از زمان پديد آمدن رباتها تاكنون، بشر همواره سعي داشته كارهاي دشوار را برعهده اين دستگاههاي مكانيكي بگذارد و خود آسودهتر زندگي كند.
به نظر ميرسد كه در حوزه پزشكي قانوني هم رباتها به جاي انسان مشغول به كار شوند.
كالبدشكافي در پزشكي قانوني كاربرد فراوان دارد و براي كشف علت مرگ و گاه پيدا كردن مجرم در قتلها مورد استفاده قرار ميگيرد. اما كالبدشكافي پزشكان را در معرض آلودگي اجساد قرار ميدهد، همچنين گاهي خانوادهها راضي به انجام اين كار نميشوند.
اخيرا به كمك فناوري رباتيك اين مشكلات حل شدهاند.
فناوري جديدي كه با كالبدشكافي مجازي نام گرفته، به كمك پزشكي قانوني آمده است.
معمولا ربات يك بازوي مكانيكي است كه كارها را با دقت و ظرافت خاصي انجام ميدهد و هيچوقت خسته نميشود. فرق رباتي كه امروز با آن آشنا ميشويم با ديگر رباتها در اين است كه به جاي كار روي ماشينآلات و رايانهها با اجساد سروكار دارد. گروهي از پاتولوژيستهاي قانوني دانشگاه برن در سوئيس گفتهاند كه اين ربات ميتواند كالبدشكافي را با دقت بالاتري انجام دهد و بعلاوه باعث پريشاني اعضاي خانواده متوفي نشود.
محققان مختلفي تا به حال دنبالهرو كالبدشكافي مجازي كه «ويرتوپسي» خوانده ميشود شدهاند. اين روش از تصويربرداري غيرتهاجمي داخلي و خارجي بدن به جاي روش فعلي يعني جراحي پس از مرگ براي كشف علت مرگ استفاده ميكند، هماكنون آنها از رباتي به نام ويرتيبات براي انجام اين فرآيند استفاده ميكنند كه باعث شده كالبدشكافي استانداردتر و قابل اعتمادتر شود.
ربات چگونه كالبدشكافي ميكند؟
ويرتوپسي تصاوير 3بعدي سطح بدن را با سيتياسكني از بخشهاي داخلي بدن تلفيق ميكند كه نتيجه آن تصوير مجازي پايدار و با كيفيت بالا از جسد است. اين تصوير مانند يك نسخه المثني از جسد است و ميتواند براي تشخيص علت مرگ مورد استفاده قرار گيرد، بدون آن كه آسيبي به جسد اصلي وارد شود. فقط نمونهبرداري توسط سوزن براي برداشتن قسمتي از بافت انجام ميشود و ديگر مانند گذشته بدن جسد توسط تيغ جراحي شكافته نميشود.
هماكنون براي انجام كالبدشكافي ارگانها جهت بررسي از نظر سرطان و ضايعات از بدن خارج و برش داده ميشوند، اما اگر چيزي از قلم بيفتد، ديگر شانس دوباره ديدن آن را نخواهيم داشت و چيزي كه در انتها باقي ميماند ارگانهايي برشخورده هستند.
توسط ويرتوپسي اشتباهات غيرقابل اجتناب آسيبشناسان كه ممكن است علت مرگ را تحت تاثير قرار دهد خنثي ميشوند. نتايج كالبدشكافي پزشكي قانوني بستگي به مشاهداتي دارد كه به صورت گزارش روي كاغذ ميآيند و احتمال اشتباه هميشه وجود دارد. اين روش اين امكان را فراهم ميكند تا اطلاعات به صورت ديجيتال ذخيره شوند و بتوان بيست سي سال بعد در صورت نياز دوباره آنها را بررسي كرد.
ويرتوپسي فعلي با اسكن سطح بدن آغاز ميشود. وقتي جسد روي تخت قرار ميگيرد، ربات علائمي روي پوست جسد ميگذارد كه به كاليبره كردن اسكن خارجي و هماهنگ كردن آن با اسكنهاي داخلي بعدي كمك ميكند. سپس يك مدل 3بعدي از بدن با كيفيت فقط 02/0 ميليمتر توسط دوربينهاي مخصوص و يك پروژكتور كه تصوير شبكهمانندي روي بدن ايجاد ميكند، ساخته ميشود. اين مدل را ميتوان چرخاند و به صفحه رايانه منتقل كرد و از اين طريق ميتوان آسيبديدگيها، خالكوبيها و ساير نشانگرها را با جزئيات كامل مشاهده كرد.
اين كه بتوان اين نشانهها را به صورت ديجيتال مطالعه كرد، يك مزيت بزرگ است. در يك مورد، اثر سپر ماشين بر پوست يك شخص، توانست موجب بازسازي صحنه تصادف منجر به مرگ شود. بعلاوه، اسكن بدون كمك ربات يك فرآيند طاقتفرساست كه در آن بايد يك نفر به دقت يك 3پايه بزرگ را در نقاط مختلف اطراف جسد قرار دهد. اما ربات جايگزين قادر است حركات خود را با دقت بالا كنترل و به آساني در اطراف بدن براي ساخت تصوير 3بعدي حركت كند.
پس از اسكن خارجي تختي كه جسد روي آن قرار دارد، وارد دستگاه سيتياسكن ميشود و تصاويري توسط اشعهx و با كيفيت بالا از كل بدن گرفته ميشود كه ما ميتوانيم آسيبها يا بيماريهاي اعضاي بدن و استخوانها را مشاهده كنيم. مثلا در مورد تصادف با اتومبيل، ميتوان نوع شكستگيها و آسيب استخوان را تشخيص داد تا به اين وسيله چگونگي حادثه مشخص شود.
در نهايت، پس از آناليز مدل 3بعدي اسكنهاي داخلي و خارجي و نمونهبرداري توسط سوزن در صورت نياز به اطلاعات بيشتر قابل انجام است. با كمك يك سوزن ظريف، سيستم از تصاوير سيتياسكن هنگام نمونهبرداري براي برداشت نمونه بافتي از جايي كه لازم است استفاده ميكند؛ مثل نمونه مايع ريوي يك فرد پس از غرق شدن يا تكهاي از كبد براي گشتن به دنبال نشانههاي بيماري يا سموم باشد. براي گرفتن اين بيوپسيها معمولا دستهاي فرد بيوپسي گيرنده در معرض اشعهx دستگاه تصويربرداري قرار ميگيرد، اما با وجود ربات ديگر اين نگراني وجود ندارد. در مقابل رباتهايي كه در جراحي روي آدم زنده مورد استفاده قرار ميگيرند، تواناييهاي بيشتري علاوه بر قدرت استفاده از ابزار ظريف و كارهاي دقيق را دارند.
البته با وجود مهارت قابل توجه، اين ربات يعني ويرتيبات براي جراحي ساخته نشده است. رباتهايي كه براي جراحيهاي دقيق روي آدم زنده استفاده ميشوند، بايد به جراح اجازه دهند تا روي آنها كنترل كامل داشته باشد (به دلايل ايمني.) ولي وقتي ويرتيبات براي كاري برنامهريزي شود ميتوان آن را تنها گذاشت تا خودش كار را به اتمام برساند. از آنجايي كه ويرتيبات روي انسانهايي كه قبلا مردهاند كار ميكند، ديگر نگران آن نيستيم كه آسيبي به آنها برسد.
تاكنون ويرتيبات 52 ويرتوپسي انجام داده كه 26 مورد آن مرگهاي جادهاي، 10 مورد بر اثر ضربه مغزي، 6 مورد اصابت چاقو، 5 مورد اصابت گلوله و 2 مورد خفگي بوده است. در 19 مورد، اسكن خارجي 3بعدي براي بازسازي حادثه مورد استفاده قرار گرفت.
البته به نظر پيتر فرنس، رئيس دانشگاه آسيبشناسي رويال، هنوز زمان بيشتري براي مقايسه ويرتوپسي با كالبدشكافي معمولي لازم است. مورد اعتماد بودن اين روش دقيقا مشخص نيست و هزينه آن ميتواند قابل توجه باشد، به همين علت تحقيقات بيشتري درباره قابليتهاي اين ربات در راه است.»
دكتر شيرين فرجي گودرزي
