوقه مي‏دانستند. قسمت مورد استفاده ما پوست سفيد رنگ اسفنجي است كه در صنعت مرباسازي و تهيه خورش از آن استفاده مي‏نمايند. خورش بالنگ و ترنگ بسيار ثقيل و دير هضم است، ولي مرباي آن نه تنها دير هضم نيست، بلكه به هضم غذا كمك مي‏نمايد. طعم گوشت پوست ما كمي تلخ است و به همين جهت سه بار آنرا در آب جوشانده و آب تلخ آنرا دور مي‏ريزند تا تلخي آن گرفته شود، و بعد آن را در آب آهك انداخته و پس از چندي آنرا شسته و بعد مربا مي‏نمايند. مرباي بالنگ سفيد و مرباي ترنج زرد طلايي است. ما نيز مثل ساير مركبات، انواع شيرين و ميخوش داريم. گل ما خوشبوتر از بهار نارنج است، و جميع اجزاء درخت ما در طب و داروسازي موارد استعمال دارد. ما در نقاط گرمسير به عمل مي‏آييم و ميوه ما را از اين سال تا سال ديگر به درخت مي‏ماند تا درخت ما گل و ميوه دهد همچنان بر درخت باقي است و روي اين اصل گفته‏اند: رسم ترنج است در اين روزگار ----- پيش دهد ميوه بر آرد بهار همين قدر مي‏دانم كه ميكربها و حشرات از ما فرار مي‏كنند و پليدي‏ها به ما نزديك نمي‏شوند، جوشانده‏ي پوست خشك شده‏ي ما مسكن قي صفراوي است و مضمضمه كردن با آن بوي بد دهان را از بين مي‏برد. چنانچه پوست خشك شده ما را كوبيده، و با عسل ميل نماييد، پادزهر سموم، مخصوصا مسوميت غذايي است و دانه‏هاي ما پادزهر حشرات، مخصوصا مار افعي است و «ترياق فاروق» با آن ساخته مي‏شود. پوست ما نيز مانند ساير مركبات سرشار از ويتامين‏هاي مختلف است. مقوي قلب و معده بوده، كبد را از سموم پاك مي‏نمايد. اشتها را زياد مي‏كند. فشار و رقت خون را از بين مي‏برم. به علت داشتن كلسيم زياد، غم و غصه را زايل مي‏نمايد. خانواده‏ي مركبات، مخصوصا هسته آنها به عنوان بهترين ضد سم گزش حشرات مخصوصا مار و عقرب شناخته شده و در ميان آن‏ها انواع نارنج مقام والاتري دارند و در افسانه‏هاي مصري در اين مورد داستان جالبي وجود دارد. گويند در مصر قديم محكومان را با نيش افعي مي‏كشتند، روزي دو نفر محكوم را از زندان بيرون آورده، براي اعدام به سوي قفس افعي مي‏بردند. بين راه زني به حال آنها دلش سوخت و به هر يك دو ترنج داد و آنها كه گرسنه بودند، آنها را با پوست و هسته خوردند و در نتيجه نيش افعي در بدن آنها كارگر نشده، و هر دو جان به سلامت بردند.

زبان خوراكيها جلد يك دكتر غياث الدين جزايري