بیش از صد هزار حاجی که از سفر حج به سوی سرزمین های خود روانه اند آیه ی ابلاغ رسالت بر پیامبر صلی الله و علیه وآله نازل می شود ، پیامبر لحظه ای درنگ نمی کند و در آبگیری به نام غدیر خم (منطقه ای میان مکه و مدینه و نزدیکی جحفه) که محل جدا شدن مدینه و مصر و عراق بود ،حاجیان را به توقف فرا خواند . به وقوف ! به ایستادن ! اما وقوف و ایستادنی برای یک حرکت مطمئن و آرام بخش که تا مقصد نهایی و رستگاری می رسد !
هوا چنان گرم بود که مردم بخشی از تن پوش خود را زیر پا و بخشی دیگر را بر روی سر افکنده بودند تا قدری از شدت گرما و سوزش آفتاب را بکاهند . پیامبر صبر کرد ، پیش افتادگان برگشتند و جا مانده ها ملحق شدند ، آری همه باید به علی به ولی برسند. حضرت خطبه غدیر را آغاز کرد ، باحمد و ثنای الهی و خبر از اینکه به زودی جهان را به ماتمش سوگوار خواهد کرد ، خطبه ای که شیعه و سنی آن را نقل کرده اند ، خطبه ای که صد و ده نفر از اصحاب پیامبر صلی الله و علیه وآله و هشتادوچهار نفر از تابعین و سیصدوشصت عالم برجسته سنی و شیعه در طول قرنهای گذشته آنرا نقل کرده اند . در این خطبه پیامبر اکرم صلی الله و علیه وآله بارها از واژه مقدس «ولایت» و «ولی» نام برد .
اَیُّهَا النّاس مَنْ اَوْلَی النّاس بِالْموُمِنینَ مِنْ اَنْفُسِهِمْ ؟ !
ای مردم ، چه کسی بر مومنان از خود آنان سزاوارتر و « اولی تر » است ؟ !
مردم پاسخ دادند : خدا و رسولش بهتر می دانند .
فرمود : انَّ اللهَ مَولایَ وَ اَنا مَولَی الْمُؤمِنینَ وَ اَنَا اَوْلی بِهِمْ مِنْ اَنْفُسِهِم
خدا مولای من و من مولای مومنان و بر آنان از خودشان سزاوارترم .
سپس سه بار فرمودند : فَمَنْ کُنْتُ مَولاهُ فَعَلِیٌّ مَولاهُ
و عجیب اینجاست ، پیامبر صلی الله و علیه وآله در این خطبه چندین بار علی علیه السلام را به عنوان وصی بعد از خود و « ولی » مردم و امام بر آنان نامید و حتی نام یازده امام پس از او را آورد و امر کرد که حاضران این موضوع حیاتی را به غایبان برسانند . پیامبر بارها و بارها به مردم این گونه فرمود :
معاشِرَ النّاس ! ( ای گروه مردم )
جبرئیل سه بار بر من نازل شد و از سوی خدا فرمان داد تا به سپید و سیاه اعلام کنم علی بن ابیطالب برادرم ، وصی ام و جانشینم و امام بعد از من است و او ولی خدا برشماست .
ای گروه مردم !
اِنَّهُ اِمامٌ مِنَ الله ... و « هُوَ وَلِیِّکُم » ، اَلا اِنَّهُ اَمیرالمؤمنین ، اَللّهُمَّ والِ مَنْ والاهُ وَ عادِ مَنْ عاداهُ ... هُوَ الَّذی یَهدِی اِلَی الْحَقِّ .
از این قبیـل تعبیرات روشـن ، رسا و گویا فـراوان است و برای هیچ انسان منصفی تردیدی نمی گذارد که مقصـود از « ولی » و « مولا » در این حدیث و خطبه « سرپرست » و « حاکم » است .