تا اوايل قرن بيستم، رفتارهاي انساني عليه طبيعت آنچنان مشكلآفرين و وسيع نبود اما با پيشرفت علم و فناوري و صنعت، تاثيرات مخرب رفتارهاي انسان با طبيعت، تمام كره زمين، از قطب شمال و جنوب و اقيانوس منجمد گرفته تا فضاي اطراف زمين و لايههاي محافظ آن از تشعشعات مضر را در بر گرفت و بشر جايي را در كره زمين از نظر آلودگي دست نخورده باقي نگذاشت. استفاده گسترده از مواد شيميايي و سوختهاي فسيلي در عرصههاي كشاورزي و صنعت و بهداشت، همراه مواد راديواكتيويته حاصل از فعاليتها و تحقيقات فضايي و هستهاي و توليد زباله و فضولات صنعتي، به طبيعت فشاري بيش از حد هضم و تحمل آن وارد كرد. امروز انسان با آلودگيهاي شديد خاك، آب، هوا (بهويژه در شهرهاي بزرگ و مناطق صنعتي) روبهروست. آب سالم، غذاي سالم و هواي سالم كمتر در اختيار اوست و پديدههايي چون سيلهاي خانمانبرانداز و افزايش درجه حرارت زمين، روز به روز خطرات مختلفي را براي زندگي انسان ايجاد كرده و سلامت او را تهديد ميكند.
اين عوامل موجب شدند تا بالاخره انسان دريابد كه بايد با طبيعت و محيط زيست خويش مهربانتر باشد وگرنه واكنش و خشم طبيعت در برابر رفتار ناسنجيده او مهلك خواهد بود.
انسان هوشمند عصر حاضر دريافته است كه برهم خوردن تعادل طبيعت و چرخه حيات، از بين رفتن گونهاي از يك حشره كوچك يا خار و خسي ظاهرا بيمقدار، آلودگي و تخريب محيط زيست، همه و همه بر زندگي خود او تاثيرات مخرب ميگذارد و بنابراين پي برده است كه بايد به مقوله حفاظت از همه اجزاي محيط زيست به عنوان يك ضرورت جهاني و نهتنها ملي و منطقهاي بنگرد. از اين رو، حركتهايي جهاني براي جلوگيري از تخريب بيشتر محيط زيست در قرن بيستم آغاز شد. البته موضوع حفاظت از محيط زيست و طبيعت از اواخر قرن هجدهم مورد توجه بعضي از دانشمندان علوم طبيعي قرار گرفت، اما حركتهاي جدي از سال 1913، با برگزاري اولين كنگره محافظت از طبيعت شكل گرفت. در سال 1950، در كنگرهاي ديگر در شهر پاريس، قراردادي بينالمللي درباره حفاظت از پرندگان مهاجر به امضا رسيد و در سال 1971 نيز قرارداد بينالمللي براي نگهباني از تالابها به عنوان زيستگاههاي پرندگان مهاجر، در شهر رامسر ايران منعقد شد.
در سال 1972، كنفرانس سازمان ملل متحد درباره انسان و محيط زيست، براي بررسي اثرات منفي و مخرب برنامههاي توسعه بر محيط زيست و براي يافتن راههاي جلوگيري از ادامه اين تاثيرات، در استكهلم برگزار شد كه آغاز جديترين چارهجوييهاي جهاني براي آشتي با طبيعت و جبران مافات بود.
حميدهسادات هاشمي
