بيماريهاي آلرژيك بيماريهاي متنوع و گوناگوني هستند كه شيوع زيادي دارند. به عنوان مثال رينيت آلرژيك در برخي از جوامع حدود 20 درصد جمعيت را گرفتار خود كرده است. آلرژي يا حساسيت به صورت افزايش حساسيت و واكنش پاتولوژيك به عوامل محيطي يا موادي نظير گردهها، غذا و گرد و خاك در مقاديري بيتاثير بر افراد طبيعي، تعريف ميشود. بسياري از بيماريهاي آلرژيك نتيجه استنشاق مواد توسط دستگاه تنفسي فوقاني است. Gell و Coombs واكنشهاي افزايش حساسيت را به چهار گروه طبقهبندي كردهاند.
متخصصان گوش، گلو و بيني اغلب با واكنشهاي آلرژيك تيپ I سر و كار دارند كه معمولا در آسم برونشي، رينيت آلرژيك، كهير، آلرژي غذايي و دارويي و واكنشهاي ناشي از نيش حشرات مشاهده ميشود. آنتيژنهاي استنشاقشده شامل گردههاي گياهي، زوائد حيوانات، قارچهاي معلق در هوا، مواد زايد حشرات و گرد و غبار خانگي است. در واقع مايتها (House dust mite)
كه موجودات ذرهبيني داخل گرد و خاك منزل هستند، آلرژي ناشي از گرد و خاك منزل را موجب ميشوند. تماس با اين آنتيژنها سبب بروز واكنش افزايش حساسيت وابسته به IgE تيپ I همراه با دگرانولاسيون ماستسلها و آزاد شدن هيستامين و ساير مدياتورهاي فعالكننده عروقي ميشود. واكنشهاي آلرژيك تظاهرات متعددي از نظر گوش، گلو و بيني دارد كه در جدول زيربه طور خلاصه مورد بررسي قرار گرفته است.
رينيت آلرژيك
رينيت آلرژيك شايعترين تظاهر آلرژي مجراي تنفسي فوقاني است. ممكن است فصلي يا دايمي باشد. رينت آلرژيك فصلي اغلب ناشي از گرده درختان، علفهاي هرز و چمن است، در حالي كه رينيت آلرژيك دايمي اغلب ناشي از مايت گرد و خاك و زوائد حيوانات است. قارچهاي معلق ميتوانند هر دو نوع رينيت آلرژيك را ايجاد كنند. حداكثر علايم رينيت آلرژيك فصلي بستگي به منطقه جغرافيايي دارد، ولي در فاصله بين اواخر بهارو اوايل پاييز رخ ميدهند. در معاينه باليني، شاخكهاي بيني رنگپريده يا كبود و ورمكرده همراه با پوشش مخاطي نازك و روشن است. گاه ممكن است شاخكها قرمز و متورم باشند. بيماران ممكن است «چشم كبود آلرژيك» داشته باشند، تيره شدن زير چشمها در نتيجه استاز وريدي ناشي از التهاب آلرژيك ملتحمه، در بافتهاي نازك پلكهاست. ممكن است كودكان در قسمت تحتاني بيني، چينهاي افقي داشته باشند كه به دليل مالش مداوم و پيدايش اسكار متعاقب آن، در اين ناحيه است. انسداد مزمن بيني در دوران كودكي، سرانجام منجر به تنفس دهاني و «قيافه آدنوئيدي» تيپيك ميشود.
علايم رينيت آلرژيك عبارتند از: احتقان بين، آبريزش آبكي بيني، عطسه، خارش بيني، التهاب ملتحمه، اشك ريزش، خارش كام و ترشحات پشت بيني. همچنين ممكن است بيماران احساس بيحالي و ضعف داشته باشند. تشخيص افتراقي شامل رينيت وازوموتور، رينيت دارويي، رينيت هورموني، سرماخوردگي، سينوزيت و برخي ضايعات ساختماني كه منجر به انسداد بيني ميشوند مانند انحراف تيغه بيني، هيپرپلازي آدنوئيد، جسم خارجي بيني و تومورهاي بيني و نازوفارنكس است. عوارض رينيت آلرژيك عبارتند از: افيوژن گوش مياني، سينوزيت، هيپرپلازي آدنوتونسيلار، هيپرپلازي لوزههاي زباني، گلودرد، پوليپهاي سينوسهاي پارانازال و موكوسل.
وضعيتهاي مربوط به گوش
واكنشهاي آلرژيك، مسوول برخي از بيماريهاي گوش خارجي، داخلي و مياني هستند. گوش خارجي مستعد اگزماي آلرژيك است. اين اگزما ممكن است ناشي از آلرژي غذايي يا واكنش آلرژيك نسبت به عفونت قارچي گوش خارجي باشد. در هر دو مورد، اگزما منجر به از دست دادن سلامت طبيعي پوست شده، ميتواند زمينه تهاجم باكتريايي و التهاب گوش خارجي را مهيا سازد. التهاب گوش مياني حاصل از انسداد آلرژيك شيپوراستاش، اغلب يكي از عوارض رينيت آلرژيك است. به نظر ميرسد كه اين مساله، نتيجه از دست دادن تبادل هوايي طبيعي گوش و به هم خوردن موازنه فشار هواي گوش با فشار اتمسفر است. اين افيوژن كه منجر به كمشنوايي هدايتي ميشود، ممكن است عفوني شود و اتيت مياني چركي پديدار شود.
وضعيتهاي مربوط به حنجره
حنجره تحت تاثير بيماريهاي آلرژيك قرار ميگيرد. ممكن است سرفه مزمن به علت وجود حنجره بيش از حد تحريكپذير، ايجاد شود. گمان ميشود اين امر ناشي از همان مكانيسم ايجاد آسم آلرژيك است و به عنوان «آسم حنجرهاي» شناخته شده است. همچنين سرفه مزمن ممكن است از تحريك حنجرهاي ايجاد شده توسط ترشحات پشت بيني مرتبط با رينيت آلرژيك ناشي شود. حنجره و دستگاه تنفسي فوقاني ممكن است تحت تاثير آنژيوادم آلرژيك قرار گيرد و حتي منجر به انسداد مجاري هوايي فوقاني و مرگ شود. بيماران ممكن است از تنگي تنفس و خشونت صدا شكايت داشته باشند. ادم ناشي از واكنش كلاسيك با واسطه IgE، منجر به دگرانولاسيون ماستسلها همراه با آزاد شدن مدياتورها ميشود كه سبب نشت عروقي و ادم حنجرهاي ميگردد. آنژيوادم ممكن است به سرعت پيشرفت كند و به يك فوريت پزشكي مبدل شود. درمان شامل استنشاق هر بيست دقيقه يك بار 5/0-3/0 ميليليتر از اپينفرين، استروئيد داخل وريدي و ديفنهيدرامين است. وسايل لولهگذاري و تراكئوتومي بايد در كنار تخت بيمار در دسترس باشد.
آزمايشهاي آلرژي
وقتي كه مشخص شد بيماري علايم آلرژي دارد، بايد تلاش كرد تا منشا اصلي آلرژي وي مشخص شود. اگر آلرژن آسيبرسان خاصي، شناسايي شد، ضروري است كه فرد از آن عامل اجتناب كند تا اينكه درمان خاص آن شروع شود. براي شناسايي آلرژنهاي خاص، روشهايي در محيط زنده يا محيط غيرزنده- آزمايشگاه- وجود دارند. اين آزمايشها براي تعيين ميزان قدرت واكنش آلرژيك هم انجام ميشوند. در تمامي آزمايشهاي انجامشده در محيط زنده مقداري معين از آلرژن مشكوك به داخل پوست وارد ميشود . اين آزمايشها بر اساس اين اصل است كه آنتيباديهاي حساسشده ماستسلهاي بافتي پوست با آنتيژن واكنش ميدهند. واكنش مثبت موجب كهير و قرمزي ميشود. هر قدر كهير و قرمزي بزرگتر باشد، واكنش آلرژيك شديدتر است. براي اعتبار بخشيدن به واكنشهاي بيمار، از هيستامين و پلاسبو استفاده ميشود. آزمايشهاي انجامشده در محيط غيرزنده آزمون RAST و PRIST است. از PRIST براي اندازهگيري سطح كل IgE و كمك جهت تشخيص بيماري اتوپيك استفاده ميشود. از RAST بيشتر براي اندازهگيري آنتيباديهاي IgE اختصاصي آلرژن استفاده ميشود تا اندازهگيري سطح كل IgE سرمي. در RAST بايد سرم بيمار را در مجاورت صفحههاي كاغذي پوشيده شده با آلرژنهاي خاص قرار داد. اگر در سرم بيمار براي آلرژن، IgE وجود داشته باشد، IgE به صفحه وصل ميشود. سپس صفحهها شستهشده، مجاور آنتيباديهاي ضد IgE نشاندار شده با مواد راديواكتيو قرار ميگيرد. دستگاه شمارنده اشعه گاما ميزان فعاليت راديواكتيو روي صفحهها را، پس از شسته شدن آنتيIgEهاي اضافه، اندازهگيري ميكند. ميزان فعاليت راديواكتيو با ميزان IgE سرم و درجه واكنش آلرژيك تناسب دارد. روش ديگر جهت تمايز رينيت آلرژيك از رينيت عفوني، مطالعات سيتولوژيك بيني است. در رينيت آلرژيك، مطالعات سيتولوژيك بيني بالا رفتن سلولهاي گابلت، ماستسل و آئوزينوفيل را نشان ميدهد. وقتي بيش از 20 درصد گرانولوسيتها، ائوزينوفيل هستند، احتمال وجود رينيت آلرژيك وجود دارد. با اين حال، در معاينات سيتولوژيك رينيت غيرآلرژيك با ائوزينوفيلها (NARES) نيز ائوزينوفيلي ديده ميشود. شناسايي آلرژن از نظر تشخيصي، اختصاصيتر است. در عفونتهاي باكتريايي، مطالعات سيتولوژيك بيني تعداد زيادي لكوسيت چند هستهاي و باكتري را نشان ميدهند، در حالي كه در رينيت ويروسي، اين مطالعات سلولهاي ريزش يافته همراه با گرانولاسيون و تكه تكه شدن سيتوپلاسم، هستههاي چروكيده و وجود اجسام انكلوزيوني را نشان ميدهند.
