تعريف كمرويی
كمرويي، صفت فردي است كه به خاطر ترس، محتاط بودن و عدم اطمينان او نزديك شدن به او مشكل است. فرد كمرو هشيارانه از مواجهه با افراد يا چيزهاي مشخص يا انجام كاري همراه آنها بيزار است. در گفتار يا كردار خود ملاحظهكار است. از ابراز وجود بيزار است و به طور محسوسي ترسو است. ممكن است فرد كمرو كنارهگير يا بياعتماد و يا از خميرمايه ديگري باشد: شخصيتي پرسشانگيز، بياعتماد و مشكوك. فرهنگ لغت، كمرويي را به عنوان ناراحت بودن در حضور ديگران تعريف ميكند. اما به نظر ميرسد كه اين تعريف مطلب زيادي به آن چه عموما درباره كمرويي ميدانيم بيفزايد. هيچ تعريف واحدي كفايت نميكند، زيرا كمرويي براي افراد مختلف داراي معاني متفاوت است. كمرويي شرايط پيچيدهاي است كه آثار مختلفي بر جاي ميگذارد، از ناراحتي مختصر تا ترس بيمورد از مردم و روان رنجوري حاد.
علل كمرويی
كمرويي علل مختلفي دارد. بعضي از آنها از اين قرارند:
وجود فرد كمرو در خانواده مثل پدر، يا مادر كمرو و الگوگيري كودك از او، تحقير كودك در خانه و مدرسه، زدن برچسب كمرويي بر كودك و تلقين كمرويي به او، مقايسه كودك با ديگران، بيش از حد از كودك توقع داشتن، تجارب منفي كودك در موقعيتهاي مختلف، نقل مكانهاي مكرر خانواده، ترتيب توالد، طلاق يا مرگ يكي از والدين، آرمانگرايي والدين و يا جامعه.
راههاي پيشگيري از كمرويي در كودكان
بيشتر اوقات خجالت هنگامي در طفل ايجاد ميشود كه او در زندگي خانوادگي خود تكيهگاه مطمئني نمييابد تا با اطمينان و اعتماد به آن، شخصيت خويش را ثبات بخشد. همين كمبود باعث ميشود كه كودك شما از تجربه كردن وقايع تازه و عجيب برحذر باشد. ممكن است شما اظهار كنيد كه: من چند فرزند دارم، اما چرا فقط اين يكي كمرو شده؟ توجه داشته باشيد حتي در يك خانواده كه نحوه تعليم و تربيت در آن يكسان است همه افراد بهره يكساني از آن نخواهند برد. پس اگر متوجه كمرويي فرزند خود شديد، به هيچوجه او را با فرزندان ديگر مقايسه نكنيد. همچنين نبايد رفتار و كردار او را تاييد كنيد مثلا بگوييد: آفرين چه دختر ساكتي! و يا او بچه بسيار خوبي است، هميشه گذشت ميكند. بدانيد كه كودك شما مثل شاخه نورسي در دستان قدرتمند شماست. پس با فرزند خود در كمال دقت و ظرافت رفتار كنيد، زيرا كمرويي و يا بر عكس اعتماد به نفس او، در خانواده شكل ميگيرد.
از كودك خود توقع انجام كارهاي محال را نداشته باشيد
سعي كنيد انجام كارهايي را از كودك درخواست كنيد كه ميدانيد از عهده آنها برميآيد. مثلا اگر در دوره ترسهاي كودكانه است از او نخواهيد كه در استخري از آب بپرد و يا به زيرزمين تاريك برود.
زياد از حد نگران فرزند خود نباشيد
اگر ترس و نگراني شما در مورد فرزندتان زياد از حد باشد، ناخودآگاه اين ترس را به كودكتان نيز منتقل ميكنيد. اگر اين روش را ادامه دهيد، امكان عمل و ابتكار را از او ميگيريد. سعي كنيد همه چيز را از قبل برايش آماده نسازيد، بلكه به او كمك كنيد تا بتواند در برابر موقعيتهايي كه احتمال خطر در آن ميرود عكسالعمل مناسبي نشان دهد. در ضمن سن و سال او را از ياد نبريد و او را به انجام كارهاي ساده تشويق كنيد كه از هر عامل ديگري در تصحيح رفتارش مناسبتر است.
ابتكارهاي كودك را دست كم نگيريد
به كارهاي كودك خود بها بدهيد و بدانيد كه او در حد توان خود توانسته كارهايي هر چند كوچك را انجام دهد. نكته مهم آن است كه او به خود و به نيروي خود اطمينان پيدا كند و نتايج كارهاي خويش را بسنجد. تجربهاندوزي فعلي اوست كه اساس رشدش را در آينده فراهم ميكند. از گفتن جملات هشداردهنده مثل: مواظب باش و يا حواست را جمع كن خودداري كنيد و به جاي اين جملات منفي، محيط او را از عوامل خطرزا تخليه كنيد.
تولد نوزاد جديد
تولد نوزاد جديد همواره با واكنشهاي خاصي از جانب كودك بزرگتر همراه بوده است. تنها راه درمان "در اين موقعيت، عبارت است از سهيم كردن او در مراقبت از نوزاد و بدترين روش آن است كه مانع از دست دادن او به نوزاد بشويم. به خصوص در روزهاي اول تولد در مقابل كودك ارشد به ناز و نوازش نوزاد نپردازيم و اين كار را حتما در غياب كودك بزرگتر انجام دهيم.
كودك را از مدرسه نترسانيد
ورود به مدرسه را دروازه دخول به اجتماع فرزندتان بدانيد و هر ترس و ترديدي را از دل او دور كنيد. كودك را با تنبيهات احتمالي مدرسه نگران نسازيد. توجه داشته باشيد كه كودك در صورتي اين گامهاي نخستين را با موفقيت برخواهد داشت كه والدين با عقل و تدبير، او را آماده اين كار ساخته باشند. سعي كنيد او را به حال خود واگذاريد تا تجارب تلخ و شيرين اين ايام را خود تجربه كند و بيش از حد نگران او نباشيد.
كشف عوامل جاذب
به كودكان در كشف هر چيز جذبكنندهاي كه در وجودشان هست كمك كنيد و از امروز به تعريف كردن از فرزند خودتان به خاطر تمام چيزهاي جذبكنندهاي كه در اعمال و وجود او مييابيد، بپردازيد.
عرصه برخوردهاي كودك را با محيط خارج گسترش دهيد
شرايطي به وجود آوريد كه كودكان نحوه استفاده از معلومات كودكان ديگر را، به عنوان يك منبع، فرا بگيرند و از يكديگر كمك بخواهند و به يكديگر كمك كنند. هدف، تمرين و تشويق به همكاري، اشتراك مساعي و دوستي براي ايجاد يك جامعه سالم است. علاوه بر آن بازيها و اسباببازيهايي كه به دو بازيكن يا بيشتر نياز دارند بايد براي تقويت بازي اشتراكي در دسترس باشند.
كودكان را به خود وابسته نكنيد
فرزندان يا شاگردان خود را صرفا به اين دليل كه بهتر ميتوانيد آنها را تحت كنترل يا سازماندهي درآوريد، تشويق به وابستگي نكنيد. وابستگي مانند شكلات كشي است، هر چند مزه آن خوب است اما هميشه در آخر كار، به دندان شما ميچسبد.
حس قبول مسووليت را در كودكان تقويت كنيد
به كودكان ياد بدهيد كه مسوول كارهاي خودشان باشند. كودكان را تشويق كنيد كه در مقابل ديگران نيز مسوول باشند، البته نه فقط در كمك كردن به افراد سالمند براي عبور از خيابان، بلكه در كمك كردن به خواهران و برادران در انجام كارهاي خانه، كمك به شما در زمان ناراحتي يا كمك به همكلاسيهايي كه نيازمند ياري هستند.
كودك را از شكست نترسانيد
بروز برخي اشتباهات را مجاز بدانيد و بگذاريد كودك با صرف وقت كافي متكي بهنفستر شود. كودكان كمرو به دليل اضطراب ناشي از شكست در كار يا انجام نادرست عملي از انجام هر كاري ميترسند. به كودكان بياموزيد به استقبال مخاطرات حساب شده بروند و شكست را متحمل شوند.
احساس لذت در تنهايي
ترتيبي بدهيد كه كودكان به هنگام تنهايي با خودشان راحت باشند. تنهايي، زماني كه به عنوان ابزاري براي برقراري ارتباط با خود انتخاب ميشود ميتواند تجربهاي مثبت باشد. اين به آن معناست كه مكانهايي اختصاصي و اوقاتي فردي در اختيار كودك شما قرار داده شود. همچنين به آن معناست كه زندگي كودك را با فعاليتهاي گروهي برنامهريزي شده پر نكنيم. بنابر موقعيت حتي به آن معناست كه كودك را به انجام فعاليتهاي انفرادي مانند پيادهروي در اطراف منزل، رفتن به موزه و سينما، يا كودكان بزرگتر را به گردش در پارك تشويق كنيم.
نوازش، اطمينان و عطوفت
سعي كنيد فرزندان خود (به خصوص فرزندان كمرو) را قدري بيشتر نوازش كنيد. تماس جسماني باعث ميشود كه كودك احساس طرد شدن نكند. اين كار احساس رضايت را در او ايجاد ميكند و واقعيت وجودي او را مورد تاييد قرار ميدهد.
آخر اينكه
والدين محترم بايد بدانند كه دستورالعملهايي كه ذكر شد، بسيار ساده و عملي است. با اين حال اگر باز هم احساس كرديد كه فرزند كمرويي داريد، هرگز مايوس نشويد و خود را نبازيد، بهترين كار اين است كه كار را به كاردان بسپاريد و از كارشناسان متخصص كمك بخواهيد. در ضمن سعي كنيد كه رفتارتان كاملا طبيعي باشد. در اين صورت كودكان هم آرامش خاطر پيدا ميكنند و روند درمان به سرعت پيش خواهد رفت.
هرگز از كودك خود آدمي خجول نسازيد.
منبـع: مجله موفقیت - ساناز كوچه مشكی زاده
