امروزه امنيت و حفاظت از اطلاعات در شركتها، سازمانها، پايگاههاي علمي و فناوري و مراكزي از اين دست كه با امنيت عمومي و زندگي افراد سروكار دارند، از اهميت بسزايي برخوردار است و نياز به سامانهاي مطمئن كه بسادگي قابل نفوذ و شبيهسازي نباشد، بيش از پيش احساس ميشود. به همين سبب مشخصههاي تعيين هويتي نظير مولفههاي زيستسنجي انساني كه صحت و اصالت دارند، موجب تحولي در حوزه امنيت اطلاعات شده است.
با نياز مبرم و روزافزون براي امنيت پايا، دانش زيستسنجي براي نسل آينده به عنوان روشي مستند براي تعيين اعتباربخشي جلوهگر ميشود، چرا كه با پيشرفت روزافزون فناوريهاي مختلف و تغيير رويكردهاي تبهكارانه و استفاده مجرمانه از فناوري روز، پليس، پزشكي قانوني، محاكم قضايي و سازمانهاي امنيتي بيش از گذشته به مدارك و مستندات معتبر علاوه بر تصاوير ضبط شده حين ارتكاب جرم، آثار انگشت و دياناي نياز خواهند داشت؛ ايجاد مخزن عظيمي از اطلاعات ديجيتالي براي بازشناسي چهره و اسكن چشم و مشخصههاي بيومتريك، رويكرد دانش پليسي به حال و آينده و در واقع پاسخي به هماوردي پليس با تبهكاري سايبرنتيك و مجرمان هوشمند خواهد بود. ديگر دوره شرلوك هولمز ذرهبين به دست و سلولهاي خاكستري هركول پوآرو و كارآگاهان خبره امروزي و مسلح به رايانه و آزمايشات خون و دياناي به سر آمده و نوبت تركتازي دانش زيستسنجي در عرصه نويني از تشخيص هويت فرا رسيده است. بازي تمام شد، شما شناسايي شديد و نميتوانيد انكار كنيد. ما شما را از چشمانتان شناسايي كرديم!
تشخيص هويت با يك ويژگي اختصاصي
در زمره فناوريهاي بيشمار زيستسنجي، تعيين هويت از روي انگشتنگاري مدت زماني طولاني مورد استفاده واقع شده و نسبت به ساير فناوريها مزاياي بيشتري را در بر داشته است. تصديق انگشتنگاري احتمالا تكنيكيترين و بامهارتترين شيوه در ميان تمامي فناوريهاي زيستسنجي به شمار ميرود و در ميان كاربردهاي گوناگون كاملا از صحت و اصالت برخوردار است. كارايي و فناوري بالا و سهولت اجراي اين روش بويژه در تحقيقات جنايي، بيش از يك قرن است كه به اثبات رسيده است. حتي خصوصياتي از قبيل طرز حركت و راه رفتن، چهره يا امضاي يك فرد ممكن است با گذشت زمان تغيير يابد و نيز ممكن است ساختگي يا تقليد شده باشد. اين در حالي است كه اثر انگشت يك فرد كاملا منحصر بهفرد بوده و در طول عمر تغييرناپذير باقي ميماند. اين ويژگي اختصاصي بودن، اثبات ميكند كه تصديق اثر انگشت بيشتر از هر شيوه تعيين هويت، كارايي دارد. اثر انگشت را ميتوان توسط وسايل نسبتا كوچك و ارزانقيمت گرفت و به صورت ديجيتال ثبت كرد. در حالي كه بانك اطلاعات تنها ظرفيت اندكي را اشغال ميكند و همين توانايي باعث شده است تا بخش عمده مسائل مربوط به امور امنيتي را دربرگيرد و نسبت به ساير شيوهها نياز دنياي امروز را پاسخگو باشد.
گامبه گام تا روشهاي نوين
آغاز انگشتنگاري به همان اوايل دوران باستان برميگردد. بر اساس يافتههاي تاريخي، در شهر كهن بابل از اين شيوه روي الواح گلي براي مبادلات تجاري استفاده ميشده است. در چين نيز اثر انگشت شست روي مهرهاي گلي پيدا شده است. اما در قرن نوزدهم بود كه نتايج مطالعات علمي در اين خصوص منتشر شد و موضوع انگشتنگاري با جديت بيشتري مورد توجه قرار گرفت. هرچند از دهه 1800 ميلادي و بر پايه تحقيقات علمي دانشمندان آن زمان، مقوله اثر انگشت و البته بعدها اثرنگاري همه انگشتان دست به عنوان مداركي مستند از مشخصههاي فيزيكي انسان جاي خود را در محاكم قضايي و تحقيقات پليسي باز كرد، ولي با آغاز قرن بيستم اين شيوه كاربرديتر شد. در سال 1924 اداره تحقيقات فدرال آمريكا (اف.بي.آي) كه از قبل با اين فناوري آشنا شده بود250 ميليون اثر انگشت را با هدف تحقيقات جنايي و تشخيص هويت تلفات و تصادفات نامعلوم بايگاني كرده بود. در اواخر دهه 1960 و زماني كه اسكن زنده، روشي براي فراهم كردن تصوير اثر انگشت بدون نياز به جوهر چاپ متولد شد، فناوري انگشتنگاري با تحول بزرگي مواجه شد. زماني كه اف.بي.آي خبر از متوقف كردن استفاده از كارتهاي كاغذي انگشتنگاري در سايت يكپارچه تشخيص هويت نوين خود خبر داد، در واقع از دستاورد چشمگير اسكن زنده امروزي خبر داده بود. اما فناوري تشخيص هويت به وسيله اثر انگشت به عنوان تنها روش پزشكي قانوني متوقف نشد و حتي در سال 1968 براي مقاصد تجاري و كاري و شركتهاي امنيتي رسما به كار گرفته شد. در حال حاضر اثر انگشت به عنوان شيوه اعتباربخشي و تاييد اصالتي امن، مطمئن و موثر در پروندههاي بيشماري از جمله مالي، پزشكي، تجارت الكترونيك و اجازه ورود به كار گرفته ميشود. بخش اعظم كاربردهاي مدرن فناوري انگشتنگاري به توسعه حسگرها متكي است.
نسل آينده سامانههاي تشخيص هويت
10 سال قبل اگر اداره پليسي ميخواست اثر انگشت فرد مظنوني را كنترل كند، لازم بود كارت كاغذي انگشتنگاري را كه روي آن اثر انگشت فرد مظنون نقش بسته بود به اداره تحقيقات ارسال كند و منتظر جواب مركز بماند. اداره مركزي پليس نيز به صورت دستي اقدام به مقايسه كارت مورد نظر با ميليونها كارت شاخص ديگر ميكرد، و اين فرآيند تطبيق و پاسخ استعلام گاه تا 2 ماه به طول ميانجاميد. امروزه سامانه يكپارچه تعيين هويت خودكار اثر انگشت اف.بي.آي قادر است روزانه حدود 150 هزار مجموعه از پرينتها را پردازش كند و به هر درخواست رسيده در كمتر از 15 دقيقه پاسخ دهد.
نسل بعدي سامانه تعيين هويت اف.بي.آي كه طي عمر 10 ساله خود هزينهاي معادل 10 ميليارد دلار داشته است، پايگاه اطلاعاتي بينظيري شامل تصاوير چهره و اسكن عنبيه است. اين سامانه ميتواند همانند اطلاعات نهفته در دياناي كارآگاهان جنايي را در كسب اطلاعات فردي و ويژه ياري دهد. جاي يك زخم و علامت مشخصه يا خطوط بيقرينه و كج فك ميتواند به مفهوم اختلاف ميان پروندهاي در دست اقدام و پروندهاي بسته شده باشد.
ساخت بزرگترين پايگاه دادههاي رايانهاي دنيا قابليتهاي بينظيري را براي شناسايي افراد در داخل و خارج كشور فراهم ميآورد. تصاوير ديجيتال چهرهها، آثار انگشت و نقوش كف دست در سامانههاي اف.بي.آي در مركزي امن كه دما و رطوبت آن تحت كنترل است، ذخيره ميشود. در تاسيساتي به مساحت 2 زمين فوتبال در زير زمين، هر ثانيه درخواستي از جايي در ايالات متحده يا كانادا به سرور مركزي پليس فدرال ميرسد و در اين پايگاه درخواست رسيده با مجموعهاي از آثار انگشت ديجيتال كه مشتمل بر 55 ميليون مجموعه از آثار انگشت الكترونيك است مورد مقايسه و سنجش قرار ميگيرد. بزودي سرور مركزي مقايسه و تحليل آثار كف دست، تصاوير عنبيه و دادههاي شكل چهره نظير شكل لاله گوش فعال خواهد شد. به اين ترتيب يك افسر پليس در ايستگاه ايست بازرسي يا ماموري در فرودگاه ميتواند فردي مظنون را ظرف چند ثانيه تشخيص دهد. با استفاده از اين سامانه مدرن، يك كارشناس ميتواند اثر كف دست برجا مانده در صحنه جنايت را با اطلاعات پايگاه داده كنترل نمايد. حتي جاسوسان و ماموران مخفي ميتوانند اطلاعات را در هر نقطهاي از دنيا كه باشند، مبادله كنند.
طراحان سامانههاي تشخيص هويت اميدوارند فناوريهاي زيستسنجي همسو با ساير شاخصهاي مرزي به منبع مهمي براي شناسايي مجرمان تبديل شود
در حال حاضر اين سامانه پيشرفته تشخيص هويت فراتر از يك فناوري مفهومي به شمار ميرود و شركت لاكهيد مارتين به عنوان پيمانكار اين سامانه، براي تعيين آن دسته از فناوريهاي زيستسنجي كه بايد در اين سامانه جاي داده شود، مطالعات گوناگوني را دست دارد. جالب اينجاست كه هدف طراحان اين فناوري برخلاف تصور رايج ساخت اسكنرهاي گوناگون كه پليس براي جمعآوري دادهها استفاده ميكند، نيست بلكه فراتر از آن، هدف سامانه نوين تشخيص هويت مشخص كردن موارد و گزينههاي تطبيقي است. به اعتقاد طراحان، شالوده سامانه مبتني بر الگوريتمهاي تطبيقي است و آنها قصد ندارند دستگاههاي ثبت و ضبط داده بسازند؛ چون كه چنين ادواتي خارج از مرزهاي اين سامانه قرار ميگيرد و كاري است كه توسط آژانسهاي مستقل مديريت ميشود. اين سامانه جديد به دنبال تنظيم و داير كردن پايگاه داده و استانداردها يا به عبارتي فرمتي براي نحوه تصرف و كسب موارد و انتقال آن به سامانه است. اين سامانه مدرن مستلزم وجود چندين سختافزار از قبيل حجم عظيمي از دادههاي ذخيره شده درخصوص چهره يا عنبيه براي به دست آوردن تصاوير با وضوح بالاست. اين فناوري مثل سامانه فعلي انگشتنگاري اف.بي.آي مبتني بر نرمافزار بوده و دادهها را براي آژانس يا اداره پليسي كه تجهيزات جمعآوري اطلاعات زيستسنجي دارد، تامين ميكند. پليس با پذيرش دادههاي زيستسنجي سامانه جديد و افزودن اثر كف دست به سوابق دهگانه انگشتنگاري خود، مخزن عكسهايش را نيز گسترش خواهد داد. به اعتقاد كارشناسان، مخزن تصاوير ميتواند مبنايي براي بازشناسي چهره باشد اما يك شاخص زيستسنجي واقعي به شمار نميرود. ولي در مورد شاخصهايي مثل جاي زخم و سوختگي و خالكوبيها لازم است امكانات جستجو در سراسر كشور فراهم شود. بخشي از اين اطلاعات ميتواند از داخل زندانها تامين شود كه به طور فزايندهاي در ميان مجرمان معمول شده است. در مورد بازشناسي صحيح چهره نميتوان به تصاوير به دست آمده حين ارتكاب جرم به عنوان بهترين منبع استناد كرد و لازم است تصاويري با وضوح بالا و زواياي مختلف از مجرمان تهيه شود. طراحان سامانه تشخيص هويت نسل آينده اميدوارند فناوري زيستسنجي مثل اسكن چشم كه از الگوهاي موجود در عنبيه چشم افراد براي تعيين هويت بتواند همسو با ساير شاخصهاي زيستسنجي و نيز جستجوهاي سازمانهاي ديگر، به منبع مهم و قدرتمندي براي شناسايي مجرمان و مبارزه با جرم و جنايت تبديل شود. پليس در مورد دغدغههاي امنيتي اين فناوري نوين معتقد است پايگاه داده انگشتنگارياش هرگز هك نشده است و با وجود اضافه شدن انواع جديدي از دادههاي شناور در ميان آژانسهاي مختلف كه ميتواند فرصتهاي جديدي براي هكرها ايجاد نمايد احتمال كمي براي چنين نفوذهايي وجود دارد.
با راهاندازي اين سامانه جديد كه به نسل آينده تشخيص هويت مشهور شده قرار است گسترش و توسعه چشمگيري در ميزان و نوع اطلاعات زيستسنجي دريافتي حاصل شود. در آينده نزديك و طي تنها چند سال آينده مسوولان اجرايي و قانوني در سراسر دنيا قادر ميشوند به الگوهاي عنبيه، دادههاي شكل چهره، جاي زخم يا سوختگي و حتي نوع راه رفتن و صحبت كردن افراد براي شناسايي مجرمان و تروريستها استناد كنند. البته منتقدان اين شيوه در تشخيص هويت، نگران اين مساله هستند كه استفاده از دانش زيستسنجي سبب شود بدن افراد عملا به كارتهاي ملي تشخيص هويت بدل شود.
استفاده از اسكنهاي عنبيه در فرودگاهها براي تصديق هويت مسافراني كه از بازرسيهاي اوليه عبور كردهاند و كساني كه ميخواهند بسرعت از طريق خطوط هوايي جابهجا شوند، از كاربردهاي موثر اين فناوري محسوب ميشود. سازمانهاي امنيت ملي كشورها ميتوانند با استفاده از دادههاي جمعآوري شده در زمينه اثر انگشت، اسكن عنبيه و چهره به شناسايي و تعيين هويت مسافران خارجي متوقف شده در مرزها كه اغلب به دليل تخلفات قانوني و جنايي صورت ميگيرد مهاجران غيرقانوني و قاچاق و متقاضيان رواديد بپردازند. از ديگر كاربردهاي فناوري زيستسنجي در زمينه تشخيص هويت، كاربرد حياتي و روزافزون آن در مبادي ورودي مراكز حساس است. در حال حاضر در پژوهشگاه فناوري تشخيص هويت دانشگاه ويرجينيا و در نزديكي تاسيسات زيستسنجي اف.بي.آي، محققان در حال كار روي گرفتن تصاوير عنبيه افراد در فواصل حدود 5 متري و تصاوير چهره از فواصلي دورتر در حدود 200 متري هستند. اين در حالي است كه گرفتن تصاوير ناآشكار و پوشيده چهره و عنبيه نيز كه چند سال ديگر از سوي اين محققان صورت خواهد گرفت، مورد توجه آژانسهاي دولتي قرار گرفته است. از ديگر كاربردهاي جالب توجه و كمنظير اين فناوري، شناسايي از راه دور است. مثلا ناوي نظامي را در رويارويي با شناوري بيگانه تصور كنيد؛ قبل از هر گونه اقدامي و با استفاده از اين فناوري ميتوان تصاويري از مشخصههاي زيستسنجي خدمه ناشناس از راه دور تهيه و با كسب تكليف از يك پايگاه داده تشخيص هويت، به حضور افراد مظنون يا تروريست پي برد.
به اعتقاد محققان مركز تحقيقات تشخيص هويت دانشگاه ويرجينيا، هدف درازمدت اين فناوري، كاربرد و استفاده فراگير دانش زيستسنجي است. براي مثال مسافري ممكن است از راهروي فرودگاه قدمزنان بگذرد و در همين هنگام امكان ضبط تصاوير چهره و عنبيهاش بدون آن كه حتي از جلوي كيوسكي عبور كرده باشد و به دوربيني نگاه كند، فراهم ميشود. در مقايسه با ساير سنجشهاي امنيتي، فناوري زيستسنجي بسرعت به اولويت نخست راهحلهاي امنيتي براي دسترسي كنترل شده بدل ميشود.
مهريار ميرنيا
